Jamol poşo
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 57–58-b. — ziyouz.com
Jamol poşo (1872, Istanbul -1922.21.7, Tbilisi) — Yoş turklar inqilobining faol iştirokçisi, «Ittihod va taraqqiy» partiyasi rahbarlaridan biri. 1908 y.dan Turkiyada muhim harbiy lavozimlarda işladi. 1913 y. 10 yanv.da bölgan harbiy davlat töntarişidan söng Anvar poşo va Tal'at poşo b-n birgalikda mamlakatni boşqarişga kirişdi. Turkiya harbiy dengiz kuçlari vaziri (1913— 18). Birinçi jahon uruşi davrida Turkiya siyosatida muhim rol öynadi. Uruşda Turkiyaning yengilişi natijasida ittihodçilar hukumati iste'foga çiqqaç, safdoşlari Anvar poşo va Tal'at poşo b-n birgalikda Turkiyani tark etdi (1918 y. 3 noyab.). J. p. Berlindan 1920 y. mayda Moskvaga keldi. Sovet rejimi uning yordamida Turkistondagi «bosmaçilar» (istiqlolçilar)ga tayangan holda Afğoniston orqali Hindistonda turgan inglizlarga qarşi kuraş olib bormoqçi böldi. Xalil poşo b-n birgalikda Turkistonga kelgaç, özining yordamçisi Ragibbey va farğonalik Qori Kamolni qörboşilar huzuriga jönatdi. Turkiston matbuotida yozilişiça, Buxoro boskini davri — 1920 y. 1 sent. da u Turkiston fronti qömondoni M. V. Frunze örnaşgan Samarqandda edi. 1920 y. kuzida u Toşkent va Buxoro orqali Kobulga jönatildi. BXSR Afğoniston tomonidan tan olinişida sezilarli hissa qöşdi.
1921 y. sent.da sovetlarning talabi b-n Kobuldan orqaga qaytdi. Bu paytda Buxoroda bölgan Anvar poşo b-n uçraşişga Rossiyaning BXSRdagi vakili K. K. Yurenev yöl qöymadi va J. p. Çorjöy orqali Moskvaga jönaydi. RSFSR taşqi işlar komissari örinbosari L. M. Karaxan b-n uçraşgaç, u bolşeviklar b-n hamkorlikni töxtatdi. 1922 y. yurtiga qaytayotganda Tiflis (Tbilisi) da Karapet boşliq arman terrorçilari (sovet çekistlari) (q. Daşnoqsutyun) tomonidan sirli ravişda öldirildi.
Ad.: Ahmad Zakiy Validiy Töğon, Bölinganni böri yer (Xotiralar), T., 1997.
Qahramon Rajabov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЖАМОЛ ПОШО (1872, Истанбул -1922.21.7, Тбилиси) — Ёш турклар инқилобининг фаол иштирокчиси, «Иттиҳод ва тараққий» партияси раҳбарларидан бири. 1908 й.дан Туркияда муҳим ҳарбий лавозимларда ишлади. 1913 й. 10 янв.да бўлган ҳарбий давлат тўнтаришидан сўнг Анвар пошо ва Талъат пошо б-н биргаликда мамлакатни бошқаришга киришди. Туркия ҳарбий денгиз кучлари вазири (1913— 18). Биринчи жаҳон уруши даврида Туркия сиёсатида муҳим роль ўйнади. Урушда Туркиянинг енгилиши натижасида иттиҳодчилар ҳукумати истеъфога чиққач, сафдошлари Анвар пошо ва Талъат пошо б-н биргаликда Туркияни тарк этди (1918 й. 3 нояб.). Ж. п. Берлиндан 1920 й. майда Москвага келди. Совет режими унинг ёрдамида Туркистондаги «босмачилар» (истиқлолчилар)га таянган ҳолда Афғонистон орқали Ҳиндистонда турган инглизларга қарши кураш олиб бормоқчи бўлди. Халил пошо б-н биргаликда Туркистонга келгач, ўзининг ёрдамчиси Рагиббей ва фарғоналик Қори Камолни қўрбошилар ҳузурига жўнатди. Туркистон матбуотида ёзилишича, Бухоро боскини даври — 1920 й. 1 сент. да у Туркистон фронти қўмондони М. В. Фрунзе ўрнашган Самарқандда эди. 1920 й. кузида у Тошкент ва Бухоро орқали Кобулга жўнатилди. БХСР Афғонистон томонидан тан олинишида сезиларли ҳисса қўшди.
1921 й. сент.да советларнинг талаби б-н Кобулдан орқага қайтди. Бу пайтда Бухорода бўлган Анвар пошо б-н учрашишга Россиянинг БХСРдаги вакили К. К. Юренев йўл қўймади ва Ж. п. Чоржўй орқали Москвага жўнайди. РСФСР ташқи ишлар комиссари ўринбосари Л. М. Карахан б-н учрашгач, у большевиклар б-н ҳамкорликни тўхтатди. 1922 й. юртига қайтаётганда Тифлис (Тбилиси) да Карапет бошлиқ арман террорчилари (совет чекистлари) (қ. Дашноқцутюн) томонидан сирли равишда ўлдирилди.
Ад.: Аҳмад Закий Валидий Тўғон, Бўлинганни бўри ер (Хотиралар), Т., 1997.
Қаҳрамон Ражабов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.