Jamol poşo

Jamol poşo (Ahmad Jamol poşo; 1872–1922) — Usmonli imperiyasining harbiy va davlat arbobi, yoş turklar harakati va «Ittihod va taraqqiy» jamiyatining yetakçilaridan biri. Inglizça Vikipediyaga köra, Birinçi jahon uruşi yillarida u Anvar poşo va Tal'at poşo bilan birga imperiyani boşqargan «uç poşo»dan biri bölgan.12

ÖzME uni Istanbulda tuğilgan deb körsatadi, rusça va inglizça Vikipediyaga köra esa u 1872-yil 6-mayda Lesbos orolidagi Midilli (Mitilena) şahrida harbiy farmatsevt oilasida tuğilgan. 1890-yilda Kuleli harbiy bilim yurtini, 1893-yilda Istanbuldagi Harbiy akademiyani tamomlagan. Salonikada xizmat qilgan yillarida u yaşirin «Ittihod va taraqqiy» jamiyatiga qöşilgan. 1908-yilgi yoş turklar inqilobidan söng imperiyaning eng nufuzli amaldorlaridan biriga aylangan, Adana va Bağdod hokimi bölgan, Bolqon uruşlarida qatnaşgan.

ÖzME'ga köra, 1913-yil yanvaridagi harbiy töntarişdan keyin Jamol poşo Anvar poşo va Tal'at poşo bilan birga mamlakatni boşqarişga kirişgan. Rusça Vikipediyaga köra, töntarişdan söng u Istanbul garnizoni boşliği va jamoat işlari vaziri, 1914-yildan esa dengiz floti vaziri bölgan. U dastlab Fransiya bilan ittifoq tarafdori bölgan, ammo muzokaralar natija bermagaç, Germaniyaga moyil şeriklariga qöşilgan.

Birinçi jahon uruşi davrida Jamol poşo Misrdagi inglizlarga qarşi jang qilgan armiyaga qömondonlik qilgan, ammo muvaffaqiyat qozonmagan. 1915–1917-yillarda u Suriyani Damaşqdan deyarli mustaqil hukmdor sifatida boşqargan. Inglizça Vikipediyaga köra, uning qattiqqöl boşqaruvi mahalliy arab aholisini usmonlilardan uzoqlaştirgan. Rusça va inglizça Vikipediyada uning armanlarga nisbatan siyosatdagi roli ham qayd etiladi: inglizça Vikipediyaga köra, bu masalada uning uluşi munozarali bölib, u armanlarni majburan assimilyatsiya qiliş tarafdori bölgan.

1918-yilda Usmonli imperiyasi yengilib, ittihodçilar hukumati iste'foga çiqqaç, ÖzME'ga köra, Jamol poşo safdoşlari bilan birga 1918-yil noyabrida mamlakatni tark etgan. 1919-yilda Istanbuldagi harbiy tribunal uni sirtdan ölim jazosiga hukm qilgan.

ÖzME'ga köra, 1920-yil mayida u Berlindan Moskvaga kelgan. Sovet hukumati uning yordamida Afğoniston orqali Hindistondagi inglizlarga qarşi harakat qilişni möljallagan. Jamol poşo Turkistonga kelib, istiqlolçilar qömondonlari bilan aloqa örnatişga uringan, 1920-yil kuzida esa Toşkent va Buxoro orqali Kobulga jönatilgan. Rusça Vikipediyaga köra, Afğonistonda u harbiy maslahatçi sifatida afğon armiyasini isloh qilişda qatnaşgan. ÖzME'ga köra, u Buxoro Xalq Sovet Respublikasining Afğoniston tomonidan tan olinişiga ham hissa qöşgan.

1921-yil sentabrida sovet tomonining talabi bilan Kobuldan qaytgan; ÖzME'ga köra, Buxorodagi Anvar poşo bilan uçraşişga yöl qöyilmagan, Moskvada esa u bolşeviklar bilan hamkorlikni töxtatgan.

Jamol poşo 1922-yil 21-iyulda Tbilisida (Tiflisda) öldirilgan. Rusça va inglizça Vikipediyaga köra, uni arman «Daşnaksutyun» partiyasi a'zolari arman genotsidi aybdorlarini jazolaşga qaratilgan «Nemesis» operatsiyasi doirasida otib öldirgan. ÖzME bu suiqasdda sovet maxsus xizmatlarining ham qöli bölganini taxmin qiladi. Rusça Vikipediyaga köra, uning jasadi Erzurumga olib borilib, şu yerda dafn etilgan.