Jan Jak Russo

Russo Jan Jak RUSSO (Rousseam) Jan Jak (1712.28.6, Jeneva — 1778.2.7, Ermenonvil, Parij yaqinida) — fransuz faylasufma'rifatparvari, yozuvçisi, kompozitori. Fransuz sentimentayaizmining yirik vakili. Malay, xattot, murabbiy, musiqa öqituvçisi va b. işlarda işlagan. Parijda D. Didro rahbarligida tayyorlangan ensiklopediyaga musiqaga oid maqolalar yozgan. 1741 y.gaça Şveysariyada yaşagan, keyin Parijga ketgan 1762 y. «Emil, ya'ni Tarbiya töğrisida» nomli pedagogik romani va «Ijtimoiy şartnoma töğrisida» siyosiy risolasi çop etilgaç, dindorlar tomonidan taqibga olingan R. Fransiyani tark etgan. 1770 y. u yana Parijga qaytib kelib notalarni köçiriş b-n şuğullangan. «Fanlar va san'atlar haqida mulohazalar» (1750) asarida tengsizlik va zulmga asoslangan öz davridagi tamaddunni tanqid qilib, uning örniga «tabiiy holat»ni qöygan. Uning ğoyalari keyinçalik «Odamlar orasida tengsizlikning kelib çiqişi va asoslari haqida mulohaza» (1755) asarida öz ifodasini topgan. «Ijtimoiy şartnoma töğrisida» risolasida (1762) ideal jamiyat manzarasini tasvirlagan. R. ingliz parlamentarizmini qoralab, xalq suverenitetini, xalq hokimiyatini himoya qilgan. Ped. masalalariga bağişlangan «Emil, ya'ni Tarbiya haqida» (1762) asarida sxolastik ta'lim va tarbiya usullarini tanqid qilgan, maktabning eng birinçi vazifasi haqiqiy inson va fuqaroni tarbiyalaşdir deb uqtirgan. Bolalarda mustaqil fikrlaş tarafdori bölgan. R.ning asarlari («Harbiy asirlar», 1743; «Yuliya, ya'ni Yangi Eloiza», 1761; «Iqror», 1766—69; «Yolğiz xayolparastning sayri», 1777—78 va b.) Yevropa adabiyotida psixologizmning vujudga kelişiga sabab bölgan. Şe'rlar, dostonlar, operalar («Kişloqlik jodugar», 1752— 53) yozgan, bir pardali lirik sahna asari «Pigmalion» — melodramaning ilk namunasi hisoblanadi. R. ğoyalari köpgina mamlakatlar ijtimoiy tafakkuriga va adabiyotiga ta'sir körsatgan.