Jan Jak Russo
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Jan Jak Russo (fransuzça Jean-Jacques Rousseau; 1712-yil 28-iyun, Jeneva — 1778-yil 2-iyul, Parij yaqinidagi Ermenonvil) — fransuz ma'rifatparvar faylasufi, yozuvçi va kompozitor, adabiyotdagi sentimentalizm oqimining yirik vakili. Uning ijtimoiy tengsizlik, xalq hokimiyati va tarbiya haqidagi ğoyalari Yevropa ijtimoiy tafakkuriga çuqur ta'sir körsatgan. Rusça Vikipediyaga köra, Russo «tabiatga qaytiş» ğoyasini ilgari surgan va Fransuz inqilobining ğoyaviy tayyorlovçilaridan biri hisoblanadi.1
Hayoti
13Rusça Vikipediyaga köra, Russo protestant Jeneva şahrida soatsoz oilasida tuğilgan; onasi uni dunyoga keltirgan paytda vafot etgan. Yoşligida u notarius va gravyor qölida şogird bölib yurgan, ön olti yoşida esa ona şahrini tark etgan.
ÖzME'ga köra, Russo hayoti davomida turli kasblarni sinab körgan: malay, xattot, murabbiy va musiqa öqituvçisi bölib işlagan. 1741-yilgaça u asosan Şveysariyada yaşagan, söng Parijga köçgan. Bu yerda u D. Didro boşçiligida tayyorlanayotgan maşhur «Ensiklopediya» uçun musiqaga oid maqolalar yozgan.
1762-yilda «Emil, yoki tarbiya haqida» romani va «Ijtimoiy şartnoma haqida» risolasi naşr etilgaç, Russo diniy doiralar tomonidan ta'qib qilina boşlagan va Fransiyani tark etişga majbur bölgan. ÖzME'ga köra, u 1770-yilda Parijga qaytgan va tirikçiligini nota köçiriş orqali ötkazgan.
Falsafiy qaraşlari
13Russoning nomini maşhur qilgan dastlabki asar — «Fanlar va san'atlar haqida mulohazalar» (1750). Unda muallif zamonasi madaniyatini tengsizlik va zulmga tayanganligi uçun tanqid ostiga olib, unga qarama-qarşi qilib insonning «tabiiy holati»ni ideal sifatida körsatgan. Bu fikrlar «Odamlar orasidagi tengsizlikning kelib çiqişi va asoslari haqida mulohaza» (1755) asarida yanada rivojlantirilgan.
«Ijtimoiy şartnoma haqida» (1762) risolasida Russo adolatli jamiyat qanday tuzilişi kerakligi haqidagi tasavvurini bayon qilgan. ÖzME'ga köra, u ingliz parlament tizimini tanqid qilib, xalq suvereniteti — oliy hokimiyat xalqning öziga tegişli ekanligi ğoyasini himoya qilgan.
Pedagogik ğoyalari
13«Emil, yoki tarbiya haqida» (1762) asarida Russo öz davridagi quruq, yodlaşga asoslangan sxolastik ta'lim usullarini qattiq tanqid qilgan. Uning fikriça, maktabning eng asosiy vazifasi — haqiqiy inson va fuqaroni voyaga yetkaziş. Russo bolalarda mustaqil fikrlaş qobiliyatini rivojlantiriş tarafdori bölgan.
Badiiy va musiqiy ijodi
13ÖzME'ga köra, Russoning badiiy asarlari — «Yuliya, yoki Yangi Eloiza» (1761), avtobiografik «Iqror» (1766–1769), «Yolğiz xayolparastning sayrlari» (1777–1778) va boşqalar — Yevropa adabiyotida psixologik tasvirning şakllanişiga turtki bergan. Rusça Vikipediya «Yangi Eloiza»ni xatlar şaklida yozilgan roman deb ta'riflaydi.
Russo musiqa sohasida ham samarali ijod qilgan: u şe'rlar, dostonlar va operalar yozgan, ular orasida «Qişloq sehrgari» (1752–1753) operasi bor. Uning bir pardali lirik sahna asari «Pigmalion» melodrama janrining ilk namunasi sanaladi. Rusça Vikipediyaga köra, Russo botanika bilan ham şuğullangan.
Ta'siri
13Russo ğoyalari köplab mamlakatlarning ijtimoiy fikri va adabiyotiga ta'sir körsatgan. Rusça Vikipediyaga köra, uni Fransiya Respublikasi va zamonaviy fransuz millatining ğoyaviy asosçilaridan biri deb ham ataşadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Jan Jak Russo // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4090 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAJan Jak Russo. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4090
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4090
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Руссо, Жан-Жакru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 7-jild, 303–304-b.manbaa.uz · ÖzME, 7-jild, 303–304-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.