Jan Pol Sartr
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 209-b. — ziyouz.com
Sartr Jan Pol SARTR (Sartre) Jan Pol (1905.21.6 Parij — 1980.15.4) — fransuz yozuvçisi, faylasuf va publitsist. Fransuz ekzistensializmi namoyandasi. 1941—44 y.larda Fransiya Qarşilik körsatiş harakatida qatnaşgan. S.ning siyosiymafkuraviy qaraşlaridagi ziddiyat va özgarişlar uning «Holatlar» nomli 9 ta kitobida körsatilgan. 1952 y. tinçlik tarafdorlarining harakatiga qöşilib, kolonial tuzum va irqçilikka qarşi ma'ruzalar öqigan. Sotsialistik mamlakatlarni qöllab-quvvatlagan. 1952 y. Vengriya voqealaridan söng S.ning Sovet davlati va umuman sotsialistik mamlakatlarga bölgan munosabati keskin özgargan. S.ning idealistik falsafasi inson mavjudligining taxliliga qaratilgan ateistik ekzistensializmning körinişi bölgan. S. inson va tabiat örtasidagi tafovutni insonning mavjudligi va öz oldidagi majburiyatlari doirasidan çiqib keta olmasligiga boğlaydi. S.ning inson ma'naviyati va moddiy olam örtasidagi tafovutni yengişga qaratilgan harakatlari aslida antropologiya va psixoanalitik usullarning yiğindisidan iborat. Özining nafosat va adabiyotga bağişlangan «Adabiyot nima» (1947), «Bodler» (1947), «Avliyo Jene, masxaraboz va jafokaş» (1952) kabi asarlarida S, ozmoz börttirib bölsa ham, yozuvçining hoz. zamon tarixida röy berayotgan barça hodisalar uçun javobgar ekanligini qat'iy ta'kidlab ötgan. «Köngil aynaş» (1938), «Devor» (1939), «Ozodlik yöllari» (1945— 49), «Yopiq eşik ortida» (1945), «Iblis va Xudo» (1951), «Altona mahbuslari» (1960) kabi asarlarida falsafiy fikrlarini hayotiy tajriba b-n, afsonani jurnalistlarga xos bölgan realistik qaraşlar b-n birlaştirişga harakat qilgan. S.ning ijodi Fransiya va b. mamlakatlarning ma'naviy hayotiga öz ta'sirini körsatgan. Nobel mukofoti laureati (1964).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САРТР (Sartre) Жан Поль (1905.21.6 Париж — 1980.15.4) — француз ёзувчиси, файласуф ва публицист. Француз экзистенциализми намояндаси. 1941—44 й.ларда Франция Қаршилик кўрсатиш ҳаракатида қатнашган. С.нинг сиёсиймафкуравий қарашларидаги зиддият ва ўзгаришлар унинг «Ҳолатлар» номли 9 та китобида кўрсатилган. 1952 й. тинчлик тарафдорларининг ҳаракатига қўшилиб, колониал тузум ва ирқчиликка қарши маърузалар ўқиган. Социалистик мамлакатларни қўллаб-қувватлаган. 1952 й. Венгрия воқеаларидан сўнг С.нинг Совет давлати ва умуман социалистик мамлакатларга бўлган муносабати кескин ўзгарган. С.нинг идеалистик фалсафаси инсон мавжудлигининг тахлилига қаратилган атеистик экзистенциализмнинг кўриниши бўлган. С. инсон ва табиат ўртасидаги тафовутни инсоннинг мавжудлиги ва ўз олдидаги мажбуриятлари доирасидан чиқиб кета олмаслигига боғлайди. С.нинг инсон маънавияти ва моддий олам ўртасидаги тафовутни енгишга қаратилган ҳаракатлари аслида антропология ва психоаналитик усулларнинг йиғиндисидан иборат. Ўзининг нафосат ва адабиётга бағишланган «Адабиёт нима» (1947), «Бодлер» (1947), «Авлиё Жене, масхарабоз ва жафокаш» (1952) каби асарларида С, озмоз бўрттириб бўлса ҳам, ёзувчининг ҳоз. замон тарихида рўй бераётган барча ҳодисалар учун жавобгар эканлигини қатъий таъкидлаб ўтган. «Кўнгил айнаш» (1938), «Девор» (1939), «Озодлик йўллари» (1945— 49), «Ёпиқ эшик ортида» (1945), «Иблис ва Худо» (1951), «Альтона маҳбуслари» (1960) каби асарларида фалсафий фикрларини ҳаётий тажриба б-н, афсонани журналистларга хос бўлган реалистик қарашлар б-н бирлаштиришга ҳаракат қилган. С.нинг ижоди Франция ва б. мамлакатларнинг маънавий ҳаётига ўз таъсирини кўрсатган. Нобель мукофоти лауреати (1964).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.