Jarqörğon tumani

Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 98-b. — ziyouz.com

Jarqörğon tumani - Surxondaryo viloyatidagi tuman. 1926 y. 29 sent.da taşkil etilgan (1962 y. 24 dek. da Şörçi tumani b-n birlaştirilgan, 1964 y. 31 dek.da qayta tuzilgan). Şim. da viloyatning Qiziriq va Bandixon tumanlari, şarqda Qumqörğon tumani, jan.-ğarbda Termiz va Angor tumanlari, şarqda Tojikiston Respublikasi b-n çegaradoş. Mayd. 1,14 ming km2. Axrlisi 142,2 ming kişi (2000). Yaqin t. y. stansiyasi — Jarqörğon. J. t.da 1 şahar (Jarqörğon), 1 şaharça (Kakaydi) va 7 qişloq fuqarolari yiğini (Dehqonobod, Jarqörğon, Minor, Oqqörğon, Surxon, Çorjöy, Şarq Yulduzi) bor. Markazi — Jarqörğon ş.

Tabiati. Relyefi, asosan tekislik bölib, Surxondaryo vodiysi böylab jan. ga tomon pasayib boradi. Qişi qisqa va iliq, yoğin nisbatan kam, yozi uzoq, quruq va issiq. Iyulning örtaça t-rasi 28— 32°, yanv.niki 2,8—3,6°. Yiliga örtaça 130—140 mm yoğin tuşadi, asosan qiş va bahorda yoğadi. Ğarbiy, jan.-ğarbiy, şim.-şarqiy şamollar köp esadi. Tumanning jan. va şarqidan bir neça kun davom etadigan quyuq çangtözonli Afğon şamoli esadi. Surxondaryodan va Amu-Zang, Bobotoğ kanallaridan suğorişda foydalaniladi. J.t.ning şarqiy qismida doimiy suv tanqisligiga barham beriş uçun «Oqtepa» suv ombori, Jarqörğon gidrouzeli va b. irrigatsiya inşootlari qurilgan; yer osti suvlaridan ham foydalaniladi. J. t.da oq saksovul, çerkez, qandim, teresken, yantoq, daryo böylarida yulğun, jiyda, turanğil, terak, qiyoq, qamiş, tol, yonğoq, bodom ösadi. Qir-adirlarda jayran, jayra, silovsin, böri, çiyaböri, tulki, quşlardan qirğovul, kaklik, mayna, çuğurçiq, çumçuqlar yaşaydi. Daryo va kanallarda oq amur, zoğora baliq, laqqa baliqlar bor.

Aholisi, asosan özbeklar (90,2%), şuningdek, tojik, rus, tatar, turkman, qozoq, koreys va b. millat vakillari ham yaşaydi. 1km2 ga örtaça 124 kişi töğri keladi.

Xöjaligi. Tumanda paxta tozalaş, quriliş materiallari z-dlari, remont ustaxonalari, hunarmandçilik k-tlari, «Surxontöqimaçi» kabi 10 dan ortiq sanoat korxonasi faoliyat körsatmoqda. Kiçik va örta tadbirkorlik b-n şuğullanuvçi korxonalar va q. x. korxonalarining yordamçi xöjaliklarida sanoat mahsulotlari i. ç. köpaymoqda. Tuman hududidan neft konlari (Kakaydi, Lalmikor, Uçqizil) topilgan. Lalmikorda gaz koni bor.

Q. x.ning asosiy tarmoqlari: paxtaçilik, ğallaçilik, boğdorçilik, tokçilik. Suğoriladigan yerlar 114,2 ming ga. 11,2 ming ga yerda paxta, 9,6 ming ga yerda ğalla yetiştiriladi. Yaylovlarda qoramol, qöy boqiladi. Tumanda şirkat, fermer xöjaliklari, bördoqiçilik korxonasi bor.

1999/2000 öquv yilida 56 umumiy ta'lim maktabi, şu jumladan bolalar san'at maktabi, bolalar musiqa maktabi, litsey, kasb-hunar maktablarida 37,5 ming öquvçi ta'lim oldi. Tumanda 31 jamoat kutubxonasi (337 mingdan ziyod kitob), 14 klub, 2 madaniyat va istirohat boği, 3 xalq ansambli, xalq teatri bor. 4 kasalxona, 9 qişloq vraçlik ambulatoriyasi, 3 qişloq vraçlik punkta, 4 poliklinika, 4 feldşer-akuşerlik punkti, 2 dispanserda aholiga 1400 dan ziyod tibbiyot xodimlari xizmat körsatadi. 1932 y.dan «Jarqörğon haqiqati» gaz. çiqadi (adadi 2000). Barottepa qişloq xarobasi, Jarqörğon minorasi (12-a.) bor.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ЖАРҚЎРҒОН ТУМАНИ - Сурхондарё вилоятидаги туман. 1926 й. 29 сент.да ташкил этилган (1962 й. 24 дек. да Шўрчи тумани б-н бирлаштирилган, 1964 й. 31 дек.да қайта тузилган). Шим. да вилоятнинг Қизириқ ва Бандихон туманлари, шарқда Қумқўрғон тумани, жан.-ғарбда Термиз ва Ангор туманлари, шарқда Тожикистон Республикаси б-н чегарадош. Майд. 1,14 минг км2. Ахрлиси 142,2 минг киши (2000). Яқин т. й. станцияси — Жарқўрғон. Ж. т.да 1 шаҳар (Жарқўрғон), 1 шаҳарча (Какайди) ва 7 қишлоқ фуқаролари йиғини (Деҳқонобод, Жарқўрғон, Минор, Оққўрғон, Сурхон, Чоржўй, Шарқ Юлдузи) бор. Маркази — Жарқўрғон ш.

Табиати. Рельефи, асосан текислик бўлиб, Сурхондарё водийси бўйлаб жан. га томон пасайиб боради. Қиши қисқа ва илиқ, ёғин нисбатан кам, ёзи узоқ, қуруқ ва иссиқ. Июлнинг ўртача т-раси 28— 32°, янв.ники 2,8—3,6°. Йилига ўртача 130—140 мм ёғин тушади, асосан қиш ва баҳорда ёғади. Ғарбий, жан.-ғарбий, шим.-шарқий шамоллар кўп эсади. Туманнинг жан. ва шарқидан бир неча кун давом этадиган қуюқ чангтўзонли Афғон шамоли эсади. Сурхондарёдан ва Аму-Занг, Боботоғ каналларидан суғоришда фойдаланилади. Ж.т.нинг шарқий қисмида доимий сув танқислигига барҳам бериш учун «Оқтепа» сув омбори, Жарқўрғон гидроузели ва б. ирригация иншоотлари қурилган; ер ости сувларидан ҳам фойдаланилади. Ж. т.да оқ саксовул, черкез, қандим, терескен, янтоқ, дарё бўйларида юлғун, жийда, туранғил, терак, қиёқ, қамиш, тол, ёнғоқ, бодом ўсади. Қир-адирларда жайран, жайра, силовсин, бўри, чиябўри, тулки, қушлардан қирғовул, каклик, майна, чуғурчиқ, чумчуқлар яшайди. Дарё ва каналларда оқ амур, зоғора балиқ, лаққа балиқлар бор.

Аҳолиси, асосан ўзбеклар (90,2%), шунингдек, тожик, рус, татар, туркман, қозоқ, корейс ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. 1км2 га ўртача 124 киши тўғри келади.

Хўжалиги. Туманда пахта тозалаш, қурилиш материаллари з-длари, ремонт устахоналари, ҳунармандчилик к-тлари, «Сурхонтўқимачи» каби 10 дан ортиқ саноат корхонаси фаолият кўрсатмоқда. Кичик ва ўрта тадбиркорлик б-н шуғулланувчи корхоналар ва қ. х. корхоналарининг ёрдамчи хўжаликларида саноат маҳсулотлари и. ч. кўпаймоқда. Туман ҳудудидан нефть конлари (Какайди, Лалмикор, Учқизил) топилган. Лалмикорда газ кони бор.

Қ. х.нинг асосий тармоқлари: пахтачилик, ғаллачилик, боғдорчилик, токчилик. Суғориладиган ерлар 114,2 минг га. 11,2 минг га ерда пахта, 9,6 минг га ерда ғалла етиштирилади. Яйловларда қорамол, қўй боқилади. Туманда ширкат, фермер хўжаликлари, бўрдоқичилик корхонаси бор.

1999/2000 ўқув йилида 56 умумий таълим мактаби, шу жумладан болалар санъат мактаби, болалар мусиқа мактаби, лицей, касб-ҳунар мактабларида 37,5 минг ўқувчи таълим олди. Туманда 31 жамоат кутубхонаси (337 мингдан зиёд китоб), 14 клуб, 2 маданият ва истироҳат боғи, 3 халқ ансамбли, халқ театри бор. 4 касалхона, 9 қишлоқ врачлик амбулаторияси, 3 қишлоқ врачлик пункта, 4 поликлиника, 4 фельдшер-акушерлик пункти, 2 диспансерда аҳолига 1400 дан зиёд тиббиёт ходимлари хизмат кўрсатади. 1932 й.дан «Жарқўрғон ҳақиқати» газ. чиқади (адади 2000). Бароттепа қишлоқ харобаси, Жарқўрғон минораси (12-а.) бор.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.