Jarqöton
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 98–99-b. — ziyouz.com
Jarqöton — qad. şahar xarobasi (mil. av. 2-ming yillikning ikkinçi yarmi). Şerobod tumani (Şerobod daryo irmoği Böstonsoy özanining çap sohili) da joylaşgan. Sopolli madaniyatiga mansub qabilalarning jez davri yodgorligi. J. aholisi suğorma dehqonçilik va çorvaçilik b-n şuğullangan. Özbekiston FA Arxeologiya in-tining A. Asqarov rahbarligidagi ekspeditsiyasi qaziş işlari olib borgan (1973 y.dan). J. (mayd. 100 ga) mudofaa devori b-n öralgan markaziy qörğon, otaşparastlar ibodatxonasi (q. Jarqöton otaşkadasi), qabriston (mayd. 20 ga), bir neça dahalardan iborat bölgan. J.da turar joy qoldiqlari, ibodatxona, kulolçilik mahallasi, metall eritiladigan ustaxonalar, 1000 dan ortiq qabrlar oçib örganildi. Turar joy binolari katta biçimli xom ğiştdan (55x29x9 sm) bir yoki bir neça xonali qilib qurilgan. Xonalar sahni va devori somonli loy b-n suvalgan. Köçalar tor, daha ibodatxonasiga boruvçi yölga şağal yotqizilgan. Erkaklar öng yonboşi, ayollar çap yonboşi b-n ğujanak holda kömilgan. J.dan toşdan yasalgan omoç tişi, köplab sopol idiş (xumça, közaça, toğora, kosa, piyola, toğoraça, lagan) lar jez igna, bigiz, xanjar, sopol andava, çaqmoqtoşdan işlangan paykonlar, jez taqinçoqlar (rangli toşlar qadalgan köplab töğnoğiç, bilaguzuk, zirak, oyna) qimmatbaho toşlar va suyakdan yasalgan munçoqlar, jez surmadon, qabila muhr tamğalari, ip mato qoldiği va b. topilgan.
J. aşyolariga öxşaş yodgorliklar Surxondaryo viloyatidan taşqari Jan. Tojikiston, Turkmaniston va Şim. Afğoniston, Eron hududlarida uçraydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЖАРҚЎТОН — қад. шаҳар харобаси (мил. ав. 2-минг йилликнинг иккинчи ярми). Шеробод тумани (Шеробод дарё ирмоғи Бўстонсой ўзанининг чап соҳили) да жойлашган. Сополли маданиятига мансуб қабилаларнинг жез даври ёдгорлиги. Ж. аҳолиси суғорма деҳқончилик ва чорвачилик б-н шуғулланган. Ўзбекистон ФА Археология ин-тининг А. Асқаров раҳбарлигидаги экспедицияси қазиш ишлари олиб борган (1973 й.дан). Ж. (майд. 100 га) мудофаа девори б-н ўралган марказий қўрғон, оташпарастлар ибодатхонаси (қ. Жарқўтон оташкадаси), қабристон (майд. 20 га), бир неча даҳалардан иборат бўлган. Ж.да турар жой қолдиқлари, ибодатхона, кулолчилик маҳалласи, металл эритиладиган устахоналар, 1000 дан ортиқ қабрлар очиб ўрганилди. Турар жой бинолари катта бичимли хом ғиштдан (55x29x9 см) бир ёки бир неча хонали қилиб қурилган. Хоналар саҳни ва девори сомонли лой б-н сувалган. Кўчалар тор, даҳа ибодатхонасига борувчи йўлга шағал ётқизилган. Эркаклар ўнг ёнбоши, аёллар чап ёнбоши б-н ғужанак ҳолда кўмилган. Ж.дан тошдан ясалган омоч тиши, кўплаб сопол идиш (хумча, кўзача, тоғора, коса, пиёла, тоғорача, лаган) лар жез игна, бигиз, ханжар, сопол андава, чақмоқтошдан ишланган пайконлар, жез тақинчоқлар (рангли тошлар қадалган кўплаб тўғноғич, билагузук, зирак, ойна) қимматбаҳо тошлар ва суякдан ясалган мунчоқлар, жез сурмадон, қабила муҳр тамғалари, ип мато қолдиғи ва б. топилган.
Ж. ашёларига ўхшаш ёдгорликлар Сурхондарё вилоятидан ташқари Жан. Тожикистон, Туркманистон ва Шим. Афғонистон, Эрон ҳудудларида учрайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.