Jeneva

Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 122-b. — ziyouz.com

Jeneva — Şveysariyaning jan.- ğarbidagi şahar. Jeneva kantonining ma'muriy markazi. Jeneva kölining jan.-ğarbiy sohilida, 372 m balandlikdagi xuşmanzara yerda joylaşgan. Köldan oqib çiqadigan Rona daryosi şahar örtasidan ötgan. Iqlimi yumşoq, yillik yoğin 1000 mm çamasida. Aholisi 172 ming kişi, şahar atrofi b-n 390 ming (1998).

J. (lot. Genava) dastlab Yuliy Sezar tomonidan mil. av. 1-a.da tilga olingan. Savdo yöllari çorrahasida joylaşganidan şaharning iqtisodiy mavqei kuçayib bordi. 14—15-a.larda özining yarmarkalari b-n maşhur edi. 16-a.dan Şveysariya tarkibidagi ittifoqdoş yer; Kalvin davrida (16-a.) reformatsiya markazi bölgan. 16— 17-a. larda J.da sanoat, jumladan soatsozlik rivojlandi. 1798—1814 y.larda Fransiya tarkibida böldi. 1815 y.dan Şveysariyaning 22-kantoni. J.— bir qança xalqaro taşkilotlar, jumladan, Millatlar Ligasi (1919—39), Qizil Krest organlari, BMT turli bölimlarining doimiy qarorgohi. J.da xalqaro kongresslar, konferensiyalar, körgazmalar va festivallar ötkazilib turiladi. Kurort şahar, çet el turizmining markazlaridan.

J.— transport yöllari tuguni, köl porti. Yirik aeroport bor. Mamlakatning muhim siyosiy, sanoat va savdo moliya markazlaridan. Zargarlik butomlari, aniq mexanika (soatlar, geodeziya asboblari, aniq apparatura va b.), stanok sozlik, elektron texnika, maşina sozligi, dvigatellar i.ç., farmatsevtika, parfyumeriya, töqimaçilik, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Un-t va b. oliy öquv yurtlari, teatrlar, muzeylar bor. J.ning kad. qismi Ronaning söl sohilida joylaşgan. Me'moriy yodgorliklardan Sen-Pyer sobori (12— 18-a. lar), Sent-Mari-Madlen va Sen-Jermen (14-a.) çerkovlari (14—15-a.lar), ratuşa (15-a.), Enar saroyi (1817—21), Uyğoniş davri va mumtoz qöşqlar (17—19-a.lar) saqlangan. Yangi şahar qismida Millatlar saroyi, Jahon soğliqni saqlaş taşkiloti, Atom energiyasi böyiça xalqaro agentlik (MAGATE) binosi va b. zamonaviy inşootlar joylaşgan.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ЖЕНЕВА — Швейцариянинг жан.- ғарбидаги шаҳар. Женева кантонининг маъмурий маркази. Женева кўлининг жан.-ғарбий соҳилида, 372 м баландликдаги хушманзара ерда жойлашган. Кўлдан оқиб чиқадиган Рона дарёси шаҳар ўртасидан ўтган. Иқлими юмшоқ, йиллик ёғин 1000 мм чамасида. Аҳолиси 172 минг киши, шаҳар атрофи б-н 390 минг (1998).

Ж. (лот. Genava) дастлаб Юлий Цезарь томонидан мил. ав. 1-а.да тилга олинган. Савдо йўллари чорраҳасида жойлашганидан шаҳарнинг иқтисодий мавқеи кучайиб борди. 14—15-а.ларда ўзининг ярмаркалари б-н машҳур эди. 16-а.дан Швейцария таркибидаги иттифоқдош ер; Кальвин даврида (16-а.) реформация маркази бўлган. 16— 17-а. ларда Ж.да саноат, жумладан соатсозлик ривожланди. 1798—1814 й.ларда Франция таркибида бўлди. 1815 й.дан Швейцариянинг 22-кантони. Ж.— бир қанча халқаро ташкилотлар, жумладан, Миллатлар Лигаси (1919—39), Қизил Крест органлари, БМТ турли бўлимларининг доимий қароргоҳи. Ж.да халқаро конгресслар, конференциялар, кўргазмалар ва фестиваллар ўтказилиб турилади. Курорт шаҳар, чет эл туризмининг марказларидан.

Ж.— транспорт йўллари тугуни, кўл порти. Йирик аэропорт бор. Мамлакатнинг муҳим сиёсий, саноат ва савдо молия марказларидан. Заргарлик бутомлари, аниқ механика (соатлар, геодезия асбоблари, аниқ аппаратура ва б.), станок созлик, электрон техника, машина созлиги, двигателлар и.ч., фармацевтика, парфюмерия, тўқимачилик, озиқ-овқат саноати корхоналари мавжуд. Ун-т ва б. олий ўқув юртлари, театрлар, музейлар бор. Ж.нинг кад. қисми Ронанинг сўл соҳилида жойлашган. Меъморий ёдгорликлардан Сен-Пьер собори (12— 18-а. лар), Сент-Мари-Мадлен ва Сен-Жермен (14-а.) черковлари (14—15-а.лар), ратуша (15-а.), Энар саройи (1817—21), Уйғониш даври ва мумтоз қўшқлар (17—19-а.лар) сақланган. Янги шаҳар қисмида Миллатлар саройи, Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти, Атом энергияси бўйича халқаро агентлик (МАГАТЭ) биноси ва б. замонавий иншоотлар жойлашган.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.