Jinsiy gigiyena

Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 162–163-b. — ziyouz.com

Jinsiy gigiyena - jinsiy a'zolar kasalliklaridan, şuningdek, venerik kasalliklardan saqlaniş, tuğiladigan farzandning soğlom, oilaning mustahkam bölişini ta'minlaş maqsadida köriladigan tadbirlar.

Erkaklarning jinsiy gigiyenasi jinsiy a'zolarni toza tutiş, venerik kasalliklar yuqişining oldini oliş uçun tasodifiy jinsiy aloqalardan özini tiyiş va h. k.dan iborat (q. Jinsiy tarbiya). Jinsiy a'zolarni har kuni iliq suvda sovunlab yuviş, öğil bola hali gödakligidayoq uning jinsiy olatini toza tutişga, u ulğaygani sayin jinsiy a'zosini bot-bot sovunlab yuvib turiş va QURUQ qilib artişga odatlantirib boriş lozim. Yoş bolalarga tor işton, şim kiygiziş yaramaydi, aks holda, jinsiy olatni qisib qöyişi yoki unga infeksiya tuşib yalliğlanişi (fimoz)ga olib kelişi mumkin.

Ayollarning jinsiy gigiyenasi. Ayol organizmining anatomik-fiziologik xususiyatlari (hayz köriş, homiladorlik, bola tuğiş, emiziş), şuningdek, ularni jinsiy a'zolar kasalliklari va venerik kasalliklardan saqlaş hamda oldini oliş uçun alohida ozodalik talab etiladi. Taşqi jinsiy a'zolarni gödaklik davridanoq har kuni ertalab va keçqurun iliq (qaynagan) suv yoki kaliy permanganatning nim puşti eritmasi b-n yuviş kerak. Jinsiy a'zolarni yuvişdan oldin qölni obdan sovunlab yuviladi. Qiz bola çaqaloqlik va bolalik davrida unda hali jinsiy gormonlar bölmagani sababli jinsiy a'zolari alohida anatomik va fiziologik xususiyatlarga ega böladi; qin epiteliysi 2—3 qavat hujayralardan iborat (yetuk yoşdagi ayolda 40—50 qavat), qinda maxsus mikroorganizmlar — qin tayoqçalari bölmaydi. Şu sababli bu a'zoda turli yalliğlaniş kasalliklari oson yuzaga keladi. Qizamiq, skarlatina va b. umumiy kasalliklar oqibatida qinga infeksiya tuşişi mumkin. Hatto gijjalar töğri içakdan çiqib qinga kiriş hollari ham kuzatiladi. Bunda qizaloq qiçinganligi uçun teri va şilliq pardalari tirnalib, infeksiya kiradi va yalliğlaniş kasalliklari vujudga keladi. Bu esa oğirroq oqibatlarga olib kelişi mumkin — qizlik pardasi, qin berkilib qolişi (q. Bitov) yoki surunkali yalliğlaniş kasalliklari — kolpit (qin yalliğlanişi) va b. yuzaga kelişi mumkin. Jinsiy a'zolar gigiyenasi uçun işlatiladigan buyumlar toza joyda aloxida saqlanişi, ularni xeç kim tutmasligi kerak. Qiz bolalarning jinsiy a'zolari qay ahvolda ekanligiga doim köz-quloq bölib turiş lozim: tozalikka rioya qiliş, jinsiy a'zolarini, oraliq sohasini muntazam yuvib turiş, iç kiyimlarini tez-tez almaştirib, ularni qaynatib yuviş va dazmollaş, qiz bola kiyimlari, soçiq va b. ni alohida saqlaş va h. k. Qiz bolaning baloğatga yetiş davri alohida e'tiborni talab etadi. Unga hayz boşlanişi, uning mohiyati va u kasallik emas, balki fiziologik holat ekanini oldindan tuşuntiriş lozim, toki kutilmaganda hayz boşlansa, u sarosimaga tuşmasin. Hayz köriş kunlarida badanni toza tutiş va taşqi jinsiy a'zolarni yuvişdan taşqari, qöşimça gigiyena çoralarini köriş zarur. Bu davrda şamollaş, gripp va b. infeksiyalardan ehtiyot böliş, oçiq havzalarda, vannada çömilmaslik, oğir iş qilmaslik lozim. Faqat yengil duş qabul qiliş mumkin.

Eri b-n turgan ayol jinsiy hayot gigiyenasiga ayniqsa jiddiy rioya qilişi, yiliga kamida bir marta ayollar konsultatsiyasiga borib turişi kerak. Jinsiy a'zolarda özgariş sezilsa (oğriq, hayz qonining köp yoki oz ketişi, oqçil kelişi va x. k.) vraçga murojaat qiliş zarur. Yuqorida aytilgan gigiyena çoralari ayol hayotining klimakteriy va qarilik davrlarida ham amalga oşiriladi. Umuman xoh ayol, xoh erkak J. g.ga töla-tökis amal qilsa, har qanday noxuşliklarning oldi olinadi.

Berdimurod Saidqoriyev.

Q.: Bitov, Jinsiy tarbiya

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ЖИНСИЙ ГИГИЕНА - жинсий аъзолар касалликларидан, шунингдек, венерик касалликлардан сақланиш, туғиладиган фарзанднинг соғлом, оиланинг мустаҳкам бўлишини таъминлаш мақсадида кўриладиган тадбирлар.

Эркакларнинг жинсий гигиенаси жинсий аъзоларни тоза тутиш, венерик касалликлар юқишининг олдини олиш учун тасодифий жинсий алоқалардан ўзини тийиш ва ҳ. к.дан иборат (қ. Жинсий тарбия). Жинсий аъзоларни ҳар куни илиқ сувда совунлаб ювиш, ўғил бола ҳали гўдаклигидаёқ унинг жинсий олатини тоза тутишга, у улғайгани сайин жинсий аъзосини бот-бот совунлаб ювиб туриш ва ҚУРУҚ қилиб артишга одатлантириб бориш лозим. Ёш болаларга тор иштон, шим кийгизиш ярамайди, акс ҳолда, жинсий олатни қисиб қўйиши ёки унга инфекция тушиб яллиғланиши (фимоз)га олиб келиши мумкин.

Аёлларнинг жинсий гигиенаси. Аёл организмининг анатомик-физиологик хусусиятлари (ҳайз кўриш, ҳомиладорлик, бола туғиш, эмизиш), шунингдек, уларни жинсий аъзолар касалликлари ва венерик касалликлардан сақлаш ҳамда олдини олиш учун алоҳида озодалик талаб этилади. Ташқи жинсий аъзоларни гўдаклик давриданоқ ҳар куни эрталаб ва кечқурун илиқ (қайнаган) сув ёки калий перманганатнинг ним пушти эритмаси б-н ювиш керак. Жинсий аъзоларни ювишдан олдин қўлни обдан совунлаб ювилади. Қиз бола чақалоқлик ва болалик даврида унда ҳали жинсий гормонлар бўлмагани сабабли жинсий аъзолари алоҳида анатомик ва физиологик хусусиятларга эга бўлади; қин эпителийси 2—3 қават ҳужайралардан иборат (етук ёшдаги аёлда 40—50 қават), қинда махсус микроорганизмлар — қин таёқчалари бўлмайди. Шу сабабли бу аъзода турли яллиғланиш касалликлари осон юзага келади. Қизамиқ, скарлатина ва б. умумий касалликлар оқибатида қинга инфекция тушиши мумкин. Ҳатто гижжалар тўғри ичакдан чиқиб қинга кириш ҳоллари ҳам кузатилади. Бунда қизалоқ қичинганлиги учун тери ва шиллиқ пардалари тирналиб, инфекция киради ва яллиғланиш касалликлари вужудга келади. Бу эса оғирроқ оқибатларга олиб келиши мумкин — қизлик пардаси, қин беркилиб қолиши (қ. Битов) ёки сурункали яллиғланиш касалликлари — кольпит (қин яллиғланиши) ва б. юзага келиши мумкин. Жинсий аъзолар гигиенаси учун ишлатиладиган буюмлар тоза жойда алоxида сақланиши, уларни xеч ким тутмаслиги керак. Қиз болаларнинг жинсий аъзолари қай аҳволда эканлигига доим кўз-қулоқ бўлиб туриш лозим: тозаликка риоя қилиш, жинсий аъзоларини, оралиқ соҳасини мунтазам ювиб туриш, ич кийимларини тез-тез алмаштириб, уларни қайнатиб ювиш ва дазмоллаш, қиз бола кийимлари, сочиқ ва б. ни алоҳида сақлаш ва ҳ. к. Қиз боланинг балоғатга етиш даври алоҳида эътиборни талаб этади. Унга ҳайз бошланиши, унинг моҳияти ва у касаллик эмас, балки физиологик ҳолат эканини олдиндан тушунтириш лозим, токи кутилмаганда ҳайз бошланса, у саросимага тушмасин. Ҳайз кўриш кунларида баданни тоза тутиш ва ташқи жинсий аъзоларни ювишдан ташқари, қўшимча гигиена чораларини кўриш зарур. Бу даврда шамоллаш, грипп ва б. инфекциялардан эҳтиёт бўлиш, очиқ ҳавзаларда, ваннада чўмилмаслик, оғир иш қилмаслик лозим. Фақат енгил душ қабул қилиш мумкин.

Эри б-н турган аёл жинсий ҳаёт гигиенасига айниқса жиддий риоя қилиши, йилига камида бир марта аёллар консультациясига бориб туриши керак. Жинсий аъзоларда ўзгариш сезилса (оғриқ, ҳайз қонининг кўп ёки оз кетиши, оқчил келиши ва x. к.) врачга мурожаат қилиш зарур. Юқорида айтилган гигиена чоралари аёл ҳаётининг климактерий ва қарилик даврларида ҳам амалга оширилади. Умуман хоҳ аёл, хоҳ эркак Ж. г.га тўла-тўкис амал қилса, ҳар қандай нохушликларнинг олди олинади.

Бердимурод Саидқориев.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.