Jinsiy gormonlar

Jinsiy gormonlar - odam va umurtqali hayvonlar jinsiy bezlarida işlanadigan biologik faol moddalar. Birlamçi jinsiy belgilar (gonadalardan taşqari) va ikkilamçi jinsiy belgilar namoyon bölişini ta'minlaydi. J. g. kimyoviy tuzilişiga köra, steroidlar va polipeptidlarga ajratiladi. Steroid gormonlar androgenlar, estrogenlar va progestinlar (gestagenlar)ga bölinadi.

Erkaklar jinsiy gormonlari — androgenlar uruğdonning ma'lum hujayralarida sintezlanadi; molekulasi 19 uglerod atomidan iborat. Eng asosiysi — testosteron. Ayollar jinsiy gormonlari — estrad iol , estron tuxumdon follikulalarida işlab çiqariladi, ular 18 uglerod atomidan tuzilgan; progestinlar tuxumdonning sariqtanasida va b. struktur elementlarda sintezlanadi. Molekulasi 21 uglerod atomidan taşkil topgan. Eng asosiysi — progesteron. J. g. buyrakning mağiz qavatida, homiladorlikda esa platsentada ham işlanadi. J. g. organizmning erkaklik yoki urğoçilik xarakterini belgilaydi. Organizm baloğatga yetişi davrida J. g. jinsiy hisni şakllantiriş hamda markaziy nerv sistemasini faollaştiriş funksiyasini bajaradi. Estrogen va gestagen gormonlarning özaro ta'siri tufayli otalangan uruğ hujayra baçadonga örnaşib (q. Implantatsiya), xomiladorlik va tuğruqning maromida keçişini ta'minlaydi. Bevosita tuxumdonda sariq tanada, şuningdek, baçadon va b. a'zolarda hosil böladigan oqsil tabiatli J. g.dan relaksin (homiladorlikni saqlaydi, baçadon tonusini susaytiradi hamda çanoq suyagi böğimlari boylamini böşaştiradi); uruğdon, uruğ kanalçalari va tuxumdon follikulalarida yetiladigan ingibin (gipofizda follikulni stimullovçi gormon ajralişini boşqaradi) muhim ahamiyatga ega. J. g. tibbiyotda endokrin, akuşer-ginekologik kasalliklarni davolaş hamda kökrak bezi, prostata bezida xavfli ösmalar hosil bölişi jarayonining oldini oliş maqsadida qöllaniladi.