Jinsiy yetiliş
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 163–164-b. — ziyouz.com
Jinsiy yetiliş JINSIY YETILIŞ, voyaga yetiş, pubertat davr (lot. pubertas — böyiga yetiş, jinsiy yetiliş) — odam (q. Baloğatga yetiş) va hayvonlarda organizmning jinsiy köpayiş qobiliyatiga ega bölgan individual rivojlaniş davri. J. ye.dan söng reproduktiv davr keladi. Tana ölçami, umrning qisqa yoki uzoq bölişi hamda J. ye. vaqti örtasida boğlaniş mavjud. Qisqa umr köradigan mayda hayvonlar erta jinsiy yetiladi. Maye, 30—35 sutka umr köradigan boşaylanğiçlilar 4—5 sutkada, mayda baliq — gambuziya hayotining 1-yili, ön yillab umr köradigan yirik baliqlar 5—15 y.da va hatto undan ham keçroq voyaga yetadi. Köpçilik quşlar hayotining 1- yoki 2-yili jinsiy yetiladi. Oposeium, körsiçqon va b. ba'zi haşarotxörlar, körşapalaklar, tovuşqonlar va jayralar 10 y. umr köradi, umrining 1-yili voyaga yetadi. Yalqovlar, çumolixörlar, pangolinalar, kurakoyoqlilar 15—30 y. yaşaydi, 2—5 y.da voyaga yetadi. Ammo xuddi şunça umr köradigan börisimonlar 6—8 oyda voyaga yetadi. 30 y. gaça umr köradigan yirik yirtqiçlar (pantera, yölbars, leopard, arelon) 3—5 y.da, 60—70 y. yaşaydigan fillar 12—20 y.da, tuban maymunlar 2—4 y.da, odamsimon maymunlar 8—10 y.da voyaga yetadi. Köpçilik hayvonlar urğoçisi erkaklariga nisbatan erta voyaga yetadi. Maymunlarda J. ye. davri bir neça oyga, odamda bir neça y.ga çöziladi.
Q.: Baloğatga yetiş
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЖИНСИЙ ЕТИЛИШ, вояга етиш, пубертат давр (лот. pubertas — бўйига етиш, жинсий етилиш) — одам (қ. Балоғатга етиш) ва ҳайвонларда организмнинг жинсий кўпайиш қобилиятига эга бўлган индивидуал ривожланиш даври. Ж. е.дан сўнг репродуктив давр келади. Тана ўлчами, умрнинг қисқа ёки узоқ бўлиши ҳамда Ж. е. вақти ўртасида боғланиш мавжуд. Қисқа умр кўрадиган майда ҳайвонлар эрта жинсий етилади. Мае, 30—35 сутка умр кўрадиган бошайланғичлилар 4—5 суткада, майда балиқ — гамбузия ҳаётининг 1-йили, ўн йиллаб умр кўрадиган йирик балиқлар 5—15 й.да ва ҳатто ундан ҳам кечроқ вояга етади. Кўпчилик қушлар ҳаётининг 1- ёки 2-йили жинсий етилади. Опосеиум, кўрсичқон ва б. баъзи ҳашаротхўрлар, кўршапалаклар, товушқонлар ва жайралар 10 й. умр кўради, умрининг 1-йили вояга етади. Ялқовлар, чумолихўрлар, панголиналар, куракоёқлилар 15—30 й. яшайди, 2—5 й.да вояга етади. Аммо худди шунча умр кўрадиган бўрисимонлар 6—8 ойда вояга етади. 30 й. гача умр кўрадиган йирик йиртқичлар (пантера, йўлбарс, леопард, арелон) 3—5 й.да, 60—70 й. яшайдиган филлар 12—20 й.да, тубан маймунлар 2—4 й.да, одамсимон маймунлар 8—10 й.да вояга етади. Кўпчилик ҳайвонлар урғочиси эркакларига нисбатан эрта вояга етади. Маймунларда Ж. е. даври бир неча ойга, одамда бир неча й.га чўзилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.