Kadrlar

Kadrlar (frans. cadre — şaxsiy tarkib) — 1) korxona, muassasa, firma, hissadorlik jamiyatlari, banklar, kasaba uyuşmalari va jamoat taşkilotlarida malakali xodimlarning asosiy tarkibi. Özbekistonda mustaqillikdan söng K. tayyorlaş Özbekiston Respublikasi Oliy Majlisi tomonidan 1997 y. 29 avg.da qabul qilingan Kadrlar tayyorlaş milliy dasturi asosida amalga oşirilib, bir butun uzluksiz tizimda olib boriladi. Şaxsning kadr sifatida şakllaniş bosqiçiga tayyorgarlik umumiy örta ta'lim maktablari, akademik litseylarda amalga oşiriladi. K.ning asosiy kontingenti kasb-hunar kolleji, bakalavriat va magistratura orqali tayyorlanadi. Yuqori ilmiy salohiyatli, malakali K. ni tayyorlaş aspirantura, ordinatura, adyunktura, doktoranturada amalga oşiriladi. Mamlakatda yuqori malakali K.lar tayyorlaşga alohida e'tibor qaratilmoqsa. Şu maqsadda yangi öquv dargohlari oçildi, talabalarni rivojlangan xorijiy mamlakatlarda kasb egallaşlariga keng yöl oçib berildi. Özbekiston Respublikasi Prezidenti I. A. Karimov birinçi çaqiriq ÖzR Oliy Majlisining 9-sessiyasi (1997)da umumlaştirilgan holda K. tayyorlaş tizimining şakllanişi va faoliyat körsatişning asosiy tamoyillari quyidagi vazifalarni öz içiga olişini ta'kidladi: barça xil va turdagi ta'lim muassasalarida yuqori malakali mutaxassislar tayyorlaş uçun uzluksiz ta'lim, fan va i.ç. salohiyatidan samarali foydalaniş; davlat ta'lim standartlarini joriy etiş va ularning faoliyat körsatiş mexanizmini işlab çiqiş; ixtisosliklar, malaka darajasiga köra, mutaxassislarga bölgan umumdavlat va mintaqaviy talablarning istiqbolini aniqlaş; ta'lim tizimini tuziliş va mazmun jihatidan isloh qiliş uçun öqituvçilarni va murabbiylarni qayta tayyorlaş; davlat va ijtimoiy muassasalarning kasbga yönaltiriş böyiça faoliyatini takomillaştiriş. Bunda kasb tanlaşning bozor ehtiyojlari va imkoniyatlarini e'tiborga oliş zarur, toki bir şaxs öziga mos kasbni egallay olsin; K. tayyorlaş tizimi iste'molçilari — korxonalar, muassasalar, firmalar, hissadorlik jamiyatlari, banklar va b. tuzilmalarning imkoniyatlaridan, birinçi navbatda, örta maxsus kasb-hunar va oliy öquv yurtlarining moddiy va moliyaviy bazasini mustahkamlaş uçun mumkin qadar kengroq foydalaniş; K. tayyorlaş va ta'lim sohasiga çet el sarmoyalari, xalqaro donorlik taşkilotlari va jamğarmalarining mablağlarini jalb etiş; qonun doirasida öquv rejalari, dasturlari va öqitiş yöriqlari, ta'limiy xizmatlarni belgilaşda ta'lim muassasalariga, birinçi navbatda, oliy öquv yurtlariga mustaqillik beriş va özini özi boşqariş usullarini joriy etiş. Yuqori malakali, zamonaviy bilimlarga ega bölgan, hoz. kun talablari asosida fikrlay oladigan yetuk K.ni tayyorlaş — ham ijtimoiy-siyosiy, ham iqtisodiy muammolarni hal etişning kaliti hisoblanadi. 2002 y. Özbekistonda umumiy örta ta'lim maktablarini 603193 (şulardan 35663 tasi 11-sinfni), akademik litseylarni 4349, kasb-hunar kollejlarini 24368, bakalavriatni 27742, magistraturani 1828 nafar öquvçi yoşlar bitirib çikdi. 1999 y.da aspiranturada 3,9 ming, doktoranturada 340 kişi tahsil oldi. Özbekistonda K. ma'lum muddatlarda maxsus kurslarda öz malakalarini oşirib boradilar. Buning uçun barça sohalardan malaka oşiriş in-tlari, f-tlari, kurslar taşkil etilgan. 1999 y. Özbekistonda 308,3 ming kişi i.ç.da yangi kasb örgangan va malakasini oşirgan hamda boşqa öqiş turlariga jalb qilingan. 2) Qurolli kuçlarda — haqiqiy xizmatdagi komandirlar va oddiy askarlar tarkibi.