Kalla
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 57-b. — ziyouz.com
Kalla KALLA, boş — odam gavdasining yuqori va hayvonlar gavdasining oldingi qismi; pastki jağning ostki çeti va kötariluvçi tarmoği, sörğiçsimon ösiquçi, ensa suyagining köndalang joylaşgan ğadir-budir va taşqi dömboği b-n böyin sohasida ajralgan. K.da nerv sistemasining oliy bölimi, ba'zi sezuv a'zolari, şuningdek, ovqat hazm qiliş va nafas sistemasining oldingi bölimlari joylaşgan. Odam va yuksak hayvonlar K. si kalla suyagidan iborat bölib, u miya va yuz qismlaridan taşkil topgan. Unda hayotiy muhim hamda murakkab (insonda tafakkur) vazifalarni bajaradigan boş miya örnaşgan. K.da muvozanat a'zolari, endokrin bezlar (q. Içki sekretsiya) — gipofiz, epifiz, şuningdek, sezgi, hid biluv, köruv, eşituv a'zolari, ovqat hazm qiliş sistemasining boşlaniş qismi — oğiz böşliği (sölak bezlari, çaynaş apparati), yuqori nafas yöllari, burun böşliği, ovoz boylamlari va b. joylaşgan. Bu a'zolarning K.da bölişi odamning tarixiy rivojlanişi b-n boğliq. Odamning boş miyasi juda yaxşi taraqqiy etganligi, odam ikki oyoqda turib, gavdasini tik tutadigan bölganligi, qöl mehnat a'zosiga aylanganligi bois K. öziga xos anatomik xususiyatlarni kasb etgan (q.Killa suyagi).
Q.: Içki sekretsiya
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАЛЛА, бош — одам гавдасининг юқори ва ҳайвонлар гавдасининг олдинги қисми; пастки жағнинг остки чети ва кўтарилувчи тармоғи, сўрғичсимон ўсиқучи, энса суягининг кўндаланг жойлашган ғадир-будир ва ташқи дўмбоғи б-н бўйин соҳасида ажралган. К.да нерв системасининг олий бўлими, баъзи сезув аъзолари, шунингдек, овқат ҳазм қилиш ва нафас системасининг олдинги бўлимлари жойлашган. Одам ва юксак ҳайвонлар К. си калла суягидан иборат бўлиб, у мия ва юз қисмларидан ташкил топган. Унда ҳаётий муҳим ҳамда мураккаб (инсонда тафаккур) вазифаларни бажарадиган бош мия ўрнашган. К.да мувозанат аъзолари, эндокрин безлар (қ. Ички секреция) — гипофиз, эпифиз, шунингдек, сезги, ҳид билув, кўрув, эшитув аъзолари, овқат ҳазм қилиш системасининг бошланиш қисми — оғиз бўшлиғи (сўлак безлари, чайнаш аппарати), юқори нафас йўллари, бурун бўшлиғи, овоз бойламлари ва б. жойлашган. Бу аъзоларнинг К.да бўлиши одамнинг тарихий ривожланиши б-н боғлиқ. Одамнинг бош мияси жуда яхши тараққий этганлиги, одам икки оёқда туриб, гавдасини тик тутадиган бўлганлиги, қўл меҳнат аъзосига айланганлиги боис К. ўзига хос анатомик хусусиятларни касб этган (қ.Килла суяги).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.