Kaluga viloyati
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 66–67-b. — ziyouz.com
Kaluga viloyati - RFdagi viloyat. 1944 y. 5 iyulda taşkil etilgan. Mayd. 29,9 ming km2. Aholisi 1081,2 ming kişi (2000), asosan, ruslar. Şaharliklar 70,3%, 24 tumanga bölingan, 18 şahar, 14 şaharça bor. Markazi — Kaluga ş. K.v. yer yuzasi bir oz past-baland tekislik bölib, daryo vodiylari, jarlar öyib yuborgan. Iqlimi yozda mö'tadil issiq va sernam, qişda mö'tadil sovuq. Yanv. ning örtaça t-rasi — 9 dan — 10°gaça, iyulniki 17—18°. Yiliga kariyb 650 mm yoğin yoğadi. Yirik daryosi Oka va uning irmoqlari. Tuproqlari çimli örtaça podzollaşgan, şim.da örta qumoq, jan.- ğarbda qumloq va qumli tuproq, markaziy va şarqiy qismlarida oç sur tusli örmon tuproqlar. Hududining 40% örmon. K.v. xöjaligida maşinasozlik va metallsozlik, yengil, yoğoçsozlik va quriliş materiallari sanoatlari yetakçi örinda. Maşinasozlik korxonalari Kaluga (maşinasozlik, turbina, elektrotexnika va b.), Lyudovinovo (teplovozeozlik), Kirov (quyiş-mexanika, çöyan quyiş z-dlari) şaharlarida joylaşgan. Kaluga, Kondrovo, Kirov, Suxiniçi ş.da tikuvçilik va poyabzal f-kalari, Borovskda movut f-kasi, Kaluga va Borovskda trikotaj, töquvçilik f-kalari, ziğir tola z-di bor. Yoğoçsozlik sanoatining yetakçi tarmoqlari: Kalugada «Gigant» gugurt-mebel k-ti, Kondrovoda sellyuloza-qoğoz, fanera z-dlari, uysozlik, mebel va qoğoz f-kalari mavjud. Quriliş materiallari sanoatida şişa-oyna, quriliş fayansi, ğişt va b. işlab çiqariladi. Kirovda quriliş fayansi, Kaluga, Maloyaroslavetssa silikat ğişt z-dlari, Kalugada sut z-dlari, göşt k-ti, Suxiniçida sabzavot konservasi, kraxmal z-dlari bor. Obninskda Rossiyada birinçi qurilgan AES işlab turibdi. Q. h. sut çorvaçiligi, çöçqaçilik, kartoşkaçilik, sabzavotçilik va qisman ziğirçilikka ixtisoslaşgan. Buğdoy, javdar, greçixa, arpa, sut va yem-xaşak ekinlari ekiladi. Çorvaçilikda qöy ham boqiladi. Parrandaçilik f-kalari bor. Oka daryosida kema qatnaydi. Kalugada aeroport bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАЛУГА ВИЛОЯТИ - РФдаги вилоят. 1944 й. 5 июлда ташкил этилган. Майд. 29,9 минг км2. Аҳолиси 1081,2 минг киши (2000), асосан, руслар. Шаҳарликлар 70,3%, 24 туманга бўлинган, 18 шаҳар, 14 шаҳарча бор. Маркази — Калуга ш. К.в. ер юзаси бир оз паст-баланд текислик бўлиб, дарё водийлари, жарлар ўйиб юборган. Иқлими ёзда мўътадил иссиқ ва сернам, қишда мўътадил совуқ. Янв. нинг ўртача т-раси — 9 дан — 10°гача, июлники 17—18°. Йилига карийб 650 мм ёғин ёғади. Йирик дарёси Ока ва унинг ирмоқлари. Тупроқлари чимли ўртача подзоллашган, шим.да ўрта қумоқ, жан.- ғарбда қумлоқ ва қумли тупроқ, марказий ва шарқий қисмларида оч сур тусли ўрмон тупроқлар. Ҳудудининг 40% ўрмон. К.в. хўжалигида машинасозлик ва металлсозлик, енгил, ёғочсозлик ва қурилиш материаллари саноатлари етакчи ўринда. Машинасозлик корхоналари Калуга (машинасозлик, турбина, электротехника ва б.), Людовиново (тепловозеозлик), Киров (қуйиш-механика, чўян қуйиш з-длари) шаҳарларида жойлашган. Калуга, Кондрово, Киров, Сухиничи ш.да тикувчилик ва пойабзал ф-калари, Боровскда мовут ф-каси, Калуга ва Боровскда трикотаж, тўқувчилик ф-калари, зиғир тола з-ди бор. Ёғочсозлик саноатининг етакчи тармоқлари: Калугада «Гигант» гугурт-мебель к-ти, Кондровода целлюлоза-қоғоз, фанера з-длари, уйсозлик, мебель ва қоғоз ф-калари мавжуд. Қурилиш материаллари саноатида шиша-ойна, қурилиш фаянси, ғишт ва б. ишлаб чиқарилади. Кировда қурилиш фаянси, Калуга, Малоярославецца силикат ғишт з-длари, Калугада сут з-длари, гўшт к-ти, Сухиничида сабзавот консерваси, крахмал з-длари бор. Обнинскда Россияда биринчи қурилган АЭС ишлаб турибди. Қ. ҳ. сут чорвачилиги, чўчқачилик, картошкачилик, сабзавотчилик ва қисман зиғирчиликка ихтисослашган. Буғдой, жавдар, гречиха, арпа, сут ва ем-хашак экинлари экилади. Чорвачиликда қўй ҳам боқилади. Паррандачилик ф-калари бор. Ока дарёсида кема қатнайди. Калугада аэропорт бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.