Kanada
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 97–104-b. — ziyouz.com
Matn sifati past bölişi mumkin. Bu maqola PDF'dagi buzuq belgilar bilan olingan (işonç 85%): ayrim söz va raqamlar xato bölişi mumkin — iqtibos keltirişdan oldin asl matn bilan solişting.
Kanada (Canada) — Şim. Amerikaning şim. qismi va unga yondoş o.lardajoylaşgan davlat. Mayd. 9971 ming km2. Axrlisi 31,59 mln. kişi (2001). Poytaxti — Ottava ş. Ma'muriy jihatdan 10 viloyat (province) va 3 hudud (territory)ra bölinadi. Davlat tuzumi. K. — Buyuk Britaniya boşçiligidagi Hamdöstlik tarkibidagi federativ davlat. Amaldagi Konstitutsiyasi 1982 y. 17 apr.da kuçga kirgan. Davlat boşliği — Buyuk Britaniya qiroli (qiroliçasi), uning nomidan general-gubernator davlatni boşkaradi. Kiroliça general-gubernatorni Kanada boş vazirining tavsiyasi b-n, odatda, 5 y. muddatga tayinlaydi. Qonun çiqaruvçi hokimiyatni qiroliça nomidan general-gubernator va 2 palatali parlament (senat va jamoalar palatasi) amalga oşiradi. Ijroiya hokimiyatni qiroliça nomidan general-gubernator hamda boş vazir va vazirlardan iborat hukumat amalga oşiradi (1993 y.dan boş vazir Jan Kret ye n ) . Tabiati. K. hududining ğarbiy kismi toğli, şarqiy qismi tekislik, şim. va qisman şim.-şarqiy sohillari pasttekislik, şarqiy qirğoklari tik, ğarbiy sohili esa juda baland. Materikning örta qismi va Kanada Arktikasi arxipelagining materikka tutaşgan joyi tekislik hamda platodan iborat. Gudzon qöltiğining atrofi pasttekislik. Lavrentiy kirlari, Markaziy tekisliklar, Buyuk tekisliklar bor. K.ning ğarbiy çekkasida Kordilyera toğlari, jan.- şarqida Appalaçi toğlari joylaşgan. Uran, temir, nikel, mis, rux, qörğoşin, oltin va kumuş, toşkömir, neft, tabiiy gaz konlari bor. Iqlimi — K.ning köp qismida arktika va subarktika, jan.da mö'tadil, asosan, kontinental iklim. Yanv.ning örtaça t-rasi şim.da —30°, —35°, jan. da —18°, —20°, iyulniki şim.da 4—7° va jan.da 16—18°. Ğarbiy sohilda yillik yoğin 2500 mm dan ortiq, şarqiy sohilda 1250 mm gaça, markaziy r-nlarda 400— 250 mm, şim.da esa 150 mm dan kam. K.da daryo köp, asosan, qor-yomğir suvlaridan hosil böladi. San-Lavrentiy (Buyuk köllari b-n), Finli—Pis-River—Qullar—Makenzi (Kiçik Qullar, Atabaska, Katta Qullar va b. köllar b-n), Bou—Saskaçevan—Nelson (Bou, Sidar, Vinnipeg va b. köllar b-n) daryo-köl tizimlari Atlantika va Şim. Muz okeani havzasiga kiradi. 200 dan ortiq yirik köllari bor. K.ning çekka şim. arktika saxrosi bölib, onda-sonda lişayniklar va b. ötlar uçraydi. Undan jan.da tundra, söngra esa örmon-tundra zonasi joylaşgan. Podzol va botqoq tuproqlarda oq va qoraqarağay, amerika tiloğoçi ösadi. Jan.-şarqiy çekkasidagi podzol va qönğir örmon tuproqlarda ignabargli va keng bargli daraxtlar bor.Tekisliklardagi unumdor tuproqli yerlarda dehqonçilik qilinadi. K.da şim. buğusi, muşkli buka, oq ayiq, qutb tulkisi, lemming, qutb quyoni, kaklik, boyquş, los, bizon, jayra, qoplon, böri, qunduz va b. hayvonlar yaşaydi. Daryo va köllari baliqlarga boy. Milliy boğlari: Banf, Vud-Baffalo, Gleyşer, Jasper, Yoxo va b., viloyat boğlari ham bor. Aholisining V3 Qismi ingliz-kanadaliklar (44%) va fransuz-kanadaliklar (28%). Tub aholisi — indeyslar 533 ming va eskimoslar salkam 33 ming kişi qolgan. K.da nemislar, ukrainlar, italyanlar, gollandlar, vengerlar, ruslar va b. xam yaşaydi. Rasmiy tillar — ingliz va fransuz tillari. Fransuz-kanadaliklar katolik dinida, ingliz-kanadaliklarning asosiy qismi — protestant. Aholining 78,6% şaxarlarda yaşaydi. Yirik şaharlari: Monreal, Kalgari, Toronto, Vankuver, Vinnipeg, Gamilton va b. Tarixi. K.ning qad. xalqi — eskimos va indeyslar. 15-a. oxirlaridan K.ga yevropaliklar kela boşlagan. Fransuzlar Por-Ruayal va Kvebekka asos soldilar (1605—08). Kvebek Yangi Fransiya mustamlakasining markazi bölib qoldi. 17-a.ning 20-y.larida K. hududida birinçi Angliya mustamlakasi — Yangi Şotlandiya vujudga keldi. 17-a.ning 2-yarmidan fransuz-kanadaliklar şakllandi. Yetti yillik uruş (1756—63) natijasida Buyuk Britaniya Yangi Fransiyani egallab oldi. 1791 y. Kvebek 2 viloyat (Quyi K. va Yuqori K.)ga bölindi. K. uçun bölgan Angliya-Amerika uruşi (1812—14) natijasida demokratik islohot va özini özi boşqariş uçun qarakat boşlanib ketdi. Viloyatlarda islohot tarafdorlari («vatanparvarlar») partiyalari tuzildi. 1834 y. islohot tarafdorlari Quyi va Yuqori K. parlamentlari faoliyatini nazorat ostiga oldi. 1841 y. Yuqori K. b-n Kuyi K. birlaştirildi. 1848 y. K. va Yangi Şotlandiyada yangi hukumat tuzildi. 19- a. örtalarida K.da t. y.lar qurildi, sanoat rivojlandi, 1867 y. Buyuk Britaniyaning Şim. Amerikadagi mustamlakalari birlaştirilib, «K. dominioni» nomi b-n federatsiya tuzildi. Yangi Şotlandiya, Nyu-Bransuik, şim.-ğarbdagi hududlar, Britaniya Kolumbiyasi (1871) va Prins-Eduard o. (1873) K. dominioniga qöşib olindi. Markazlaşgan davlat barpo etilişi milliy bozorning yuzaga kelişiga asos böldi. 19-a. oxiri va 20-a. boşlarida K. iqtisodiyoti rivojlandi. Işlab çiqaruvçi sanoat tez ösib, uning mahsuloti qiymati 1914—18 y.larda 4 baravar oşdi, aholi soni 64% köpaydi. Kapital va i.ç. sanoati yiriklaşdi, 1900—17 y.larda banklar birlaşişi natijasida ularning soni 36 dan 21 ga kamaydi; bank va sanoat kapitali qöşila bordi. 1-jahon uruşida K. Buyuk Britaniya tomonida qatnaşdi. 1-jahon uruşi davrida K. iktisodiyoti mustahkamlanib olişi natijasida K.da Angliya ta'siri susaydi va ta'siri kuçaydi. 1919—20 y.gi Parij konferensiyasida K. sulh şartnomalarini mustaqil imzoladi. Boşqa domi-nionlar b-n bir katorda K. Millatlar Ligasiga vakil yuboriş huquqini qölga kir i t d i . 1929—33 y.lardagi jahon iqtisodiy böhroni natijasida sanoat i.ç. 2 baravardan ziyod kamayib ketdi. 1933 y. boşida işsizlar 1,3 mln. kişidan ortdi. Q. x. mahsulotlarining narxi nihoyatda pasayib ketişi natijasida 240 ming ferma barbod böldi. 2-jahon uruşida K. Buyuk Britaniya tomonida qatnaşdi. K. antifaşist davlatlarni, birinçi navbatda, Buyuk Britaniyani xom aşyo, oziq-ovqat, qurol-yaroğ b-n ta'minlab turdi. Mamlakatda harbiy sanoat rivojlandi, yangi tarmoqlar: stanoksozlik, sintetik kauçuk i.ç. va b. vujudga keldi. 1939—45 y.larda sanoat i.ç. 2,5 baravar ortdi. 1960-y.lardan K. hukumati içki va taşqi siyosatda milliy manfaatlarni közlab iş tuta boşladi. Hukumat K.ning siyosiy mustaqilligini saqlaşga, Lotin Amerikasi, Osiyo va Yevropa mamlakatlari b-n aloqalarni rivojlantirişga intildi. Keyingi yillarda K.da milliy masala keskinlaşdi. Kvebek partiyasi mazkur viloyatni alohida davlat qilib ajratişni talab qila boşladi. 1995 y. da Kvebek suvereniteti xususida ötkazilgan referendumda suverenitetga qarşi bölganlarning 50,6% ovoz olişi natijasida mamlakatning parçalaniş xavfi bartaraf etildi. K. — 1945 y.dan BMT a'zosi. 1991 y. 25 dek.da ÖzR suverenitetini tan oldi va 1992 y. 7 apr. da u b-n diplomatiya munosabatlari örnatdi. Milliy bayrami — 1 iyul — K. kuni (1867). Siyosiy partiyalari, kasaba uyuşmalari. Liberal partiya, 1873 y. rasmiylaşgan; Progressiv konservativ partiya, 1854 y. tuzilgan; K. Kommunistok partiyasi, 1921 y. vujudga kelgan; Kvebek partiyasi, 1968 y. tuzilgan; Yangi demokratik partiya, 1961 y. asos solingan; Kvebek bloki partiyasi, 1990 y. tuzilgan; K. isloxrt partiyasi, 1987 y, tuzilgan; K. uyuşmasi partiyasi, 2000 y.da tuzilgan. Kasaba uyuşmalari birlaşmalari — K. işçilar kongressi 1956 y. tuzilgan, Milliy kasaba uyuşmalari konfederatsiyasi 1921 y. vujudga kelgan. Xöjaligi. K. — yuksak taraqqiy etgan industrial-agrar mamlakat. Yalpi içki mahsulotda sanoatning uluşi 22%, q.x. uluşi 2,2%. Sanoati. Aholi jon boşiga mineral xom aşyo va yarim fabrikatlar i.ç. jihatdan K. taraqqiy etgan köpgina mamlakatlardan ustunlik qiladi. Nikel, rux, kumuş, molibden rudalari, asbest, oltin, platina, niobiy, tabiiy gaz, oltingurt qazib çiqarişda, gazetabop qoğoz, alyuminiy, sellyuloza, tilingan binokorlik yoğoçlari i.ç.da dunyoda oldingi örinlardan birida turadi. K.da kömir, neft, temir rudasi, volfram, uran (metall tarkibidagi ruda), kaliyli tuzlar, oltingugurt qam qazib çiqariladi. Yiliga örtaça 490,8 mlrd. kVt-soat elektr energiya hosil qilinadi. Toronto, Vankuver va Ontario atrofida bir kança yirik issiqlik elektr st-ya va AES bor. Asosiy GESlari Kvebek, Ontario va Britaniya Kolumbiyasi viloyatlarida. Işlab çiqaruvçi sanoat da oziq-ovqat va tamaki sanoati', qora va rangli metallurgiya hamda metall işlaş, transport maşinasozligi va b. tarmoqlar yetakçi ö r i n d a . Maşinasozlik işlab çikaruvçi sanoat mahsuloti qiymatining 1/2 qismini beradi. Uning asosiy tarmoği — transport maşinasozligi (avtomobil, kema, aviatsiya, vagon va lokomotivso zli k). Boşqa sanoat tarmoqlaridan q.x. maşinasozligi, neft va gaz sanoati, kon, örmon va sellyuloza-qoğoz sanoati uçun uskunalar i.ç. kor-xonalari yaxşi rivojlangan. Maşinasozlikning asosiy markazlari: Toronto, Monreal, Uinsor, Gamilton va b. Kora metallurgiya Gamilton, Su-Sent-Mari, Uellend va Sidni ş.larida, alyuminiy, rangli metallar i.ç. Arvid, Kitimat, Norand, Sadberi, Tompson, Traylda töplangan. Neftni kayta işlaş z-dlari Monreal va Sarniyada joylaşgan. Kimyoviy öğitlar, sintetik kauçuk va plastmassa i.ç. rivojlangan. Asosiy markazlari: Sarniya, Monreal, Toronto, Niagara-Fole va Kitçener. Un tortiş, göşt, baliq-konserva va likyor-araq i.ç. oziq-ovqat sanoatining asosiy tarmoqlari bölib, ular muhim eksport ahamiyatiga ega. Yengil sanoat tarmoqlaridan töqimaçilik, kön-poyabzal va tikuvçilik nisbatan yaxşi rivojlangan. Mahsulotning yarmi Monrealda işlab çiqariladi. Tilingan taxta, gazetabop qoğoz, karton i.ç. markazlari: Britaniya Kolumbiyasi va Kvebek viloyatlari. Kişloq xöjaligi sermahsul, fermalari mexanizatsiyalaşgan va ixtisoslaşgan. K-xga yaroqli yerlarning U4 qismiga yaqini yirik xöjaliklarga birlaşgan. 70 mln. gektar yer fermalar b-n band. Dehqonçilik ustun. Ğalla (buğdoy, arpa, suli, makkajöxori), texnika ekinlari (qand lavlagi, soya, ziğir, tamaki), öt va yem-xaşak, sab-zavot, kartoşka, raps yetiştiriladi. Fermalarning 9/yu kismi elektrlaştirilgan. Don xöjaligi rivojlangan asosiy joylar: daşt viloyatlari, ay-niqsa, Saskaçevan va Manitoba. Yetiştirilgan buğdoyning '/2 qismidan ziyodroği, arpa hosilining '/3 qismi çetgaçiqariladi. Sut çorvaçiligi Ontario, Kvebek va Britaniya Kolumbiyasi viloyatlarida rivojlangan. Çorvaçiligida qoramol, çöçqa, qöy va ot boqiladi. Q.x. maxsulotining 60% ga yaqinini çorvaçilik yetiştirib beradi. Örmon xöjaligi Britaniya Kolumbiyasi, Kvebek va Ontarioda yaxşi rivojlangan. Jahonda tayyorlanadigan yoğoçning '/yu K.ga töğri keladi. Baliq-çilik, hayvonotçilik, parrandaçilik, möynaçilik rivojlangan. Transport i. 94,3 ming km t.y. va 850 ming km avtomobil yöli bor. Daryo va dengiz transporti, şuningdek, Buyuk köllar, Lavrentiy daryosidagi suv yöllari muhim ahamiyatga ega. Asosiy portlari: Vankuver, Set-Il, Monreal, Tander-Bey. Avtotransportining ahamiyati (ayniqsa, şim.da) juda katta. Asosiy aeroportlari Monreal, Toronto, Vankuver, Vinnipeg va Ottavada. K. çetga avtomobil, qoğoz, buğdoy, yoğoç-taxta, sellyuloza, nikel, alyuminiy, neft va neft mahsulotlari, temir rudasi, mis, asbest, uran, kaliyli tuzlar, tabiiy gaz, mis, sanoat jihozlari va b. çikaradi. Çetdan maşina va sanoat uskunalari va mollari, kömir, kofe, kauçuk, banan va kakao sotib oladi. Savdo-sotiqdagi asosiy mijozlari: AKŞ, Yaponiya, Buyuk Britaniya, Niderlandiya. 1989 y.da K. b-n AQŞ örtasida erkin savdo haqidagi bitim kuçga kirişi va 1992 y.da Şim. Amerika erkin savdo mintaqasi töğrisidagi uç tomonlama (AKŞ—Kanada —Meksika) bitim imzolanişi b-n K. iqtisodiyotining Amerika iqtisodiyoti b-n birlaşuvi va uning Şim. Amerika yagona iqtisodiy makoni tarkibiy qismiga aylaniş jarayoni tezlaşdi. Pul birligi — K. dollari.
Tibbiy xizmati. K.da vraçlar 15 ta tibbiyot maktabida tayyorlanadi, bu maktablarning aksariyati un-tlar huzurida. Xot-Springs balneologiya kurorti, Nyufaundlend, Keyp-Breton o.laridagi, Nyu-Bransuik viloyatidagi iqlimiy st-yalar, Monreal, Maskoka köli, Manitoba, Yangi Şotlandiyadagi sil kasalliklari şifoxonalari ma'lum. Maorifi, ilmiy va madaniy-ma'rifiy muassasalari. K.da tarixan ingliz va fransuz maktabi tizimlari tarkib topgan. Inglizça tizim AQŞ maktab tizimiga öxşaş: 12 y.lik umumiy ta'lim maktabi 6 y.lik boşlanğiç, 3 y.lik kiçik örta, 3 y.lik katta örta maktablardan yoki 8 y.lik boşlanğiç va 4 y.lik örta maktablardan iborat. Kvebek viloyatida fransuzça ta'lim tizimi: 6 y.lik boşlangiç va 5 y.lik örta maktab işlaydi. 5—7 yoşdan 14— 16 yoşgaça bölgan bolalar uçun bepul majburiy töliqsiz örta ta'lim joriy etilgan. Davlatga karaşli ta'lim bepul bölgan maktablar b-n bir qatorda xususiy (pulli), asosan, diniy va etnik guruxlar qaramoğidagi maktablar xam bor. Ulardagi darslar öşa guruhlar tilida olib boriladi. Oliy öquv yurtlarida pul tölab öqiladi. Barça viloyatlarda un-tlar bor. Yiriklari: Toronto, Vankuver, Kingston, Monreal, Kvebek un-tlari. Ilmiy muassasalari: K. qirollik jamiyati, Ijtimoiy fanlar soxdsidagi tadqiqot kengaşi (hammasi Ottavada), örmonçilik va q.x. sohasidagi bir qança i.t. institutlari. Yirik kutubxonalari: Parlament, Xalq, Milliy, Milliy ilmiy (hammasi Ottavada), Monreal va Torontodagi xalq kutubxonalari, şuningdek, Toronto, Monreal, Vankuver un-tlari huzuridagi kutubxonalar. Ottavada K. Milliy muzeyi, Milliy galereya, Milliy san'at markazi, Ontario viloyatida Qirollik muzeyi, Torontoda Badiiy galereya, Monrealda Badiiy muzey, Kvebek ş.da Kvebek viloyati muzeyi va b. bor. Matbuoti, radioeşittirişi va telekörsatuvi. K.da 114 ta kundalik gaz. va 1200 ta haftanoma naşr etiladi. Etnik guruhlar (nemis, italyan, xitoy va b.) tillarida 300 ga yaqin gaz. va b. davriy naşrlar bor. Eng yiriklari: ingliz tilida — «Glob eng meyl» («Butun dunyo poçtasi», kundalik gaz., 1844 y.dan), «Toronto-star» («Toronto yulduzi», kundalik gaz., 1892 y.dan), «Gazett» (kundalik gaz., 1778 y.dan), «Ottava sitizen» («Ottava fuqarosi», kundalik keçki gaz., 1845 y.dan), «Vankuver san» («Vankuver quyoşi», kundalik keçki gaz., 1886 y.dan) va b. Fransuz tilida — «Devuar» («Burç», kundalik gaz., 1910 y.dan), «Press» («Matbuot», kundalik keçki gaz., 1884 y.dan), «Soley» («Quyoş», kundalik keçki gaz., 1896 y.dan) va b. «Kanadian leybor» («Kanada kasaba uyuşmalari», oylik jur., ingliz va fransuz tillarida, 1956 y.dan), «Maklinz Ka-nada'z uikli nyusmegezin» («Kanada Maklin yangiliklari», haftalik jur., ingliz tilida, 1905 y.dan) jur.lari çiqadi. Kanadian Press Milliy axborot agentligi (1917 y.da taşkil etilgan) bor. «Kanadian brodkasting korporeyşn» — Sibi-si, K. radioeşittiriş va telekörsatuv korporatsiyasi, 1936 y.da taşkil etilgan. Ra-dioeşittiriş 1926 y.dan, telekörsatuv 1952 y.dan boşlangan. Umuman 115 ta tele va 575 ta radiost-ya işlaydi. Adabiyoti. K. tub joy aholisi (indeyslar, eskimoslar)ning oğzaki ijodiyoti avloddan avlodga ötib kelgan. K. adabiyoti, asosan, ingliz (18-a.) va fransuz (19- a.) tillarida şakllandi. Rus, ukrain va b. tillarda ham adabiy asarlar naşr etiladi. Indeyslar va eskimoslarning oğzaki ijodi ingliz-kanadalik yozuvçilar tomonidan qisman töplandi (20-a.). Şoira Polin Jonson (1862—1913) butun hayotini indeyslar haq-huquqini himoya qiliş va ularning afsonalarini adabiy jihatdan işlab çiqişga bağişlagan. Umuman mustamlaka qaramligining oğir şaroiti milliy adabiyotning rivojlanişiga tösqinlik qilib keldi. Ingliz tilidagi adabiyot dastlab ingliz romantizmi ta'sirida va unga taklidan rivojlangan. Konfederatsiya şoirlari deb atalmiş romantiklar tabiat gözalligi haqida asarlar yozdilar va K.da yaşovçi turli millat vakillarini birlaşişga da'vat etdilar. 19-a.ning 2-yarmida tarixiy romançilik rivojlandi. Hajvçi S. Likok (1869—1944) öz asarlarida K. şaharçalari aholisining axloqi, pul hukmronligi, «kiçik» odamning noçorligini tasvirlab, jahonga maşhur böldi. 20-a. boşlarida adabiy jur. lar, K. adabiyotining dastlabki tarixi va antologiyasi paydo böldi. K. yozuvçilari uyuşmasi vujudga keldi (1921), u, asosan, ingliz-kanadalik yozuvçilarni birlaştirdi. 20-a.ning örtalaridan ingliz tilidagi adabiyotda kanadaliklarning milliy xarakteri yorqin namoyon böla boşladi. 40-y.lardan tanqidiy realizm rivojlandi. F. Grov yozgan realistik romanlarning qahramonlari — mehnat ahli. Realist yozuvçi M. Kellexen asarlari odamşavandalik va xalqqa rahm-şavqat ruhi b-n suğorilgan. X. Mak-Lennan öz asarlarida Angliya va Fransiyadan kelgan kanadaliklarni birdamlikka çaqirdi («Ikki yolğizlik», 1945). 60—80-y.lardagi köp asarlarning mavzui jamiyat turmuşidagi çalkaşliklarga bağişlangan. K. muammolari va indeyslar b-n eskimoslarning ahvoli kabi masalalar K. ilğor yozuvçilarining e'tiborida turibdi. Fransuz tilidagi adabiyot. K.da fransuzlar hukmronlik qilgan davrda diniy mavzularda asarlar yozildi. 19-a. oxirlarida K.da romantik şoirlar maktabi vujudga keldi. Şoir J. O. Kremadi ijodi K. adabiyotiga fransuz romantik şe'riyati ruhini kiritdi. Fransuz romantiklari, jumladan, V. Gyugo ta'sirida L. O. Freşett, L. P.Leme öz asarlarini yaratişdi. F. de Gaspening «Qadimiy kanadaliklar» qissasi 19-a.ning eng salmokli asaridir. 20-a. boşlarida patriarxal hayot, dehqonlarning dindor bölişi uluğlandi. L. Emonning «Mariya Şapdlen» romani mustamlaka davri adabiyotini hayotiy tasvirlar b-n boyitdi. 30-y.larda realizm rivojlandi. 40-y. larda yozuvçilar ijtimoiy masalalarni yorita boşladi. R. Lemlen çerkov xodimlarini satirik tasvirladi («Qiyalik etagida» romani, 1944); Gabriyel Rua «Tasodifiy baxt» romanida işçilar hayotini körsatdi. 50-y.lar nasrida ruhiy keçinmalarga, jamiyatda kişining özini begona, yolğiz his etişiga e'tibor kuçaydi (I. Terio, E. Klutye asarlari). Yu. Aken fransuz-kanadaliklarni milliy iftixor uçun kuraşga çorladi («Yaqin kunlardagi vokea»). Şoirlar 60—80-y.larda zamondoşlarining aqliy va ijodiy hayotini aks ettirişga harakat qildi. A. Granbua sevgi, hayot va ölim mavzularida asarlar yezdi. Me'morligi. Indeyslar yertöla, vigvamçaylalarda, tomi teri yoki yoğoç b-n yopilgan uylarda yaşagan. 17—19-a.larda fransuzlar Şarqiy K.ga öz an'analari böyiça mustahkam devorli, tomi tik nişabli uylar, zalli çer-kovlar (old qismi 1—2 minorali), jamoat binolari qurişni rasm qildilar. Şu davrda J. Demer, T. Bayarje kabi me'morlar yetişib çikdi. K.ning inglizlar bosib olgan qismida (18—19-a.lar) imoratlarni sinç va toşdan klassitsizm uslubida (me'mor J. Merrik) quriş rivojlandi. 19-a. örtalaridan töğri köçali, kam qavatli uylardan iborat şaharlar (Ottava, Monreal, Toronto, Kvebek) qad kötara boşladi. Me'morlardan E. Lennoks, J. Layl loyihalari asosida qorişiq uslubda inşootlar qurildi. 19-a. oxiridan AQŞ me'morligi ta'siri kuçayib, baland jamoat binolari, mehmonxonalar quriş avj oldi (F. Darling, J. Pirson kabi me'morlar). 20-a. örtalaridan eski şaharlar jadal sur'atda qayta qurilib, kengaya boşladi. Temir-beton va pölatdan zamonaviy sanoat va jamoat binolari (Torontodagi Annesis-Aylend kti va ratuşa binolari, Monrealdagi Vil-Mari maydoni, Jahon körgazmasi, Olimpiada majmuasi va b.) qurildi. Şaharlar yagona loyiha asosida barpo etildi, korxonalar atrofida şinam turar joylar qad kötardi. Tasviriy san'ati. K. hududida indeys va eskimoslar san'ati qadimdan rivojlangan. Indeyslarning qad. san'ati yoğoç öymakorligi, toş, suyak, şoxga naqş öyiş, pat va çiğanokdardan bezaklar yasaş, qöl töqimaçiligi, jayra ignasi va buğu junidan kaşta tikiş, rasmlar solişdan iborat bölgan. 17-a.dan keyin esa Yevropa va AQŞdan köçib kelganlar va ularning avlodlari bu işga hissa qöşdilar. Eskimoslar toş, suyak hamda hayvon şoxlaridan inson va hayvon haykalçalarini yasaş b-n şuğullangan. Yevropaliklar kelib örnaşgan paytlardan boşlab K. tasviriy san'ati Fransiya va Angliya san'ati ta'sirida öziga xos tarzda rivojlana boşladi. 17-a. — 19-a. boşlarida portret çiziş va diniy rassomlik vujudga keldi; yoğoç haykalçalar, kumuş idişlar, akvarel manzaralar yaratildi. 19-a. örtalarida dehqonlar hayotini, viloyatlar körinişlari va indeyslar turmuşini tasvirlaydigan möyqalam ustalari (P. Keyn, K. Krigxof, X. Uotson, X. Uoker) ijod qildi. 20-a.da J. U. Morris, T. Tomson, J. Makdonald, A. Lizmer şimol kengliklarining gözal maftunkor tabiatini tasvirlovçi asarlar yaratişd i . Zamonaviy K. san'atida modernizm (A. Pellon, J. Riopel) b-n bir qatorda realistik okim (J. Lemye, T. Makdonald, F. Teylor, R. Pilo) ham mavjud. Dizayn va amaliy bezak san'ati (kandakorlik, gilamçilik, kulollik) rivojlanmokda. Xalk, ijodida yoğoç öymakorligi, ukrain iroqisi, eskimoslar haykaltaroşligi alohida ajralib turadi. Musiqa qadimdan tub xalq va köçib kelgan aholi turmuşining muqim qismi bölgan. Indeyslarga xos jangçi, ovçi qöşiklari, işqiy aşulalar şöx va ifodali. 18-a. oxirlarigaça, asosan, çerkov musiqasi rasm edi. 18-a. oxirlaridan konsertlar berila boşladi. 19-a. boşlarida havaskorlar kuçi b-n opera spektakllari körsatildi. 19-a. ning 2-yarmida professional musiqani rivojlantiriş uçun şaroit vujudga keldi, musiqa havaskorlari jamiyati tuzildi. K.da yevropalik musiqaçilar, AQŞlik opera truppalari va simfonik orkestrlar konsert berdi. Dastlabki musiqa arboblaridan biri — K. Lavalle «O, Kanada» milliy madhiyasini yaratdi. 19-a. oxiri — 20-a. boşlarida professional kompozitorlar va musiqaçilar paydo böldi. 40-y.larda musiqa jadal rivojlana boşladi. Toronto, Monreal, Vinnipegda doimiy opera truppalari, Ontarioda milliy balet, Ottavada Mumtoz balet, Vinnipegda Qirollik baleti, turli şaharlarda 30 ga yaqin doimiy işlovçi orkestr bor. K. musiqa arboblaridan M. Blekbern, J. Vaynsvayg, P. Merkyur kabi kompozitorlar, J. Bodri, A. Brott, P. Dervo kabi dirijyorlar, L. Marşal, T. Stratas, E. Jonson, L. Simono kabi xonandalar, G. Guld, I. Gendel kabi sozandalar maşhur. K. kompozitorlar, mualliflar va noşirlar uyuşmasi mavjud. K.da 8 ta oliy musika öquv yurti bor. Bir qator şaharlarda un-tlar qoşida musiqa maktablari, musiqa f-tlari oçilgan. 1965 y.dan Monrealda har yili xalqaro musiqa festivali va musiqaçi-ijroçilarning tanlovi ö t k a z i l a d i . Teatri. Indeyslarning marosimlarida xalq teatr san'ati unsurlari bor. Ular diniy marosimlarni ötkazişda niqob va qöğirçoqlardan foydalanişar edi. Professional teatr 17-a.dan Kvebek va Akadiya viloyatlarida rivojlana boşlagan. P. Kornel, J. Rasin, J. Molyer pyesalari qöyilgan. 1606 y.da Port-Royyaldagi «Neptun» teatrida Leskarboning «Dengiz niqobi» nomli şe'riy pyesasi sahnalaştirildi. Spektaklda indeyslar b-n fransuzlar qatnaşişdi. 1774 y.da Galifaksda K. hayotidan birinçi pyesa — «Akadius yoki xilvatdagi muhabbat» sahnalaştirildi. 1825 y. Monrealda birinçi doimiy teatr oçildi. Teatr repertuariga K. dramaturglari — J. Kenel, Ç. Xevisij, Ç. Meyr asarlari kiritildi. Monreal, Toronto, Viktoriya, Gamilton, Vinnipeg ş.larida teatrlar taşkil etildi. 19-a.ning 80-y.lari oxiridan 1-jahon uruşigaça bölgan davrda köçma professional teatrlar avj oldi. Kvebek va Galifaks teatr truppalari tarkibida AQŞ, Fransiya va Angliyadan kelgan aktyorlar b-n birga kanadalik aktyorlar ham bor edi. Şu davrda «roud» («yöl») deb atalgan sayyor professional teatrlar keng tarkaldi. 20-a. ning 20—30-y.larida un-tlar, maktablar, klublar va çerkovlar krşida köplab havaskor truppalar taşkil etildi. 40-y.lar oxirida yirik şaharlarda professional teatrlar paydo böldi. Monrealdagi «Rido ver», Torontodagi «Tietr Toronto», Edmontondagi «Sitadel» teatrlari şular jumlasiga kiradi. Ularda Şekspir, Molyer, Turgenev, Çexov va b.ning pyesalari qöyiladi. Fransuz tilidagi teatrlarda milliy teatr madaniyatini vujudga keltiriş jarayoni keçayotir. K.da M. Anglii, U. Xyuston, R. Massi kabi rej.lar, K. Kolikos, L. Grin, Ş. King, K. Rid kabi aktyorlar maşhur. Torontoda Milliy teatr san'ati maktabi, Alberta, Saskaçevan, Kuins un-tlarida drama bölimlari bor. «Kanada teatri» jur. (ingliz va fransuz tillarida) naşr etiladi. Kinosi. 1898 y. K.ning «Messi-Xarris» kinofirmasi buyurtmasi b-n reklama filmi suratga olindi. 1900 y.da «Kaneydian bayoskop» kinofirmasi K.ga köçib keluvçilarni qiziqtiriş uçun turkumli filmlar yaratdi. G. Bredford tomonidan 1903 y. boşlab berilgan «Kanadadagi hayot» nomli turkum filmlar ham şu maqsadga xizmat qildi. 1906 y. Monrealda birinçi doimiy kinoteatr oçildi. 1914 y. Monrealda K.ning dastlabki badiiy filmi — «Evanjelina» (rej. I. P. Salli-ven, U. X. Kovano) suratga olindi. Faroyib şimol tabiati va eskimoslar hayotiga qiziqib qolgan amerikalik rej. R. Flaerti «Şimol farzandi — Nanuk» qujjatli filmi (1922)ni suratga oldi va K. hujjatli kinosining rivojiga munosib hissa qöşdi. K.ning birinçi ovozli filmi — «Viking» (rej. V. Frissell, J. Melford, 1931). Milliy kino san'atining qaror topişiga rej. J. Grirson muhim hissa qöşdi. 1939 y. Kino masalalari böyiça milliy kengaş taşkil etildi. U davlat yöli b-n hujjatli filmlar i.ç.ni boşqardi. 2-jahon uruşi davrida «Jangdagi totuvlik» kinoseriyasi şuhrat qozondi. 1952 y. «Etyen Bryule, nobakor» degan birinçi rangli film yaratildi. «Oltin şahri» (rej. K. Lou), «Tinçlik davom etsin deb», «Dengiz b-n çuçuk suv oraliğida» (rej. M. Bro) filmlari yaratildi. 1970—90 y.larda dunyo yuzini körgan filmlar orasida «Moviy qiş» (rej. A. Blanşar), «Muallimga nega öq otildi» (rej. S. Naritsanno), «Ovçi» (rej. 3. R. Delen), «Qari tulki» (rej. F. Borsos) kabi badiiy filmlarni körsatiş mumkin. K.da qiziqarli multfilmlar ham yaratiladi. Statford, Monreal, Vankuverda xalqaro kinofestivallar muntazam ötkaziladi. K.da 1400 kinoteatr, kinoarxiv va filmoteka bor. K. kino akademiyasi har yili eng yaxşi filmlarga sovrinlar beradi. Uzbekiston — K. munosabatlari. Ikki mamlakat örtasida savdo-iqtisodiy munosabatlar 1996 y.dan bir munça oşa boşladi. 1998 y.da Özbekistonning K.ga eksporti xizmat körsa-tiş, qora metall va undan yasalgan buyumlarni yuborişdan iborat böldi. Uzbekiston K.dan elektr asbob-uskunalari, plastmassa, oyna, poligrafiya sanoati mahsulotlari, sut, göşt va baliq mahsulotlari sotib oldi. 1999 y. yakuni böyiça mamlakatlar örtasidagi tovar aylanma 15,68 mln. AQŞ dollarini taşkil etdi. Özbekistondan K.ga eksport keskin ösib, ijobiy saldo 6,77 mln. AQŞ dollariga yetdi. 1999 y. 17 iyunda ikkala mamlakat hukumatlari örtasida ikkiyoqlama soliq solinişiga yöl qöymaslik hamda daromad va sarmoya soliği tölaşdan böyin tovlaşning oldini oliş haqida konvensiya imzolandi. K.ning turli kompaniya va notijorat taşkilotlari Özbekistonning mineral xom aşyo va neft-gaz konlarini işga tuşirişda qatnaşişga ğoyat qiziqib qaraydi. Navoiy viloyatidagi Tandir maydonini geologik jihatdan birgalikda örganiş töğrisida 1998 y. okt.da Özbekiston Geol. va mineral resurslar davlat qömitasi b-n «Xebron Fiord Resourses Ink» kompaniyasi örtasida tuzilgan şartnomada K. tomoni salkam 4,5 mln. AQŞ dollari sarflaşi közda tutilgan. Kompaniya mutaxassislari belgilangan iş dasturini bajarişga kirişdi. Toşkent aviatsiya i.ç. birlaşmasi K.ning «Pratt end Uitni» kompaniyasi b-n Il-114 samolyotlari uçun PW-127 dvigatellarini yetkazib beriş sohasida bevosita hamkorlik qila boşladi. Özbekiston aloka va axborotlaştiriş agentligi K.ning «Nortel Telekom» kompaniyasi b-n 1993 y.dan buyen hamkorlik qilib kelayotir. Keyingi 8 y. mobaynida uşbu kompaniya b-n jami 29 mln. AQŞ dollari qiymatiga ega bölgan 8 ta şartnoma amalga oşirilib, Özbekiston-Amerika «Özdunrobita» qöşma korxonasi uçun asbob-uskunalar yetkazib berild i . ÖzR Taşqi iqtisodiy faoliyat milliy banki K.ning bir qança moliya muassasalari b-n aloqa örnatgan. Ikki mamlakat örtasida ta'lim, fan va texnika sohasida, jumladan, bir-birlariga talabalar, aspirantlar, öqituvçilar va mutaxassislar yuboriş, ularning malakasini oşiriş borasida hamkorlik yölga qöyilgan. ÖzRda 2000 y. boşlarida K.lik sarmoyadorlar iştirokidagi 13 korxona röyxatga olingan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАНАДА (Canada) — Шим. Американинг шим. қисми ва унга ёндош о.лардажойлашган давлат. Майд. 9971 минг км2. Ахрлиси 31,59 млн. киши (2001). Пойтахти — Оттава ш. Маъмурий жиҳатдан 10 вилоят (province) ва 3 ҳудуд (territory)ra бўлинади. Давлат тузуми. К. — Буюк Британия бошчилигидаги Ҳамдўстлик таркибидаги федератив давлат. Амалдаги Конституцияси 1982 й. 17 апр.да кучга кирган. Давлат бошлиғи — Буюк Британия қироли (қироличаси), унинг номидан генерал-губернатор давлатни бошкаради. Киролича генерал-губернаторни Канада бош вазирининг тавсияси б-н, одатда, 5 й. муддатга тайинлайди. Қонун чиқарувчи ҳокимиятни қиролича номидан генерал-губернатор ва 2 палатали парламент (сенат ва жамоалар палатаси) амалга оширади. Ижроия ҳокимиятни қиролича номидан генерал-губернатор ҳамда бош вазир ва вазирлардан иборат ҳукумат амалга оширади (1993 й.дан бош вазир Жан Крет ь е н ) . Табиати. К. ҳудудининг ғарбий кисми тоғли, шарқий қисми текислик, шим. ва қисман шим.-шарқий соҳиллари пасттекислик, шарқий қирғоклари тик, ғарбий соҳили эса жуда баланд. Материкнинг ўрта қисми ва Канада Арктикаси архипелагининг материкка туташган жойи текислик ҳамда платодан иборат. Гудзон қўлтиғининг атрофи пасттекислик. Лаврентий кирлари, Марказий текисликлар, Буюк текисликлар бор. К.нинг ғарбий чеккасида Кордильера тоғлари, жан.- шарқида Аппалачи тоғлари жойлашган. Уран, темир, никель, мис, рух, қўрғошин, олтин ва кумуш, тошкўмир, нефть, табиий газ конлари бор. Иқлими — К.нинг кўп қисмида арктика ва субарктика, жан.да мўътадил, асосан, континентал иклим. Янв.нинг ўртача т-раси шим.да —30°, —35°, жан. да —18°, —20°, июлники шим.да 4—7° ва жан.да 16—18°. Ғарбий соҳилда йиллик ёғин 2500 мм дан ортиқ, шарқий соҳилда 1250 мм гача, марказий р-нларда 400— 250 мм, шим.да эса 150 мм дан кам. К.да дарё кўп, асосан, қор-ёмғир сувларидан ҳосил бўлади. Сан-Лаврентий (Буюк кўллари б-н), Финли—Пис-Ривер—Қуллар—Макензи (Кичик Қуллар, Атабаска, Катта Қуллар ва б. кўллар б-н), Боу—Саскачеван—Нельсон (Боу, Сидар, Виннипег ва б. кўллар б-н) дарё-кўл тизимлари Атлантика ва Шим. Муз океани ҳавзасига киради. 200 дан ортиқ йирик кўллари бор. К.нинг чекка шим. арктика сахроси бўлиб, онда-сонда лишайниклар ва б. ўтлар учрайди. Ундан жан.да тундра, сўнгра эса ўрмон-тундра зонаси жойлашган. Подзол ва ботқоқ тупроқларда оқ ва қорақарағай, америка тилоғочи ўсади. Жан.-шарқий чеккасидаги подзол ва қўнғир ўрмон тупроқларда игнабаргли ва кенг баргли дарахтлар бор.Текисликлардаги унумдор тупроқли ерларда деҳқончилик қилинади. К.да шим. буғуси, мушкли бука, оқ айиқ, қутб тулкиси, лемминг, қутб қуёни, каклик, бойқуш, лось, бизон, жайра, қоплон, бўри, қундуз ва б. ҳайвонлар яшайди. Дарё ва кўллари балиқларга бой. Миллий боғлари: Банф, Вуд-Баффало, Глейшер, Жаспер, Йохо ва б., вилоят боғлари ҳам бор. Аҳолисининг V3 Қисми инглиз-канадаликлар (44%) ва француз-канадаликлар (28%). Туб аҳолиси — индейслар 533 минг ва эскимослар салкам 33 минг киши қолган. К.да немислар, украинлар, итальянлар, голландлар, венгерлар, руслар ва б. хам яшайди. Расмий тиллар — инглиз ва француз тиллари. Француз-канадаликлар католик динида, инглиз-канадаликларнинг асосий қисми — протестант. Аҳолининг 78,6% шахарларда яшайди. Йирик шаҳарлари: Монреаль, Калгари, Торонто, Ванкувер, Виннипег, Гамильтон ва б. Тарихи. К.нинг қад. халқи — эскимос ва индейслар. 15-а. охирларидан К.га европаликлар кела бошлаган. Французлар Пор-Руаяль ва Квебекка асос солдилар (1605—08). Квебек Янги Франция мустамлакасининг маркази бўлиб қолди. 17-а.нинг 20-й.ларида К. ҳудудида биринчи Англия мустамлакаси — Янги Шотландия вужудга келди. 17-а.нинг 2-ярмидан француз-канадаликлар шаклланди. Етти йиллик уруш (1756—63) натижасида Буюк Британия Янги Францияни эгаллаб олди. 1791 й. Квебек 2 вилоят (Қуйи К. ва Юқори К.)га бўлинди. К. учун бўлган Англия-Америка уруши (1812—14) натижасида демократик ислоҳот ва ўзини ўзи бошқариш учун қаракат бошланиб кетди. Вилоятларда ислоҳот тарафдорлари («ватанпарварлар») партиялари тузилди. 1834 й. ислоҳот тарафдорлари Қуйи ва Юқори К. парламентлари фаолиятини назорат остига олди. 1841 й. Юқори К. б-н Куйи К. бирлаштирилди. 1848 й. К. ва Янги Шотландияда янги ҳукумат тузилди. 19- а. ўрталарида К.да т. й.лар қурилди, саноат ривожланди, 1867 й. Буюк Британиянинг Шим. Америкадаги мустамлакалари бирлаштирилиб, «К. доминиони» номи б-н федерация тузилди. Янги Шотландия, Нью-Брансуик, шим.-ғарбдаги ҳудудлар, Британия Колумбияси (1871) ва Принс-Эдуард о. (1873) К. доминионига қўшиб олинди. Марказлашган давлат барпо этилиши миллий бозорнинг юзага келишига асос бўлди. 19-а. охири ва 20-а. бошларида К. иқтисодиёти ривожланди. Ишлаб чиқарувчи саноат тез ўсиб, унинг маҳсулоти қиймати 1914—18 й.ларда 4 баравар ошди, аҳоли сони 64% кўпайди. Капитал ва и.ч. саноати йириклашди, 1900—17 й.ларда банклар бирлашиши натижасида уларнинг сони 36 дан 21 га камайди; банк ва саноат капитали қўшила борди. 1-жаҳон урушида К. Буюк Британия томонида қатнашди. 1-жаҳон уруши даврида К. иктисодиёти мустаҳкамланиб олиши натижасида К.да Англия таъсири сусайди ва таъсири кучайди. 1919—20 й.ги Париж конференциясида К. сулҳ шартномаларини мустақил имзолади. Бошқа доми-нионлар б-н бир каторда К. Миллатлар Лигасига вакил юбориш ҳуқуқини қўлга кир и т д и . 1929—33 й.лардаги жаҳон иқтисодий бўҳрони натижасида саноат и.ч. 2 баравардан зиёд камайиб кетди. 1933 й. бошида ишсизлар 1,3 млн. кишидан ортди. Қ. х. маҳсулотларининг нархи ниҳоятда пасайиб кетиши натижасида 240 минг ферма барбод бўлди. 2-жаҳон урушида К. Буюк Британия томонида қатнашди. К. антифашист давлатларни, биринчи навбатда, Буюк Британияни хом ашё, озиқ-овқат, қурол-яроғ б-н таъминлаб турди. Мамлакатда ҳарбий саноат ривожланди, янги тармоқлар: станоксозлик, синтетик каучук и.ч. ва б. вужудга келди. 1939—45 й.ларда саноат и.ч. 2,5 баравар ортди. 1960-й.лардан К. ҳукумати ички ва ташқи сиёсатда миллий манфаатларни кўзлаб иш тута бошлади. Ҳукумат К.нинг сиёсий мустақиллигини сақлашга, Лотин Америкаси, Осиё ва Европа мамлакатлари б-н алоқаларни ривожлантиришга интилди. Кейинги йилларда К.да миллий масала кескинлашди. Квебек партияси мазкур вилоятни алоҳида давлат қилиб ажратишни талаб қила бошлади. 1995 й. да Квебек суверенитети хусусида ўтказилган референдумда суверенитетга қарши бўлганларнинг 50,6% овоз олиши натижасида мамлакатнинг парчаланиш хавфи бартараф этилди. К. — 1945 й.дан БМТ аъзоси. 1991 й. 25 дек.да ЎзР суверенитетини тан олди ва 1992 й. 7 апр. да у б-н дипломатия муносабатлари ўрнатди. Миллий байрами — 1 июль — К. куни (1867). Сиёсий партиялари, касаба уюшмалари. Либерал партия, 1873 й. расмийлашган; Прогрессив консерватив партия, 1854 й. тузилган; К. Коммунисток партияси, 1921 й. вужудга келган; Квебек партияси, 1968 й. тузилган; Янги демократик партия, 1961 й. асос солинган; Квебек блоки партияси, 1990 й. тузилган; К. ислохрт партияси, 1987 й, тузилган; К. уюшмаси партияси, 2000 й.да тузилган. Касаба уюшмалари бирлашмалари — К. ишчилар конгресси 1956 й. тузилган, Миллий касаба уюшмалари конфедерацияси 1921 й. вужудга келган. Хўжалиги. К. — юксак тараққий этган индустриал-аграр мамлакат. Ялпи ички маҳсулотда саноатнинг улуши 22%, қ.х. улуши 2,2%. Саноати. Аҳоли жон бошига минерал хом ашё ва ярим фабрикатлар и.ч. жиҳатдан К. тараққий этган кўпгина мамлакатлардан устунлик қилади. Никель, рух, кумуш, молибден рудалари, асбест, олтин, платина, ниобий, табиий газ, олтингурт қазиб чиқаришда, газетабоп қоғоз, алюминий, целлюлоза, тилинган бинокорлик ёғочлари и.ч.да дунёда олдинги ўринлардан бирида туради. К.да кўмир, нефть, темир рудаси, вольфрам, уран (металл таркибидаги руда), калийли тузлар, олтингугурт қам қазиб чиқарилади. Йилига ўртача 490,8 млрд. кВт-соат электр энергия ҳосил қилинади. Торонто, Ванкувер ва Онтарио атрофида бир канча йирик иссиқлик электр ст-я ва АЭС бор. Асосий ГЭСлари Квебек, Онтарио ва Британия Колумбияси вилоятларида. Ишлаб чиқарувчи саноат да озиқ-овқат ва тамаки саноати’, қора ва рангли металлургия ҳамда металл ишлаш, транспорт машинасозлиги ва б. тармоқлар етакчи ў р и н д а . Машинасозлик ишлаб чикарувчи саноат маҳсулоти қийматининг 1/2 қисмини беради. Унинг асосий тармоғи — транспорт машинасозлиги (автомобиль, кема, авиация, вагон ва локомотивсо зли к). Бошқа саноат тармоқларидан қ.х. машинасозлиги, нефть ва газ саноати, кон, ўрмон ва целлюлоза-қоғоз саноати учун ускуналар и.ч. кор-хоналари яхши ривожланган. Машинасозликнинг асосий марказлари: Торонто, Монреаль, Уинсор, Гамильтон ва б. Кора металлургия Гамильтон, Су-Сент-Мари, Уэлленд ва Сидни ш.ларида, алюминий, рангли металлар и.ч. Арвид, Китимат, Норанд, Садбери, Томпсон, Трайлда тўпланган. Нефтни кайта ишлаш з-длари Монреаль ва Сарнияда жойлашган. Кимёвий ўғитлар, синтетик каучук ва пластмасса и.ч. ривожланган. Асосий марказлари: Сарния, Монреаль, Торонто, Ниагара-Фоле ва Китченер. Ун тортиш, гўшт, балиқ-консерва ва ликёр-арақ и.ч. озиқ-овқат саноатининг асосий тармоқлари бўлиб, улар муҳим экспорт аҳамиятига эга. Енгил саноат тармоқларидан тўқимачилик, кўн-пойабзал ва тикувчилик нисбатан яхши ривожланган. Маҳсулотнинг ярми Монреалда ишлаб чиқарилади. Тилинган тахта, газетабоп қоғоз, картон и.ч. марказлари: Британия Колумбияси ва Квебек вилоятлари. Кишлоқ хўжалиги сермаҳсул, фермалари механизациялашган ва ихтисослашган. К-хга яроқли ерларнинг У4 қисмига яқини йирик хўжаликларга бирлашган. 70 млн. гектар ер фермалар б-н банд. Деҳқончилик устун. Ғалла (буғдой, арпа, сули, маккажўхори), техника экинлари (қанд лавлаги, соя, зиғир, тамаки), ўт ва ем-хашак, саб-завот, картошка, рапс етиштирилади. Фермаларнинг 9/ю кисми электрлаштирилган. Дон хўжалиги ривожланган асосий жойлар: дашт вилоятлари, ай-ниқса, Саскачеван ва Манитоба. Етиштирилган буғдойнинг ‘/2 қисмидан зиёдроғи, арпа ҳосилининг ‘/3 қисми четгачиқарилади. Сут чорвачилиги Онтарио, Квебек ва Британия Колумбияси вилоятларида ривожланган. Чорвачилигида қорамол, чўчқа, қўй ва от боқилади. Қ.х. махсулотининг 60% га яқинини чорвачилик етиштириб беради. Ўрмон хўжалиги Британия Колумбияси, Квебек ва Онтариода яхши ривожланган. Жаҳонда тайёрланадиган ёғочнинг ‘/ю К.га тўғри келади. Балиқ-чилик, ҳайвонотчилик, паррандачилик, мўйначилик ривожланган. Транспорт и. 94,3 минг км т.й. ва 850 минг км автомобиль йўли бор. Дарё ва денгиз транспорти, шунингдек, Буюк кўллар, Лаврентий дарёсидаги сув йўллари муҳим аҳамиятга эга. Асосий портлари: Ванкувер, Сет-Иль, Монреаль, Тандер-Бей. Автотранспортининг аҳамияти (айниқса, шим.да) жуда катта. Асосий аэропортлари Монреаль, Торонто, Ванкувер, Виннипег ва Оттавада. К. четга автомобиль, қоғоз, буғдой, ёғоч-тахта, целлюлоза, никель, алюминий, нефть ва нефть маҳсулотлари, темир рудаси, мис, асбест, уран, калийли тузлар, табиий газ, мис, саноат жиҳозлари ва б. чикаради. Четдан машина ва саноат ускуналари ва моллари, кўмир, кофе, каучук, банан ва какао сотиб олади. Савдо-сотиқдаги асосий мижозлари: АКШ, Япония, Буюк Британия, Нидерландия. 1989 й.да К. б-н АҚШ ўртасида эркин савдо ҳақидаги битим кучга кириши ва 1992 й.да Шим. Америка эркин савдо минтақаси тўғрисидаги уч томонлама (АКШ—Канада —Мексика) битим имзоланиши б-н К. иқтисодиётининг Америка иқтисодиёти б-н бирлашуви ва унинг Шим. Америка ягона иқтисодий макони таркибий қисмига айланиш жараёни тезлашди. Пул бирлиги — К. доллари.
Тиббий хизмати. К.да врачлар 15 та тиббиёт мактабида тайёрланади, бу мактабларнинг аксарияти ун-тлар ҳузурида. Хот-Спрингс бальнеология курорти, Ньюфаундленд, Кейп-Бретон о.ларидаги, Нью-Брансуик вилоятидаги иқлимий ст-ялар, Монреаль, Маскока кўли, Манитоба, Янги Шотландиядаги сил касалликлари шифохоналари маълум. Маорифи, илмий ва маданий-маърифий муассасалари. К.да тарихан инглиз ва француз мактаби тизимлари таркиб топган. Инглизча тизим АҚШ мактаб тизимига ўхшаш: 12 й.лик умумий таълим мактаби 6 й.лик бошланғич, 3 й.лик кичик ўрта, 3 й.лик катта ўрта мактаблардан ёки 8 й.лик бошланғич ва 4 й.лик ўрта мактаблардан иборат. Квебек вилоятида французча таълим тизими: 6 й.лик бошлангич ва 5 й.лик ўрта мактаб ишлайди. 5—7 ёшдан 14— 16 ёшгача бўлган болалар учун бепул мажбурий тўлиқсиз ўрта таълим жорий этилган. Давлатга карашли таълим бепул бўлган мактаблар б-н бир қаторда хусусий (пулли), асосан, диний ва этник гурухлар қарамоғидаги мактаблар хам бор. Улардаги дарслар ўша гуруҳлар тилида олиб борилади. Олий ўқув юртларида пул тўлаб ўқилади. Барча вилоятларда ун-тлар бор. Йириклари: Торонто, Ванкувер, Кингстон, Монреаль, Квебек ун-тлари. Илмий муассасалари: К. қироллик жамияти, Ижтимоий фанлар сохдсидаги тадқиқот кенгаши (ҳаммаси Оттавада), ўрмончилик ва қ.х. соҳасидаги бир қанча и.т. институтлари. Йирик кутубхоналари: Парламент, Халқ, Миллий, Миллий илмий (ҳаммаси Оттавада), Монреаль ва Торонтодаги халқ кутубхоналари, шунингдек, Торонто, Монреаль, Ванкувер ун-тлари ҳузуридаги кутубхоналар. Оттавада К. Миллий музейи, Миллий галерея, Миллий санъат маркази, Онтарио вилоятида Қироллик музейи, Торонтода Бадиий галерея, Монреалда Бадиий музей, Квебек ш.да Квебек вилояти музейи ва б. бор. Матбуоти, радиоэшиттириши ва телекўрсатуви. К.да 114 та кундалик газ. ва 1200 та ҳафтанома нашр этилади. Этник гуруҳлар (немис, итальян, хитой ва б.) тилларида 300 га яқин газ. ва б. даврий нашрлар бор. Энг йириклари: инглиз тилида — «Глоб энг мейл» («Бутун дунё почтаси», кундалик газ., 1844 й.дан), «Торонто-стар» («Торонто юлдузи», кундалик газ., 1892 й.дан), «Газетт» (кундалик газ., 1778 й.дан), «Оттава ситизен» («Оттава фуқароси», кундалик кечки газ., 1845 й.дан), «Ванкувер сан» («Ванкувер қуёши», кундалик кечки газ., 1886 й.дан) ва б. Француз тилида — «Девуар» («Бурч», кундалик газ., 1910 й.дан), «Пресс» («Матбуот», кундалик кечки газ., 1884 й.дан), «Солей» («Қуёш», кундалик кечки газ., 1896 й.дан) ва б. «Канадиан лейбор» («Канада касаба уюшмалари», ойлик жур., инглиз ва француз тилларида, 1956 й.дан), «Маклинз Ка-нада’з уикли ньюсмэгэзин» («Канада Маклин янгиликлари», ҳафталик жур., инглиз тилида, 1905 й.дан) жур.лари чиқади. Канадиан Пресс Миллий ахборот агентлиги (1917 й.да ташкил этилган) бор. «Канадиан бродкастинг корпорейшн» — Сиби-си, К. радиоэшиттириш ва телекўрсатув корпорацияси, 1936 й.да ташкил этилган. Ра-диоэшиттириш 1926 й.дан, телекўрсатув 1952 й.дан бошланган. Умуман 115 та теле ва 575 та радиост-я ишлайди. Адабиёти. К. туб жой аҳолиси (индейслар, эскимослар)нинг оғзаки ижодиёти авлоддан авлодга ўтиб келган. К. адабиёти, асосан, инглиз (18-а.) ва француз (19- а.) тилларида шаклланди. Рус, украин ва б. тилларда ҳам адабий асарлар нашр этилади. Индейслар ва эскимосларнинг оғзаки ижоди инглиз-канадалик ёзувчилар томонидан қисман тўпланди (20-а.). Шоира Полин Жонсон (1862—1913) бутун ҳаётини индейслар ҳақ-ҳуқуқини ҳимоя қилиш ва уларнинг афсоналарини адабий жиҳатдан ишлаб чиқишга бағишлаган. Умуман мустамлака қарамлигининг оғир шароити миллий адабиётнинг ривожланишига тўсқинлик қилиб келди. Инглиз тилидаги адабиёт дастлаб инглиз романтизми таъсирида ва унга таклидан ривожланган. Конфедерация шоирлари деб аталмиш романтиклар табиат гўзаллиги ҳақида асарлар ёздилар ва К.да яшовчи турли миллат вакилларини бирлашишга даъват этдилар. 19-а.нинг 2-ярмида тарихий романчилик ривожланди. Ҳажвчи С. Ликок (1869—1944) ўз асарларида К. шаҳарчалари аҳолисининг ахлоқи, пул ҳукмронлиги, «кичик» одамнинг ночорлигини тасвирлаб, жаҳонга машҳур бўлди. 20-а. бошларида адабий жур. лар, К. адабиётининг дастлабки тарихи ва антологияси пайдо бўлди. К. ёзувчилари уюшмаси вужудга келди (1921), у, асосан, инглиз-канадалик ёзувчиларни бирлаштирди. 20-а.нинг ўрталаридан инглиз тилидаги адабиётда канадаликларнинг миллий характери ёрқин намоён бўла бошлади. 40-й.лардан танқидий реализм ривожланди. Ф. Гров ёзган реалистик романларнинг қаҳрамонлари — меҳнат аҳли. Реалист ёзувчи М. Кэллехен асарлари одамшавандалик ва халққа раҳм-шавқат руҳи б-н суғорилган. X. Мак-Леннан ўз асарларида Англия ва Франциядан келган канадаликларни бирдамликка чақирди («Икки ёлғизлик», 1945). 60—80-й.лардаги кўп асарларнинг мавзуи жамият турмушидаги чалкашликларга бағишланган. К. муаммолари ва индейслар б-н эскимосларнинг аҳволи каби масалалар К. илғор ёзувчиларининг эътиборида турибди. Француз тилидаги адабиёт. К.да французлар ҳукмронлик қилган даврда диний мавзуларда асарлар ёзилди. 19-а. охирларида К.да романтик шоирлар мактаби вужудга келди. Шоир Ж. О. Кремади ижоди К. адабиётига француз романтик шеърияти руҳини киритди. Француз романтиклари, жумладан, В. Гюго таъсирида Л. О. Фрешетт, Л. П.Леме ўз асарларини яратишди. Ф. де Гаспенинг «Қадимий канадаликлар» қиссаси 19-а.нинг энг салмокли асаридир. 20-а. бошларида патриархал ҳаёт, деҳқонларнинг диндор бўлиши улуғланди. Л. Эмоннинг «Мария Шапдлен» романи мустамлака даври адабиётини ҳаётий тасвирлар б-н бойитди. 30-й.ларда реализм ривожланди. 40-й. ларда ёзувчилар ижтимоий масалаларни ёрита бошлади. Р. Лемлен черков ходимларини сатирик тасвирлади («Қиялик этагида» романи, 1944); Габриель Руа «Тасодифий бахт» романида ишчилар ҳаётини кўрсатди. 50-й.лар насрида руҳий кечинмаларга, жамиятда кишининг ўзини бегона, ёлғиз ҳис этишига эътибор кучайди (И. Терио, Э. Клутье асарлари). Ю. Акен француз-канадаликларни миллий ифтихор учун курашга чорлади («Яқин кунлардаги вокеа»). Шоирлар 60—80-й.ларда замондошларининг ақлий ва ижодий ҳаётини акс эттиришга ҳаракат қилди. А. Гранбуа севги, ҳаёт ва ўлим мавзуларида асарлар езди. Меъморлиги. Индейслар ертўла, вигвамчайлаларда, томи тери ёки ёғоч б-н ёпилган уйларда яшаган. 17—19-а.ларда французлар Шарқий К.га ўз анъаналари бўйича мустаҳкам деворли, томи тик нишабли уйлар, залли чер-ковлар (олд қисми 1—2 минорали), жамоат бинолари қуришни расм қилдилар. Шу даврда Ж. Демер, Т. Байарже каби меъморлар етишиб чикди. К.нинг инглизлар босиб олган қисмида (18—19-а.лар) иморатларни синч ва тошдан классицизм услубида (меъмор Ж. Меррик) қуриш ривожланди. 19-а. ўрталаридан тўғри кўчали, кам қаватли уйлардан иборат шаҳарлар (Оттава, Монреаль, Торонто, Квебек) қад кўтара бошлади. Меъморлардан Э. Леннокс, Ж. Лайл лойиҳалари асосида қоришиқ услубда иншоотлар қурилди. 19-а. охиридан АҚШ меъморлиги таъсири кучайиб, баланд жамоат бинолари, меҳмонхоналар қуриш авж олди (Ф. Дарлинг, Ж. Пирсон каби меъморлар). 20-а. ўрталаридан эски шаҳарлар жадал суръатда қайта қурилиб, кенгая бошлади. Темир-бетон ва пўлатдан замонавий саноат ва жамоат бинолари (Торонтодаги Аннесис-Айленд кти ва ратуша бинолари, Монреалдаги Виль-Мари майдони, Жаҳон кўргазмаси, Олимпиада мажмуаси ва б.) қурилди. Шаҳарлар ягона лойиҳа асосида барпо этилди, корхоналар атрофида шинам турар жойлар қад кўтарди. Тасвирий санъати. К. ҳудудида индейс ва эскимослар санъати қадимдан ривожланган. Индейсларнинг қад. санъати ёғоч ўймакорлиги, тош, суяк, шохга нақш ўйиш, пат ва чиғанокдардан безаклар ясаш, қўл тўқимачилиги, жайра игнаси ва буғу жунидан кашта тикиш, расмлар солишдан иборат бўлган. 17-а.дан кейин эса Европа ва АҚШдан кўчиб келганлар ва уларнинг авлодлари бу ишга ҳисса қўшдилар. Эскимослар тош, суяк ҳамда ҳайвон шохларидан инсон ва ҳайвон ҳайкалчаларини ясаш б-н шуғулланган. Европаликлар келиб ўрнашган пайтлардан бошлаб К. тасвирий санъати Франция ва Англия санъати таъсирида ўзига хос тарзда ривожлана бошлади. 17-а. — 19-а. бошларида портрет чизиш ва диний рассомлик вужудга келди; ёғоч ҳайкалчалар, кумуш идишлар, акварель манзаралар яратилди. 19-а. ўрталарида деҳқонлар ҳаётини, вилоятлар кўринишлари ва индейслар турмушини тасвирлайдиган мўйқалам усталари (П. Кейн, К. Кригхоф, X. Уотсон, X. Уокер) ижод қилди. 20-а.да Ж. У. Моррис, Т. Томсон, Ж. Макдональд, А. Лизмер шимол кенгликларининг гўзал мафтункор табиатини тасвирловчи асарлар яратишд и . Замонавий К. санъатида модернизм (А. Пеллон, Ж. Риопель) б-н бир қаторда реалистик оким (Ж. Лемье, Т. Макдональд, Ф. Тейлор, Р. Пило) ҳам мавжуд. Дизайн ва амалий безак санъати (кандакорлик, гиламчилик, кулоллик) ривожланмокда. Халк, ижодида ёғоч ўймакорлиги, украин ироқиси, эскимослар ҳайкалтарошлиги алоҳида ажралиб туради. Мусиқа қадимдан туб халқ ва кўчиб келган аҳоли турмушининг муқим қисми бўлган. Индейсларга хос жангчи, овчи қўшиклари, ишқий ашулалар шўх ва ифодали. 18-а. охирларигача, асосан, черков мусиқаси расм эди. 18-а. охирларидан концертлар берила бошлади. 19-а. бошларида ҳаваскорлар кучи б-н опера спектакллари кўрсатилди. 19-а. нинг 2-ярмида профессионал мусиқани ривожлантириш учун шароит вужудга келди, мусиқа ҳаваскорлари жамияти тузилди. К.да европалик мусиқачилар, АҚШлик опера труппалари ва симфоник оркестрлар концерт берди. Дастлабки мусиқа арбобларидан бири — К. Лавалле «О, Канада» миллий мадҳиясини яратди. 19-а. охири — 20-а. бошларида профессионал композиторлар ва мусиқачилар пайдо бўлди. 40-й.ларда мусиқа жадал ривожлана бошлади. Торонто, Монреаль, Виннипегда доимий опера труппалари, Онтариода миллий балет, Оттавада Мумтоз балет, Виннипегда Қироллик балети, турли шаҳарларда 30 га яқин доимий ишловчи оркестр бор. К. мусиқа арбобларидан М. Блэкберн, Ж. Вайнцвайг, П. Меркюр каби композиторлар, Ж. Бодри, А. Бротт, П. Дерво каби дирижёрлар, Л. Маршал, Т. Стратас, Э. Жонсон, Л. Симоно каби хонандалар, Г. Гулд, И. Гендель каби созандалар машҳур. К. композиторлар, муаллифлар ва ноширлар уюшмаси мавжуд. К.да 8 та олий мусика ўқув юрти бор. Бир қатор шаҳарларда ун-тлар қошида мусиқа мактаблари, мусиқа ф-тлари очилган. 1965 й.дан Монреалда ҳар йили халқаро мусиқа фестивали ва мусиқачи-ижрочиларнинг танлови ў т к а з и л а д и . Театри. Индейсларнинг маросимларида халқ театр санъати унсурлари бор. Улар диний маросимларни ўтказишда ниқоб ва қўғирчоқлардан фойдаланишар эди. Профессионал театр 17-а.дан Квебек ва Акадия вилоятларида ривожлана бошлаган. П. Корнель, Ж. Расин, Ж. Мольер пьесалари қўйилган. 1606 й.да Порт-Ройялдаги «Нептун» театрида Лескарбонинг «Денгиз ниқоби» номли шеърий пьесаси саҳналаштирилди. Спектаклда индейслар б-н французлар қатнашишди. 1774 й.да Галифаксда К. ҳаётидан биринчи пьеса — «Акадиус ёки хилватдаги муҳаббат» саҳналаштирилди. 1825 й. Монреалда биринчи доимий театр очилди. Театр репертуарига К. драматурглари — Ж. Кенель, Ч. Хевисиж, Ч. Мейр асарлари киритилди. Монреаль, Торонто, Виктория, Гамильтон, Виннипег ш.ларида театрлар ташкил этилди. 19-а.нинг 80-й.лари охиридан 1-жаҳон урушигача бўлган даврда кўчма профессионал театрлар авж олди. Квебек ва Галифакс театр труппалари таркибида АҚШ, Франция ва Англиядан келган актёрлар б-н бирга канадалик актёрлар ҳам бор эди. Шу даврда «роуд» («йўл») деб аталган сайёр профессионал театрлар кенг таркалди. 20-а. нинг 20—30-й.ларида ун-тлар, мактаблар, клублар ва черковлар кршида кўплаб ҳаваскор труппалар ташкил этилди. 40-й.лар охирида йирик шаҳарларда профессионал театрлар пайдо бўлди. Монреалдаги «Ридо вер», Торонтодаги «Тиэтр Торонто», Эдмонтондаги «Цитадель» театрлари шулар жумласига киради. Уларда Шекспир, Мольер, Тургенев, Чехов ва б.нинг пьесалари қўйилади. Француз тилидаги театрларда миллий театр маданиятини вужудга келтириш жараёни кечаётир. К.да М. Англии, У. Хьюстон, Р. Масси каби реж.лар, К. Коликос, Л. Грин, Щ. Кинг, К. Рид каби актёрлар машҳур. Торонтода Миллий театр санъати мактаби, Альберта, Саскачеван, Куинс ун-тларида драма бўлимлари бор. «Канада театри» жур. (инглиз ва француз тилларида) нашр этилади. Киноси. 1898 й. К.нинг «Мэсси-Харрис» кинофирмаси буюртмаси б-н реклама фильми суратга олинди. 1900 й.да «Канейдиан байоскоп» кинофирмаси К.га кўчиб келувчиларни қизиқтириш учун туркумли фильмлар яратди. Г. Брэдфорд томонидан 1903 й. бошлаб берилган «Канададаги ҳаёт» номли туркум фильмлар ҳам шу мақсадга хизмат қилди. 1906 й. Монреалда биринчи доимий кинотеатр очилди. 1914 й. Монреалда К.нинг дастлабки бадиий фильми — «Эванжелина» (реж. И. П. Салли-вен, У. X. Ковано) суратга олинди. Faройиб шимол табиати ва эскимослар ҳаётига қизиқиб қолган америкалик реж. Р. Флаэрти «Шимол фарзанди — Нанук» қужжатли фильми (1922)ни суратга олди ва К. ҳужжатли киносининг ривожига муносиб ҳисса қўшди. К.нинг биринчи овозли фильми — «Викинг» (реж. В. Фрисселл, Ж. Мелфорд, 1931). Миллий кино санъатининг қарор топишига реж. Ж. Грирсон муҳим ҳисса қўшди. 1939 й. Кино масалалари бўйича миллий кенгаш ташкил этилди. У давлат йўли б-н ҳужжатли фильмлар и.ч.ни бошқарди. 2-жаҳон уруши даврида «Жангдаги тотувлик» киносерияси шуҳрат қозонди. 1952 й. «Этьен Брюле, нобакор» деган биринчи рангли фильм яратилди. «Олтин шаҳри» (реж. К. Лоу), «Тинчлик давом этсин деб», «Денгиз б-н чучук сув оралиғида» (реж. М. Бро) фильмлари яратилди. 1970—90 й.ларда дунё юзини кўрган фильмлар орасида «Мовий қиш» (реж. А. Бланшар), «Муаллимга нега ўқ отилди» (реж. С. Нарицанно), «Овчи» (реж. 3. Р. Делен), «Қари тулки» (реж. Ф. Борсос) каби бадиий фильмларни кўрсатиш мумкин. К.да қизиқарли мультфильмлар ҳам яратилади. Статфорд, Монреаль, Ванкуверда халқаро кинофестиваллар мунтазам ўтказилади. К.да 1400 кинотеатр, киноархив ва фильмотека бор. К. кино академияси ҳар йили энг яхши фильмларга совринлар беради. Узбекистон — К. муносабатлари. Икки мамлакат ўртасида савдо-иқтисодий муносабатлар 1996 й.дан бир мунча оша бошлади. 1998 й.да Ўзбекистоннинг К.га экспорти хизмат кўрса-тиш, қора металл ва ундан ясалган буюмларни юборишдан иборат бўлди. Узбекистон К.дан электр асбоб-ускуналари, пластмасса, ойна, полиграфия саноати маҳсулотлари, сут, гўшт ва балиқ маҳсулотлари сотиб олди. 1999 й. якуни бўйича мамлакатлар ўртасидаги товар айланма 15,68 млн. АҚШ долларини ташкил этди. Ўзбекистондан К.га экспорт кескин ўсиб, ижобий сальдо 6,77 млн. АҚШ долларига етди. 1999 й. 17 июнда иккала мамлакат ҳукуматлари ўртасида иккиёқлама солиқ солинишига йўл қўймаслик ҳамда даромад ва сармоя солиғи тўлашдан бўйин товлашнинг олдини олиш ҳақида конвенция имзоланди. К.нинг турли компания ва нотижорат ташкилотлари Ўзбекистоннинг минерал хом ашё ва нефть-газ конларини ишга туширишда қатнашишга ғоят қизиқиб қарайди. Навоий вилоятидаги Тандир майдонини геологик жиҳатдан биргаликда ўрганиш тўғрисида 1998 й. окт.да Ўзбекистон Геол. ва минерал ресурслар давлат қўмитаси б-н «Хеброн Фиорд Ресоурсес Инк» компанияси ўртасида тузилган шартномада К. томони салкам 4,5 млн. АҚШ доллари сарфлаши кўзда тутилган. Компания мутахассислари белгиланган иш дастурини бажаришга киришди. Тошкент авиация и.ч. бирлашмаси К.нинг «Пратт энд Уитни» компанияси б-н Ил-114 самолётлари учун PW-127 двигателларини етказиб бериш соҳасида бевосита ҳамкорлик қила бошлади. Ўзбекистон алока ва ахборотлаштириш агентлиги К.нинг «Нортел Телеком» компанияси б-н 1993 й.дан буен ҳамкорлик қилиб келаётир. Кейинги 8 й. мобайнида ушбу компания б-н жами 29 млн. АҚШ доллари қийматига эга бўлган 8 та шартнома амалга оширилиб, Ўзбекистон-Америка «Ўздунробита» қўшма корхонаси учун асбоб-ускуналар етказиб берилд и . ЎзР Ташқи иқтисодий фаолият миллий банки К.нинг бир қанча молия муассасалари б-н алоқа ўрнатган. Икки мамлакат ўртасида таълим, фан ва техника соҳасида, жумладан, бир-бирларига талабалар, аспирантлар, ўқитувчилар ва мутахассислар юбориш, уларнинг малакасини ошириш борасида ҳамкорлик йўлга қўйилган. ЎзРда 2000 й. бошларида К.лик сармоядорлар иштирокидаги 13 корхона рўйхатга олинган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.