Kapital bozori
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 132-b. — ziyouz.com
Kapital bozori KAPITAL BOZORI, fond bozor i — böş turgan pul mablağlarini töplaş, ularni ssuda kapitaliga aylantiriş, söngra uni i.ç. jarayonlari iştirokçilari (banklar, korxonalar, firmalar, şuningdek, mamlakat aholisi) örtasida taqsimlaş munosabatlari; qimmatli qoğozlar, korxonalarning aksiyalari hamda davlat obligatsiyalari b-n oldi-sotdi operatsiyalari olib boriladi. Pul kapitalining qayta taqsimlanişida iştirok etadigan banklar, fond birjalari va b. moliya-kredit muassasalari majmuini öz içiga oladi. K.b. pul bozori b-n birga iqtisodiyotning tarmoklari va hukumat uçun taşqi kapital manbai hisoblanadi, ssuda kapitaliga talab va taklifni şakllantiradi.
K.b. kompaniyalar va davlatning qisqa muddatli qimmatli qoğozlari b-n ham şuğullanadi. K.b. qimmatli qoğozlarni sotuvçilar va sotib oluvçilar, ixtisoslaşgan fond brokerlari, savdo va tijorat banklari, markaziy bank, pensiya fondi, suğurta kompaniyalari, investitsiya kompaniyalari, sanoat korxonalari, xorijiy investorlar, korxonalar, taşkilotlar iştirok etadilar. Manbalar va kiritilgan sohalariga qarab xalqaro va milliy K.b.lari bor (yana q. Valyuta bozori, Birja). K.b. ikki asosiy vazifani bajaradi: a) birlamçi bozor yoki yangi emissiya bozori. Bunda investitsiya va b. maqsadlar uçun zarur böladigan kapital yangi aksiya, obligatsiya va b. qimmatli qoğozlarni çiqariş hisobiga şakllantiriladi; b) ikkilamçi bozor. Bunda mavjud qimmatli qoğozlar b-n operatsiyalar olib boriladi. Ikkilamçi bozor qimmatli qoğozlarni sotuvçilardan xaridorlar qöliga ötişni yengillaştiradi. K.b. mamlakat moliya tizimida muhim örin egallab, aholining jamğarilgan mablağlarini investitsiyalarga va investitsiyalarni qimmatli qoğozlar portfeliga aylantiriş mexanizmi bölib xizmat qiladi. Özbekistonda 200 dan ortiq brokerlik idoralariga ega bölgan «Toşkent» fond birjasi 1994 y.dan qimmatli qoğozlar savdosi b-n şuğullanadi.
Sadir Salimov.
Q.: Birja, Valyuta bozori
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАПИТАЛ БОЗОРИ, фонд бозор и — бўш турган пул маблағларини тўплаш, уларни ссуда капиталига айлантириш, сўнгра уни и.ч. жараёнлари иштирокчилари (банклар, корхоналар, фирмалар, шунингдек, мамлакат аҳолиси) ўртасида тақсимлаш муносабатлари; қимматли қоғозлар, корхоналарнинг акциялари ҳамда давлат облигациялари б-н олди-сотди операциялари олиб борилади. Пул капиталининг қайта тақсимланишида иштирок этадиган банклар, фонд биржалари ва б. молия-кредит муассасалари мажмуини ўз ичига олади. К.б. пул бозори б-н бирга иқтисодиётнинг тармоклари ва ҳукумат учун ташқи капитал манбаи ҳисобланади, ссуда капиталига талаб ва таклифни шакллантиради.
К.б. компаниялар ва давлатнинг қисқа муддатли қимматли қоғозлари б-н ҳам шуғулланади. К.б. қимматли қоғозларни сотувчилар ва сотиб олувчилар, ихтисослашган фонд брокерлари, савдо ва тижорат банклари, марказий банк, пенсия фонди, суғурта компаниялари, инвестиция компаниялари, саноат корхоналари, хорижий инвесторлар, корхоналар, ташкилотлар иштирок этадилар. Манбалар ва киритилган соҳаларига қараб халқаро ва миллий К.б.лари бор (яна қ. Валюта бозори, Биржа). К.б. икки асосий вазифани бажаради: а) бирламчи бозор ёки янги эмиссия бозори. Бунда инвестиция ва б. мақсадлар учун зарур бўладиган капитал янги акция, облигация ва б. қимматли қоғозларни чиқариш ҳисобига шакллантирилади; б) иккиламчи бозор. Бунда мавжуд қимматли қоғозлар б-н операциялар олиб борилади. Иккиламчи бозор қимматли қоғозларни сотувчилардан харидорлар қўлига ўтишни енгиллаштиради. К.б. мамлакат молия тизимида муҳим ўрин эгаллаб, аҳолининг жамғарилган маблағларини инвестицияларга ва инвестицияларни қимматли қоғозлар портфелига айлантириш механизми бўлиб хизмат қилади. Ўзбекистонда 200 дан ортиқ брокерлик идораларига эга бўлган «Тошкент» фонд биржаси 1994 й.дан қимматли қоғозлар савдоси б-н шуғулланади.
Садир Салимов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.