Kapitel
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 134-b. — ziyouz.com
Kapitel (lot. capitellum — kallak) — kolonna, ustunning tepa bezatilgan qismi (q. Boşa). K.lar qad. me'morlikdagi order tizimida (q. Me'morlik orderlari) takomillaştirilgan. U arxitrav (boş ustun, xari)ni yoki ustiga qöyilgan yukni uşlab turadi. K. dastlab Şarqsa, keyinçalik Yevropa me'morligida keng qöllanilgan. Örta Osiyo, Şarq, Kavkazda ham milliy naqş va bezakli K.lar mahalliy me'morlikning öziga xos uslubida şakllangan. Örta Osiyoda Kuşon podşoligi me'morligida gandxara an'analari ta'sirida korinf orderi uslubidan foydalanilgan (mas, Termiz, Ayritom va Tuproqqal'adan topilgan K.lar). 19-a. oxiri va 20-a. boşlarida Yevropa me'morligiga taqlidan Özbekistonda boş tarzini haşamatli, qator kolonnali K. (paxta, meva va b. bezaklar) b-n pardozlangan binolar quriş avj oldi [Beşyoğoç maydonidagi turar joy binosi (me'mori M. Bulatov, 1955), Çirçikdagi kimyogarlar (me'mori A. Petrosov, 1956) va Bekoboddagi metallurglar (me'mori A. Boboxonov, 1950-60) madaniyat saroylari va b.].3amonaviy binolar qurilişida K. ning öziga xos uslublari yaratilmoqda (metroning «Mustaqillik maydoni» bekati, Temuriylar tarixi davlati muzeyidagi K. bezaklari va b.).
Q.: Boşa, Me'morlik orderlari
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАПИТЕЛЬ (лот. capitellum — каллак) — колонна, устуннинг тепа безатилган қисми (қ. Боша). К.лар қад. меъморликдаги ордер тизимида (қ. Меъморлик ордерлари) такомиллаштирилган. У архитрав (бош устун, хари)ни ёки устига қўйилган юкни ушлаб туради. К. дастлаб Шарқца, кейинчалик Европа меъморлигида кенг қўлланилган. Ўрта Осиё, Шарқ, Кавказда ҳам миллий нақш ва безакли К.лар маҳаллий меъморликнинг ўзига хос услубида шаклланган. Ўрта Осиёда Кушон подшолиги меъморлигида гандхара анъаналари таъсирида коринф ордери услубидан фойдаланилган (мас, Термиз, Айритом ва Тупроққалъадан топилган К.лар). 19-а. охири ва 20-а. бошларида Европа меъморлигига тақлидан Ўзбекистонда бош тарзини ҳашаматли, қатор колоннали К. (пахта, мева ва б. безаклар) б-н пардозланган бинолар қуриш авж олди [Бешёғоч майдонидаги турар жой биноси (меъмори М. Булатов, 1955), Чирчикдаги кимёгарлар (меъмори А. Петросов, 1956) ва Бекободдаги металлурглар (меъмори А. Бобохонов, 1950-60) маданият саройлари ва б.].3амонавий бинолар қурилишида К. нинг ўзига хос услублари яратилмоқда (метронинг «Мустақиллик майдони» бекати, Темурийлар тарихи давлати музейидаги К. безаклари ва б.).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.