Karotinoidlar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 188–189-b. — ziyouz.com
Karotinoidlar — ösimliklar, ayrim mikroorganizmlar (zamburuğlar, bakteriyalar) va hayvonlarning sariq, puşti yoki qizil pigment». K. kimyoviy tabiatiga köra, asosan, siklik tuzilişga ega bölgan uglevodlardir. Yoğlar va organik erituvçilarda yaxşi eriydi. Erkin yoki oqsillar b-n kompleks holda uçraydi. K.dan karotin (ösimlik va hayvon töqimalarida), ksantofill (ösimliklarning yaşil qismida), likopin (pomidor mevasida), kriptoksantin (sariq makkajöxori donida), astaksantin (qisqiçbaqasimonlar qalqonida), pektinoksantin (mollyuskalar gonadasida) köp uçraydi. K. odam va hayvonlar organizmiga, odatda, oziq b-n ötadi. K.dan r-karotin va kriptoksantin A provitamin (q. Vitaminlar) bölib, jigarda vitaminga aylanadi. R-karotin tibbiyotda keng qöllaniladi; K. — oziq-ovqat sanoatida böyovçi modda sifatida işlatiladi. Karotin preparatlaridan A avitaminozda, uning kolloid suvli eritmalaridan kuygan va sovuq urganda oğriqsizlantiruvçi malham sifatida foydalaniladi. Karotin ösimliklardan olinadi; mikrobiologiya sanoatida sintez qilinadi.
Q.: Vitaminlar
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАРОТИНОИДЛАР — ўсимликлар, айрим микроорганизмлар (замбуруғлар, бактериялар) ва ҳайвонларнинг сариқ, пушти ёки қизил пигмент». К. кимёвий табиатига кўра, асосан, циклик тузилишга эга бўлган углеводлардир. Ёғлар ва органик эритувчиларда яхши эрийди. Эркин ёки оқсиллар б-н комплекс ҳолда учрайди. К.дан каротин (ўсимлик ва ҳайвон тўқималарида), ксантофилл (ўсимликларнинг яшил қисмида), ликопин (помидор мевасида), криптоксантин (сариқ маккажўхори донида), астаксантин (қисқичбақасимонлар қалқонида), пектиноксантин (моллюскалар гонадасида) кўп учрайди. К. одам ва ҳайвонлар организмига, одатда, озиқ б-н ўтади. К.дан р-каротин ва криптоксантин А провитамин (қ. Витаминлар) бўлиб, жигарда витаминга айланади. Р-каротин тиббиётда кенг қўлланилади; К. — озиқ-овқат саноатида бўёвчи модда сифатида ишлатилади. Каротин препаратларидан А авитаминозда, унинг коллоид сувли эритмаларидан куйган ва совуқ урганда оғриқсизлантирувчи малҳам сифатида фойдаланилади. Каротин ўсимликлардан олинади; микробиология саноатида синтез қилинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.