Katalaun jangi
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 222–223-b. — ziyouz.com
Katalaun jangi - Şim.- Şarqiy Fransiyaning Trua ş. ğarbidagi Katalaun yalangligida Ğarbiy Rim imperiyasi va uning ittifoqçilari (franklar, vestgotlar, burgundlar, alanlar va b.) hamda Attila boşçiligidagi gunnlar va ularning ittifokçilari (ostgotlar, gepidlar va b.) örtasida bölgan jang (451 i. iyun). Rim qöşiniga Aetsiy qömondonlik qilgan. Attilani Galliyaga bostirib kirganidan xabar topgan Aetsiy tezda Alp toğlaridan oşib ötib vestgotlar qiroli Teodorix I ni öziga qöşilişga köndirgan. Ularga Aetsiy xizmatiga kirgan boşqa qabilalar ham qöşilgan. K.j. tarixda «xalqlar jangi» nomi b-n maşhur bölgan. Erta tongda boşlangan bu dahşatli jangga faqat tun tufayli xotima berilgan. Qulay mavqega ega böliş uçun har ikki tomon jang maydonidagi tepalikni egallaşga harakat qilgan. Uni avvalroq Aetsiy qöşini egallab olgan. Ğarb tarixçilari fikriga zid ölaroq Attila jangda yengilmagan, u qad. turkiy xalqlar harbiy san'ati — arobaturodan unumli foydalangan. Jangda Teodorix oğir jaro-hatlanib, otlar oyoği tagida toptab taşlangan. Jang şu qadar şiddatli bölganki, Aetsiy jang paytida adaşib duşmanlar orasida qolgan va zör-bazör ittifoqçilari qarorgohidan panoh topgan. Ertasi kuni Teodorixning öğli Torismund Aetsiy taklifiga köra, otasi taxtini egallaş uçun yurtiga jönagan. Attila esa Reyn ortiga qaytgan va yangi kuç b-n Şim. Italiyaga bostirib kirgan. Tarixçi Iordanning yozişiça, K. j. da 180 mingga yaqin kişi halok bölgan.
Ad.: Iordan, O proisxojdenii i deyaniyax gotov, M., 1960.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАТАЛАУН ЖАНГИ - Шим.- Шарқий Франциянинг Труа ш. ғарбидаги Каталаун яланглигида Ғарбий Рим империяси ва унинг иттифоқчилари (франклар, вестготлар, бургундлар, аланлар ва б.) ҳамда Аттила бошчилигидаги гуннлар ва уларнинг иттифокчилари (остготлар, гепидлар ва б.) ўртасида бўлган жанг (451 и. июнь). Рим қўшинига Аэций қўмондонлик қилган. Аттилани Галлияга бостириб кирганидан хабар топган Аэций тезда Альп тоғларидан ошиб ўтиб вестготлар қироли Теодорих I ни ўзига қўшилишга кўндирган. Уларга Аэций хизматига кирган бошқа қабилалар ҳам қўшилган. К.ж. тарихда «халқлар жанги» номи б-н машҳур бўлган. Эрта тонгда бошланган бу даҳшатли жангга фақат тун туфайли хотима берилган. Қулай мавқега эга бўлиш учун ҳар икки томон жанг майдонидаги тепаликни эгаллашга ҳаракат қилган. Уни аввалроқ Аэций қўшини эгаллаб олган. Ғарб тарихчилари фикрига зид ўлароқ Аттила жангда енгилмаган, у қад. туркий халқлар ҳарбий санъати — аробатуродан унумли фойдаланган. Жангда Теодорих оғир жаро-ҳатланиб, отлар оёғи тагида топтаб ташланган. Жанг шу қадар шиддатли бўлганки, Аэций жанг пайтида адашиб душманлар орасида қолган ва зўр-базўр иттифоқчилари қароргоҳидан паноҳ топган. Эртаси куни Теодорихнинг ўғли Торисмунд Аэций таклифига кўра, отаси тахтини эгаллаш учун юртига жўнаган. Аттила эса Рейн ортига қайтган ва янги куч б-н Шим. Италияга бостириб кирган. Тарихчи Иорданнинг ёзишича, К. ж. да 180 мингга яқин киши ҳалок бўлган.
Ад.: Иордан, О происхождении и деяниях готов, М., 1960.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.