Katalaun jangi
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Katalaun jangi — 451-yil iyun oyida Galliyada, hozirgi Şimoli-Şarqiy Fransiyadagi Katalaun dalalarida Ğarbiy Rim imperiyasi va uning ittifoqçilari bilan Attila boşçiligidagi gunnlar va ularga tobe qabilalar örtasida bölib ötgan yirik jang. Inglizça Vikipediyaga köra, u 451-yil 20-iyunda sodir bölgan va Ğarbiy Rim imperiyasining sönggi yirik harbiy harakatlaridan biri hisoblanadi. Qatnaşgan xalqlarning köpligi sababli tarixda «xalqlar jangi» nomi bilan ham tanilgan.12
Tomonlar
13ÖzME'ga köra, Rim tomonida franklar, vestgotlar, burgundlar, alanlar va boşqa qabilalar, gunnlar tomonida esa ostgotlar, gepidlar va boşqa ittifoqçilar jang qilgan. Rim qöşiniga sarkarda Flaviy Aetsiy qömondonlik qilgan. Attilaning Galliyaga bostirib kirganidan xabar topgan Aetsiy Alp toğlaridan tezlik bilan oşib ötib, vestgotlar qiroli Teodorix I ni ittifoqqa köndirgan, ularga Rim xizmatidagi boşqa qabilalar ham qöşilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, ittifoqçilar qöşinining asosiy qismini Rim bilan şartnoma asosida xizmat qilgan german qabilalari taşkil etgan.
Jangdan oldingi voqealar
13Rusça Vikipediyaga köra, 451-yil iyunida Attila Aurelian (hozirgi Orlean) şahriga yetib kelgan, biroq Aetsiy va Teodorixning birlaşgan kuçlari yaqinlaşgaç, qamalni taşlab, şarqqa — Trua atrofidagi keng tekislikka çekingan. Inglizça Vikipediyaga köra, köpçilik tarixçilar Aurelian qamalini butun yurişning hal qiluvçi lahzasi deb hisoblaydi, çunki aynan şu yerda gunnlarning Galliya içkarisiga siljişi töxtatilgan.
Jang borişi
13Jang tongda boşlanib, faqat tun tuşişi bilan töxtagan. Har ikki tomon jang maydonidagi balandlikni egallaşga uringan, uni oldinroq Aetsiy qöşini qölga kiritgan. Teodorix oğir yarador bölib, otdan yiqilgan va otlar tuyoği ostida qolib halok bölgan. Jang şunçalik şiddatli bölganki, Aetsiy qoronğida adaşib duşman orasiga tuşib qolgan va zörğa ittifoqçilari qarorgohiga yetib olgan. Rusça Vikipediyaga köra, vestgotlar gunnlarni aravalar bilan öralgan lagerigaça surib borgan.
Got tarixçisi Iordanning yozişiça, jangda 180 mingga yaqin kişi halok bölgan; zamonaviy tadqiqotçilar bu raqamni haddan taşqari oşirilgan deb hisoblaydi.
Natijalari
13Ertasi kuni Teodorixning öğli Torismund Aetsiyning maslahati bilan otasining taxtini egallaş uçun öz yurtiga qaytgan. Attila esa Reyn ortiga çekingan va keyingi yili Italiyaning şimoliga yuriş qilgan. Jangning natijasi haqida qaraşlar turliça. Rusça Vikipediyaga köra, uning yakuni noaniq bölgan, ammo Attila Galliyani tark etişga majbur bölgan. ÖzME esa Attilani bu jangda yengilgan deb hisoblamaydi va gunnlar qadimgi turkiy harbiy san'atga xos aravali mudofaa usulidan samarali foydalanganini ta'kidlaydi. Inglizça Vikipediyaga köra, gunnlar Galliyaning katta qismini talon-taroj qilib, rimliklar va vestgotlarning harbiy qudratini ança zaiflaştirgan. Attila 453-yilda vafot etgan, 454-yildagi Nedao jangidan keyin esa gunnlar ittifoqi parçalanib ketgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Katalaun jangi // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3172 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAKatalaun jangi. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3172
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3172
Manbalar
3 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Battle of the Catalaunian Plainsen.wikipedia.org
- 2Rusça Vikipediya: Битва на Каталаунских поляхru.wikipedia.org
- 3ÖzME, 4-jild, 222–223-b.manbaa.uz · ÖzME, 4-jild, 222–223-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.