Katamorfoz
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 225-b. — ziyouz.com
Katamorfoz (yun. kata — yuqoridan quyiga böladigan harakatni bildiradigan qöşimça va morphe — köriniş, şakl) — organizmlarning birmunça oddiy yaşaş şaroitlariga ötişida regressiv evolyutsiya — katagenez asosida qayta tuzilişi. K., köpinça, organizmlarning evolyutsiya jarayonida yaşaşning xususiy şaroitlariga bölgan ayrim moslanişlarining yöqolişi b-n boğliq. «K.» terminini rus biologi I. I. Şmalgauzen taklif etgan (1939). K.ning genetik asosi hayvonlarning harakatsiz hayot keçiriş, ayniqsa, endoparazitizmga ötişi b-n öz ahamiyatini yöqotgan organlarning töliq rivojlanmasligini keltirib çiqaruvçi mutatsiyalarning yiğila borişi hisoblanadi. Şuning b-n birga bunday organizmlarda ayrim organlar sistemasining progressiv özgarişi ham kuzatiladi. K. möylovoyoqli qisqiçbaqasimonlar, krbiklilar, parazit yassi çuvalçanglar va b. uçun xos (yana q. Degeneratsiya, Reduksiya, Neoteniya, Pedomorfoz).
Q.: Degeneratsiya, Pedomorfoz, Reduksiya, Reduksiya
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАТАМОРФОЗ (юн. kata — юқоридан қуйига бўладиган ҳаракатни билдирадиган қўшимча ва morphe — кўриниш, шакл) — организмларнинг бирмунча оддий яшаш шароитларига ўтишида регрессив эволюция — катагенез асосида қайта тузилиши. К., кўпинча, организмларнинг эволюция жараёнида яшашнинг хусусий шароитларига бўлган айрим мосланишларининг йўқолиши б-н боғлиқ. «К.» терминини рус биологи И. И. Шмальгаузен таклиф этган (1939). К.нинг генетик асоси ҳайвонларнинг ҳаракатсиз ҳаёт кечириш, айниқса, эндопаразитизмга ўтиши б-н ўз аҳамиятини йўқотган органларнинг тўлиқ ривожланмаслигини келтириб чиқарувчи мутацияларнинг йиғила бориши ҳисобланади. Шунинг б-н бирга бундай организмларда айрим органлар системасининг прогрессив ўзгариши ҳам кузатилади. К. мўйловоёқли қисқичбақасимонлар, крбиклилар, паразит ясси чувалчанглар ва б. учун хос (яна қ. Дегенерация, Редукция, Неотения, Педоморфоз).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.