Kemerovo viloyati
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 297–298-b. — ziyouz.com
Kemerovo viloyati - RFdagi viloyat. 1943 y. 26 yanv.da taşkil etilgan. Mayd. 95,5 ming km2. Aholisi 2987 ming kişi (2000), asosan, ruslar; şuningdek, ukrain, mordva, çuvaş, gagar, şoriyaliklar ham yaşaydi. Şaharliklar 87%. 19 tumanga bölingan, 19 şahar, 47 şaharça bor. Markazi — Kemerovo ş.
K.v.ning aksari qismi şarqda Kuznetsk Olatovi, ğarbda Salair qoyasi b-n öralgan Kuznetsk soyligi b-n band. Viloyat jan.da Toğli Şoriyaning örtaça balandlikdagi toğlari bor. Foydali qazilmalari: toşkömir, temir rudasi, polimetall, alyuminiy rudalari, oltin, mineral quriliş materiallari. Iqlimi keskin kontinental. Qişi uzoq, sovuq, yozi qisqa, iliq. Yanv.ning örtaça t-rasi —18°, iyulniki 18°. Yiliga tekislikda 300—500 mm, toğ yon bağirlarida 900 mm yoğin töşadi. Asosiy daryolari: Tom, Usa, Inya. Şim. qismida qoratuproq va kulrang tuproq, pastqamliklarda ötloqi tuproq, toğli r-nlarda toğ-örmon, toğ-ötloqi, toğ-tundra tuproqlari tarqalgan. K.v. xöjaligida kömir sanoati, qora va rangli metallurgiya, maşinasozlik, elektr energetikasi va kimyo sanoati yetakçi örinda. Qora metallurgiyaning asosiy korxonalari — Kuznetsk metallurgiya k-ti, Ğarbiy Sibir metallurgiya z-di, Novokuznetsk ferroqotişmalar z-di, Guryevsk metallurgiya va Kemerovo koks kimyosi z-dlari. Alyuminiy (Novokuznetsk), rux (Belovo), mineral öğitlar, kaprolaktam, sintetik smola, plastmassa, kon qaziş jihozlari va elektr texnikasi uskunalari, sement, temir-beton konstruksiyalar, şifer, olovbardoş materiallar, şişa işlab çiqariladi. Viloyat q.x. ğalla (asosan, kuzgi buğdoy), kartoşka, sabzavot yetiştirişga, sut çorvaçiligi, çöçqaçilik va parrandaçilikka ixtisoslaşgan. Toğli qismida göşt çorvaçiligi, asalariçilik va möynali hayvonlarni ovlaş b-n şuğullaniladi. Asosiy transport turi — t.y. transporti.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КЕМЕРОВО ВИЛОЯТИ - РФдаги вилоят. 1943 й. 26 янв.да ташкил этилган. Майд. 95,5 минг км2. Аҳолиси 2987 минг киши (2000), асосан, руслар; шунингдек, украин, мордва, чуваш, гагар, шорияликлар ҳам яшайди. Шаҳарликлар 87%. 19 туманга бўлинган, 19 шаҳар, 47 шаҳарча бор. Маркази — Кемерово ш.
К.в.нинг аксари қисми шарқда Кузнецк Олатови, ғарбда Салаир қояси б-н ўралган Кузнецк сойлиги б-н банд. Вилоят жан.да Тоғли Шориянинг ўртача баландликдаги тоғлари бор. Фойдали қазилмалари: тошкўмир, темир рудаси, полиметалл, алюминий рудалари, олтин, минерал қурилиш материаллари. Иқлими кескин континентал. Қиши узоқ, совуқ, ёзи қисқа, илиқ. Янв.нинг ўртача т-раси —18°, июлники 18°. Йилига текисликда 300—500 мм, тоғ ён бағирларида 900 мм ёғин тўшади. Асосий дарёлари: Томь, Уса, Иня. Шим. қисмида қоратупроқ ва кулранг тупроқ, пастқамликларда ўтлоқи тупроқ, тоғли р-нларда тоғ-ўрмон, тоғ-ўтлоқи, тоғ-тундра тупроқлари тарқалган. К.в. хўжалигида кўмир саноати, қора ва рангли металлургия, машинасозлик, электр энергетикаси ва кимё саноати етакчи ўринда. Қора металлургиянинг асосий корхоналари — Кузнецк металлургия к-ти, Ғарбий Сибирь металлургия з-ди, Новокузнецк ферроқотишмалар з-ди, Гурьевск металлургия ва Кемерово кокс кимёси з-длари. Алюминий (Новокузнецк), рух (Белово), минерал ўғитлар, капролактам, синтетик смола, пластмасса, кон қазиш жиҳозлари ва электр техникаси ускуналари, цемент, темир-бетон конструкциялар, шифер, оловбардош материаллар, шиша ишлаб чиқарилади. Вилоят қ.х. ғалла (асосан, кузги буғдой), картошка, сабзавот етиштиришга, сут чорвачилиги, чўчқачилик ва паррандачиликка ихтисослашган. Тоғли қисмида гўшт чорвачилиги, асаларичилик ва мўйнали ҳайвонларни овлаш б-н шуғулланилади. Асосий транспорт тури — т.й. транспорти.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.