Kepler Iogann
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 313-b. — ziyouz.com
Kepler Iogann KEPLER (Kepler) Iogann (1571.27.12, Vaylder_Ştadt, Vyurgemberg 1630.15.11, Regensburg, Bavariya) — nemis astronomi va matematigi. Tyubingen akademiyasida tahsil olgan; öşa vaqtlari N. Kopernik asarlari b-n tanişib çiqqan. 1594 y.dan Avstriyaning Grats şahrida mat. va astronomiya uqituvçisi. 1600 y.dan Praga rasadxo-nasida T. Brage rahbarligida işladi. K. Pragada optik asboblarning astro-nomiyaga tatbiqi va Quyoş tojiga ba-ğişlangan «Viteloga qöşimçalar» (1604), özi ixtiro qilgan teleskop haqidagi «Dioptrika» (1611) va b. asarlarini çop ettirdi. «Yangi astronomiya» asarida sayyoralar harakatiga oid dastlabki ikki qonunni ifodalab berdi. «Olam garmoniyasi» asarida (1619) esa 3-qonunni ham tavsiflab berdi (q. Kepler qonunlari). «Kopernik astronomiyasini qisqartiriş» asarida (1618-22) özining 3 qonunini barça sayyoralar harakati uçun, ayrimlari esa Oy va Yupiter yöldoşlari uçun ham örinli degan töxtamga kelgan. K. 1627 yili «Rudolf jadvallari» asaridagi hisoblaşlariga tayangan holda 1631 y.da Venera sayyorasi Quyoş diskidan ötişini aytib berdi. Mat. sohasida K.ning «Vino boçkalarining yangi stereometriyasi» asari maşhur bölib, unda integral hisob haqida boşlanğiç ma'lumotlarga duç kelinadi. K.ning logarifmlar nazariyasi va hisoblaş usullariga oid bir qator işlari ma'lum.
K.ning kaşfiyotlari nazariy astronomiya taraqqiyotiga asos böldi.
Ad.: Yeremeyeva A.N., Vidayuşiyesya astronomi mira, M., 1966.
Q.: Kepler qonunlari
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КЕПЛЕР (Kepler) Иоганн (1571.27.12, Вайльдер_Штадт, Вюргемберг 1630.15.11, Регенсбург, Бавария) — немис астрономи ва математиги. Тюбинген академиясида таҳсил олган; ўша вақтлари Н. Коперник асарлари б-н танишиб чиққан. 1594 й.дан Австриянинг Грац шаҳрида мат. ва астрономия уқитувчиси. 1600 й.дан Прага расадхо-насида Т. Браге раҳбарлигида ишлади. К. Прагада оптик асбобларнинг астро-номияга татбиқи ва Қуёш тожига ба-ғишланган «Вителога қўшимчалар» (1604), ўзи ихтиро қилган телескоп ҳақидаги «Диоптрика» (1611) ва б. асарларини чоп эттирди. «Янги астрономия» асарида сайёралар ҳаракатига оид дастлабки икки қонунни ифодалаб берди. «Олам гармонияси» асарида (1619) эса 3-қонунни ҳам тавсифлаб берди (қ. Кеплер қонунлари). «Коперник астрономиясини қисқартириш» асарида (1618-22) ўзининг 3 қонунини барча сайёралар ҳаракати учун, айримлари эса Ой ва Юпитер йўлдошлари учун ҳам ўринли деган тўхтамга келган. К. 1627 йили «Рудольф жадваллари» асаридаги ҳисоблашларига таянган ҳолда 1631 й.да Венера сайёраси Қуёш дискидан ўтишини айтиб берди. Мат. соҳасида К.нинг «Вино бочкаларининг янги стереометрияси» асари машҳур бўлиб, унда интеграл ҳисоб ҳақида бошланғич маълумотларга дуч келинади. К.нинг логарифмлар назарияси ва ҳисоблаш усулларига оид бир қатор ишлари маълум.
К.нинг кашфиётлари назарий астрономия тараққиётига асос бўлди.
Ад.: Еремеева А.Н., Выдающиеся астрономы мира, М., 1966.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.