Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Kidonlar

    Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 338-b. — ziyouz.com

    Kidonlar KIDONLAR, kidanlar, qtoylar — möğullar tarkibidagi qabila. Qadimda Içki Möğuliston va Möğu-liston jumhuriyati hududida köçib yurgan. 4-a.dan manbalarda K. nomi uçraydi. 907 y. qabila boşliği Yela-Buğa özini imperator deb e'lon qilgan, qöşni qabilalarni böysundirib, sal-tanatni ğarb va şim.ga qarab kengaytirgan. 926 y. şarkda Boxap podşoligi (önga şim-şarqiy Manjuriya, Şim. Quriya va b. kirgan)ni böysundirgan. 947 y. K. saltanati Byuu Lyao, 983 y. Kidanlarning Buyuk davlati, 1066 y.dan yana Buyuk Lyao deb atalgan. U Şarqiy Osiyoda Yapon dengizidan Şarqiy Turkistongaça çözilgan qudratli davlat bölgan. 1005 y. Buyuk Lyao Xitoyni yengib, har yili ölpon tölaşga majbur qilgan. 11-a. oxiridan Buyuk Lyao tanazzulga uçrab, 1125 y. çjurçjenlar tomonidan tugatilgan. K.ning bir qismi Ğarbiy Turkistonga qorakidonlar (q. Qoraxitoylar) nomi b-n köçibötgan. K.ning 2 xil yozuvi bölgan. K. nomidan Xitoyning rusça atamasi (Kitay) kelib çiqqan bölib, u möğul va turkiy xalqlar orqali ruslarga ötgan.

    Q.: Qoraxitoylar

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    КИДОНЛАР, киданлар, қтойлар — мўғуллар таркибидаги қабила. Қадимда Ички Мўғулистон ва Мўғу-листон жумҳурияти ҳудудида кўчиб юрган. 4-а.дан манбаларда К. номи учрайди. 907 й. қабила бошлиғи Ела-Буға ўзини император деб эълон қилган, қўшни қабилаларни бўйсундириб, сал-танатни ғарб ва шим.га қараб кенгайтирган. 926 й. шаркда Бохап подшолиги (ўнга шим-шарқий Манжурия, Шим. Қурия ва б. кирган)ни бўйсундирган. 947 й. К. салтанати Бюу Ляо, 983 й. Киданларнинг Буюк давлати, 1066 й.дан яна Буюк Ляо деб аталган. У Шарқий Осиёда Япон денгизидан Шарқий Туркистонгача чўзилган қудратли давлат бўлган. 1005 й. Буюк Ляо Хитойни енгиб, ҳар йили ўлпон тўлашга мажбур қилган. 11-а. охиридан Буюк Ляо таназзулга учраб, 1125 й. чжурчжэнлар томонидан тугатилган. К.нинг бир қисми Ғарбий Туркистонга қоракидонлар (қ. Қорахитойлар) номи б-н кўчибўтган. К.нинг 2 хил ёзуви бўлган. К. номидан Хитойнинг русча атамаси (Китай) келиб чиққан бўлиб, у мўғул ва туркий халқлар орқали русларга ўтган.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.