Kino qöyiş apparati
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 388–389-b. — ziyouz.com
Kino qöyiş apparati KINO QÖYIŞ APPARATI, kino proyektor (kino va lot. projectio — oldinga irğitiş) — kinoga oliş apparati b-n kinolentalarga olingan kinofilmlarni ekranga tuşiriş uçun möljallangan qurilma. U kinolentaning surilişini ta'minlaydigan tortiş mexanizmi, lenta öraladigan va böşaladigan kassetalar, ekranni yoritiş va tasvirni ekranga tuşiriş uçun yoritiş-proyeksiyalaş tizimi, ovoz eşittiriş qurilmasi, elektr energiyasi b-n ta'minlaş va apparat işini boşqariş qurilmalaridan iborat. K.q.a.da kinolenta maxsus mexanizm (malta mexanizmi yoki greyferli mexanizm) yordamida töxtab-töxtab (özlukli) harakatlanadi. Töxtab-töxtab aylanuvçi tişli baraban ki-nolentani bitta kadrga surib turadi. Bir kadrdan ikkinçisiga ötiş vaqtida obtyurator yoruğlik nurlari oqimini tösadi, lenta yana bir kadr surilganda obtyurator yoruğlik nurlari yölini oçadi. Şunda ekranga tasvir töşadi. Bu jarayon şu tariqa davom etaveradi va juda tez (sekundiga 24 kadr) yuz bergani uçun tomoşabin oradagi özilişlarni sezmaydi. K.q. a. ekranga tasvirni tuşiriş b-n birga fonogrammaga yozilgan tovuşni ham tasvirga monand (sinxron) ravişda eşittiradi. K.q.a.ning muqim (statsionar) va köçma turlari böladi. Muqim apparatlar kinoapparatxonalarga doimiy örnatib qöyiladi. Ularning yordamida kinofilmlar oçiq yoki yopiq zallarda namoyiş qilinadi. Köçma apparatlarni istalgan joyga olib borib işlatiş mumkin. Ular b-n oçiq maydonlarda ham, yopiq zallarda ham kinofilmlar qöyiladi.
K.q. a. kinolentaning eniga qarab ham farqlanadi: 16 mm, 35 mm va 70 mm li kinolentalarga möljallangan, universal hamda maxsus (doiraviy, stereo-skopik va b. filmlarni namoyiş qiliş uçun möljallangan) apparatlar böladi. Bölardan taşqari, havaskor kinematograflar uçun möljallangan apparatlarda eni 8 mm li kinofilmlarni qöyiş mumkin. Bunday apparatlarda, asosan, ovozsiz filmlar qöyiladi. Ovozli filmlarni qöyiş uçun magnitofon va sinxronlovçi (tasvir b-n ovozning bir vaqtda ketişini ta'minlovçi) qurilmadan foydalaniş kerak. K.q.a.ning eng muhim körsatkiçi — ekranning yorqinligini ifodalaydigan foydali yoruğlik oqimi. U lyumen (lm) da ölçanadi (350—50000 lm). Yoruğlik oqimini çöğlanma lampa, ksenon lampa yoki kömir yoyi hosil qiladi (yana q. Kinotexnika).
Q.: Kinotexnika
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КИНО ҚЎЙИШ АППАРАТИ, кино проектор (кино ва лот. projectio — олдинга ирғитиш) — кинога олиш аппараты б-н киноленталарга олинган кинофильмларни экранга тушириш учун мўлжалланган қурилма. У кинолентанинг сурилишини таъминлайдиган тортиш механизми, лента ўраладиган ва бўшаладиган кассеталар, экранни ёритиш ва тасвирни экранга тушириш учун ёритиш-проекциялаш тизими, овоз эшиттириш қурилмаси, электр энергияси б-н таъминлаш ва аппарат ишини бошқариш қурилмаларидан иборат. К.қ.а.да кинолента махсус механизм (мальта механизми ёки грейферли механизм) ёрдамида тўхтаб-тўхтаб (ўзлукли) ҳаракатланади. Тўхтаб-тўхтаб айланувчи тишли барабан ки-нолентани битта кадрга суриб туради. Бир кадрдан иккинчисига ўтиш вақтида обтюратор ёруғлик нурлари оқимини тўсади, лента яна бир кадр сурилганда обтюратор ёруғлик нурлари йўлини очади. Шунда экранга тасвир тўшади. Бу жараён шу тариқа давом этаверади ва жуда тез (секундига 24 кадр) юз бергани учун томошабин орадаги ўзилишларни сезмайди. К.қ. а. экранга тасвирни тушириш б-н бирга фонограммага ёзилган товушни ҳам тасвирга монанд (синхрон) равишда эшиттиради. К.қ.а.нинг муқим (стационар) ва кўчма турлари бўлади. Муқим аппаратлар киноаппаратхоналарга доимий ўрнатиб қўйилади. Уларнинг ёрдамида кинофильмлар очиқ ёки ёпиқ залларда намойиш қилинади. Кўчма аппаратларни исталган жойга олиб бориб ишлатиш мумкин. Улар б-н очиқ майдонларда ҳам, ёпиқ залларда ҳам кинофильмлар қўйилади.
К.қ. а. кинолентанинг энига қараб ҳам фарқланади: 16 мм, 35 мм ва 70 мм ли киноленталарга мўлжалланган, универсал ҳамда махсус (доиравий, стерео-скопик ва б. фильмларни намойиш қилиш учун мўлжалланган) аппаратлар бўлади. Бўлардан ташқари, ҳаваскор кинематографлар учун мўлжалланган аппаратларда эни 8 мм ли кинофильмларни қўйиш мумкин. Бундай аппаратларда, асосан, овозсиз фильмлар қўйилади. Овозли фильмларни қўйиш учун магнитофон ва синхронловчи (тасвир б-н овознинг бир вақтда кетишини таъминловчи) қурилмадан фойдаланиш керак. К.қ.а.нинг энг муҳим кўрсаткичи — экраннинг ёрқинлигини ифодалайдиган фойдали ёруғлик оқими. У люмен (лм) да ўлчанади (350—50000 лм). Ёруғлик оқимини чўғланма лампа, ксенон лампа ёки кўмир ёйи ҳосил қилади (яна қ. Кинотехника).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.