Kinotelevizion texnika
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 392–393-b. — ziyouz.com
Kinotelevizion texnika -tasvirlarni suratga oliş, montaj qiliş va özatiş uçun kino va televideniye vositalaridan foydalaniladigan usullar majmui. Kino va televideniye vositalari deganda kinotexnika, televideniye va videoyozuv vositalarining uyğunlaşuvi tuşuniladi. Uşbu yönalişlarni öz içiga oladi: televizion filmlarni töğridan-töğri kinoga oliş; televizion tasvirlarni kineskop ekranidan yoki bevosita elektron nurli kamera yordamida yozib oliş; videonazorat qurilmasi (monitor) va nazorat videoyozuvidan foydalangan holda kinoga oliş; kinofilmlarni montaj qiliş va köpaytirişda televideonazoratdan foydalaniş; telekinoproyeksiyalaş (kinolentaga tuşirilgan filmlarni televideniye orqali özatiş).
Ma'lumki, kinotexnika 19-a. 80-y. laridan, televideniye asosan 20-a. boşlaridan, videoyozuv 20-a. 50-yillaridan rivojlana boşlagan va asta-sekin takomillaştirib borilgan. Ayniqsa, videofilm yaratiş rasm bölganidan (Özbekistonda 20-a. 70-y. laridan) söng K. t.ning ahamiyati yanada ortdi. K. t. da köp (ikki va undan ortiq) kinokamerali kinotelevizion jihozlar va b. öziga xos usullardan foydalaniladi. Kinokameralarning har qaysisiga ixçam teleuzatiş kamerasi ham biriktirilgan böladi.
K.t. vositasida bevosita kinolentaga suratga olingan kinofilmlarni ham, videomagnitlentaga tuşirilgan videofilmlarni ham, bevosita olinadigan «jonli» tasvirlarni ham televideniye orqali namoyiş qiliş mumkin.
Umuman televizion tasvirlarni kinolentaga tuşirişning optik, elektron nurli va lazerli usullari mavjud. Optik usulda suratga oliş qurilmalarida tasvirlarni kineskop ekranidan köçiriş mumkin. Elektron nurli usulda suratga oliş qurilmalarida videosignal özgartirib yuboradigan elektron nur havosi sörib olingan (vakuum) kamerada harakatlanayotgan kinolentaga töşadi. Vakuum kamera elektron nurli projektor, lenta tortiş mexanizmi va vakuum hosil qiluvçi qurilmadan iborat böladi. Rangli tasvirni lazer nur yordamida 35 mm yoki 16 mm li lentaga yozib oladigan qurilma ham mavjud. Hozir K. t. sohasida kompyuterlar texnikasidan unumli foydalaniladi. K. t. vositalaridan murakkab kinoga olişda, multfilmlar işlaşda, kassetali kinoni suratga olişda, maxsus dasturlarni tayyorlaş va b.da foydalaniladi (yana q. Kinotexnika).
Q.: Kinotexnika
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КИНОТЕЛЕВИЗИОН ТЕХНИКА -тасвирларни суратга олиш, монтаж қилиш ва ўзатиш учун кино ва телевидение воситаларидан фойдаланиладиган усуллар мажмуи. Кино ва телевидение воситалари деганда кинотехника, телевидение ва видеоёзув воситаларининг уйғунлашуви тушунилади. Ушбу йўналишларни ўз ичига олади: телевизион фильмларни тўғридан-тўғри кинога олиш; телевизион тасвирларни кинескоп экранидан ёки бевосита электрон нурли камера ёрдамида ёзиб олиш; видеоназорат қурилмаси (монитор) ва назорат видеоёзувидан фойдаланган ҳолда кинога олиш; кинофильмларни монтаж қилиш ва кўпайтиришда телевидеоназоратдан фойдаланиш; телекинопроекциялаш (кинолентага туширилган фильмларни телевидение орқали ўзатиш).
Маълумки, кинотехника 19-а. 80-й. ларидан, телевидение асосан 20-а. бошларидан, видеоёзув 20-а. 50-йилларидан ривожлана бошлаган ва аста-секин такомиллаштириб борилган. Айниқса, видеофильм яратиш расм бўлганидан (Ўзбекистонда 20-а. 70-й. ларидан) сўнг К. т.нинг аҳамияти янада ортди. К. т. да кўп (икки ва ундан ортиқ) кинокамерали кинотелевизион жиҳозлар ва б. ўзига хос усуллардан фойдаланилади. Кинокамераларнинг ҳар қайсисига ихчам телеузатиш камераси ҳам бириктирилган бўлади.
К.т. воситасида бевосита кинолентага суратга олинган кинофильмларни ҳам, видеомагнитлентага туширилган видеофильмларни ҳам, бевосита олинадиган «жонли» тасвирларни ҳам телевидение орқали намойиш қилиш мумкин.
Умуман телевизион тасвирларни кинолентага туширишнинг оптик, электрон нурли ва лазерли усуллари мавжуд. Оптик усулда суратга олиш қурилмаларида тасвирларни кинескоп экранидан кўчириш мумкин. Электрон нурли усулда суратга олиш қурилмаларида видеосигнал ўзгартириб юборадиган электрон нур ҳавоси сўриб олинган (вакуум) камерада ҳаракатланаётган кинолентага тўшади. Вакуум камера электрон нурли прожектор, лента тортиш механизми ва вакуум ҳосил қилувчи қурилмадан иборат бўлади. Рангли тасвирни лазер нур ёрдамида 35 мм ёки 16 мм ли лентага ёзиб оладиган қурилма ҳам мавжуд. Ҳозир К. т. соҳасида компьютерлар техникасидан унумли фойдаланилади. К. т. воситаларидан мураккаб кинога олишда, мультфильмлар ишлашда, кассетали кинони суратга олишда, махсус дастурларни тайёрлаш ва б.да фойдаланилади (яна қ. Кинотехника).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.