Kislota-Işqor muvozanati
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 416-b. — ziyouz.com
Kislota-Işqor muvozanati KISLOTA-IŞQOR MUVOZANATI, k i sl ota - işqor balansi, kislota-işqor holati —organizm içki muhitidagi vodorod körsatkiçi (rN) ning nisbiy doimiyligini vujudga keltiruvçi fizik-kimyoviy va fiziologik jarayonlar yiğindisi. Moddalar almaşinuvida hosil böladigan kislotali va asosli (işqorli) mahsulotlar qonga ötib turişiga qaramay, soglom odam qonidagi rN 7,35— 7,47 çamasida böladi. Hayotiy jarayonlar normal bölişi uçun organizm içki muhitidagi rN qiymati doimiy bölişi şart (q. Gomeostaz). rN 6,8 dan past va 7,8 dan yuqori bölsa, organizm yaşay olmaydi. Qonning bufer sistemalari va organizmning köpgina fiziologik sistemalari K.-i.m.da qatnaşadi. Qonga kuçli kislota (mas, xlorid kislota) qöşilsa, bikarbonat b-n reaksiyaga kirişib, kuçsiz karbonat kislota hosil qiladi, u esa muhitdagi rN ni özgartirmaydi. K°nga kuçli asos qöşilsa, karbonat kislota b-n reaksiyaga kirişib, bikarbonat hosil qiladi, bu esa qondagi rN ni deyarli özgartirmaydi. Konda karbonat kislota miqdori köpayganda öpka orqali, bikarbonat miqdori köpayganda esa buyrak orqali çiqib ketadi. Qondagi rN ning kislota tomonga siljişi atsidoz, işqrr tomonga siljişi esa alkaloz deb ataladi.
Q.: Gomeostaz
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КИСЛОТА-ИШҚОР МУВОЗАНАТИ, к и сл ота - ишқор баланси, кислота-ишқор ҳолати —организм ички муҳитидаги водород кўрсаткичи (рН) нинг нисбий доимийлигини вужудга келтирувчи физик-кимёвий ва физиологик жараёнлар йиғиндиси. Моддалар алмашинувида ҳосил бўладиган кислотали ва асосли (ишқорли) маҳсулотлар қонга ўтиб туришига қарамай, соглом одам қонидаги рН 7,35— 7,47 чамасида бўлади. Ҳаётий жараёнлар нормал бўлиши учун организм ички муҳитидаги рН қиймати доимий бўлиши шарт (қ. Гомеостаз). рН 6,8 дан паст ва 7,8 дан юқори бўлса, организм яшай олмайди. Қоннинг буфер системалари ва организмнинг кўпгина физиологик системалари К.-и.м.да қатнашади. Қонга кучли кислота (мас, хлорид кислота) қўшилса, бикарбонат б-н реакцияга киришиб, кучсиз карбонат кислота ҳосил қилади, у эса муҳитдаги рН ни ўзгартирмайди. К°нга кучли асос қўшилса, карбонат кислота б-н реакцияга киришиб, бикарбонат ҳосил қилади, бу эса қондаги рН ни деярли ўзгартирмайди. Конда карбонат кислота миқдори кўпайганда ўпка орқали, бикарбонат миқдори кўпайганда эса буйрак орқали чиқиб кетади. Қондаги рН нинг кислота томонга силжиши ацидоз, ишқрр томонга силжиши эса алкалоз деб аталади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.