Kiston qora sulton

Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 417–418-b. — ziyouz.com

Kiston qora sulton KISTON QORA SULTON, Kistin Qaro sulton (? — 1544.8.10, Balx) — şayboniylardan amalda mustaqil bölgan Balx xonligi asosçisi va birinçi xoni (1526—44). Şayboniy sultonlardan Jonibek sultonning öğli. Bobur huzurida uning elçisi (Xoja Kamoliddin qönoq) bölgan. Ubaydullaxonning Xurosonga qilgan yurişlarida (1528,1531) qatnaşgan. Balxga tajovöz qilgan boburiylardan Humoyun (Kobul hokimi) va temuriylardan Badaxşon hokimi Sulaymonşoh b-n (1536) köraş olib borgan. 1537—38 y.lardan boşlab Balx b-n Eron örtasida nisbatan tinç munosabatlar örnatilgan. K.Q-S davrida Balxda köplab masjid, Madrasa, şifoxona va b. binolar qurilgan. Xususan, Hinduvon (qal'a)da yangi qal'a, şahardagi xon xiyobonida sulton hammomi va mayd. 100x100 gaz ga teng saroy qurilgan. Sulton hammomini quriş 4 yilga yaqin (1528—31) davom etib, öz davrining ulkan inşooti bölgan. Manbalar Mirzo Boyqaro çorboğida qurilgan çortoqni (1539) ham K.Q.s. nomi b-n boğlaydilar. Uning saroyida Podşohxoja, Baqoiy, Şaydo, Oşiq, Abdiy, Xovariy kabi forsigöy va turkigöy şoirlar yaşab ijod qilganlar. Ubaydullaxon vafotidan söng, K.Q-S- Buxoroga borib, 1541 y. iyulida Möğulça xonimga (asli Oyşa sultonbegim — Boburning toğasi Toşkent hokimi Mahmudxonning qizi, dastlab Şayboniyxon va u Marvda halok bölgaç, Ubaydullaxon xotinlikka olgan) uylanib qaytadi. Tarixçi Said Roqimning xabariça, K. Q S- umrining sönggi yillarida savdoyi kasaliga yöliqqan bölib, köpgina nojöya işlarni qilgan. Bu aholi va qöşin örtasida ğalayon kötarilişiga olib kelgan.

Manba: H o f i z Taniş al-Buxoriy, Abdullanoma, 1,2-j.lar, T., 1999, 2000.

Ad.: Axmedov B.A., Istoriya Balxa, T., 1982.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

КИСТОН ҚОРА СУЛТОН, Кистин Қаро султон (? — 1544.8.10, Балх) — шайбонийлардан амалда мустақил бўлган Балх хонлиги асосчиси ва биринчи хони (1526—44). Шайбоний султонлардан Жонибек султоннинг ўғли. Бобур ҳузурида унинг элчиси (Хожа Камолиддин қўноқ) бўлган. Убайдуллахоннинг Хуросонга қилган юришларида (1528,1531) қатнашган. Балхга тажовўз қилган бобурийлардан Ҳумоюн (Кобул ҳокими) ва темурийлардан Бадахшон ҳокими Сулаймоншоҳ б-н (1536) кўраш олиб борган. 1537—38 й.лардан бошлаб Балх б-н Эрон ўртасида нисбатан тинч муносабатлар ўрнатилган. К.Қ-С даврида Балхда кўплаб масжид, Мадраса, шифохона ва б. бинолар қурилган. Хусусан, Ҳиндувон (қалъа)да янги қалъа, шаҳардаги хон хиёбонида султон ҳаммоми ва майд. 100x100 газ га тенг сарой қурилган. Султон ҳаммомини қуриш 4 йилга яқин (1528—31) давом этиб, ўз даврининг улкан иншооти бўлган. Манбалар Мирзо Бойқаро чорбоғида қурилган чортоқни (1539) ҳам К.Қ.с. номи б-н боғлайдилар. Унинг саройида Подшоҳхожа, Бақоий, Шайдо, Ошиқ, Абдий, Ховарий каби форсигўй ва туркигўй шоирлар яшаб ижод қилганлар. Убайдуллахон вафотидан сўнг, К.Қ-С- Бухорога бориб, 1541 й. июлида Мўғулча хонимга (асли Ойша султонбегим — Бобурнинг тоғаси Тошкент ҳокими Маҳмудхоннинг қизи, дастлаб Шайбонийхон ва у Марвда ҳалок бўлгач, Убайдуллахон хотинликка олган) уйланиб қайтади. Тарихчи Саид Роқимнинг хабарича, К. Қ С- умрининг сўнгги йилларида савдойи касалига йўлиққан бўлиб, кўпгина ножўя ишларни қилган. Бу аҳоли ва қўшин ўртасида ғалаён кўтарилишига олиб келган.

Манба: Ҳ о ф и з Таниш ал-Бухорий, Абдулланома, 1,2-ж.лар, Т., 1999, 2000.

Ад.: Ахмедов Б.А., История Балха, Т., 1982.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.