Kiston Qora sulton
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Kiston Qora sulton (Kistin Qaro sulton; ? — 1544) — şayboniylar sulolasiga mansub hukmdor, Balx xonligining asosçisi va birinçi xoni (1526–1544). ÖzME'ga köra, Balx xonligi amalda Buxoro şayboniylaridan mustaqil bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, Kiston Qora sulton Jonibek sultonning ikkinçi öğli va Abulxayrxon avlodi bölgan.1
Balxda hokimiyat örnatişi
13Rusça Vikipediyaga köra, Kiston Qora sulton 1526-yil 2-iyulda Balx va uning atrofini egallagan; şu bilan Boburga qaraşli bölgan hozirgi Şimoliy va Markaziy Afğonistondagi ayrim hududlar ham şayboniylar qöliga ötgan. Balx ilgari Amir Temur va temuriylar davrida ham yirik mulkning markazi bölgan.
Harbiy va siyosiy faoliyati
13ÖzME'ga köra, sulton Ubaydullaxonning Xurosonga 1528 va 1531-yillardagi yurişlarida qatnaşgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1531-yilgi yurişda u Ubaydullaxon bilan birga Hirotni qamal qilgan, ammo şahar olinmagan. Hukmronligining dastlabki yillari Kobul hokimi Humoyun va Badaxşon hokimi Sulaymonşoh bilan kuraşda ötgan. ÖzME'ga köra, 1536-yilda Sulaymonşoh bilan jang qilgan; Rusça Vikipediyaga köra, Sulaymonşoh 1536-yil sentyabrida Balxni egallagan, lekin oradan ikki-uç oy ötib Kiston Qora sulton uni Ubaydullaxon yordamida şahardan quvib çiqargan.
Qöşnilar bilan munosabatlarda u diplomatiyaga ham tayangan. ÖzME'ga köra, Bobur saroyida uning elçisi Xoja Kamoliddin qönoq bölgan. 1537–1538-yillardan Balx bilan Eron örtasida nisbatan tinç munosabatlar örnatilgan.
Qurilişlar va madaniy hayot
13ÖzME'ga köra, Kiston Qora sulton davrida Balxda köplab masjid, madrasa, şifoxona va boşqa binolar barpo etilgan. Hinduvon qal'asida yangi istehkom, şahardagi xon xiyobonida sulton hammomi hamda 100×100 gaz kattalikdagi saroy qurilgan. Hammom qurilişi 1528–1531-yillarda, qariyb tört yil davom etgan va öz davrining ulkan inşooti bölgan; Rusça Vikipediyaga köra, unga 25 ming tanga sarflangan. Manbalar Husayn Boyqaro çorboğidagi çortoqni (1539) ham uning nomi bilan boğlaydi.
Sulton saroyida Podşohxoja, Baqoiy, Şaydo, Oşiq, Abdiy va Xovariy kabi fors va turkiy tillarda yozgan şoirlar ijod qilgan.
Sönggi yillari
13ÖzME'ga köra, Ubaydullaxon vafotidan söng Kiston Qora sulton Buxoroga borib, 1541-yil iyulida Möğulça xonimga uylangan. Bu ayolning asl ismi Oyşa sultonbegim bölib, u Boburning toğasi, Toşkent hokimi Mahmudxonning qizi edi va avval Şayboniyxonning, keyin Ubaydullaxonning rafiqasi bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, sulton bu safar Buxoro taxtini Burhon sultondan olişga uringan, ammo iş sulh bilan tugagan.
ÖzME tarixçi Said Roqimga tayanib, hukmdor umrining oxirida ruhiy xastalikka çalinib, nojöya işlar qilganini va bu aholi hamda qöşin orasida ğalayonga sabab bölganini yozadi. Rusça Vikipediyaga köra, Balxdagi bu qözğolon 1543-yilda bölib, tez bostirilgan. Kiston Qora sulton 1544-yil 8-oktabrda Balxda vafot etgan, hokimiyat esa voyaga yetmagan öğli Qiliç Qora sultonga ötgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Kiston Qora sulton // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4365 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAKiston Qora sulton. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4365
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4365
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Kiston Qora sultonru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 4-jild, 417–418-b.manbaa.uz · ÖzME, 4-jild, 417–418-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.