Kitob
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 422–423-b. — ziyouz.com
Kitob — Qaşqadaryo viloyati Kitob tumanidagi şahar. Tumanning ma'muriy markazi. Qaşqadaryo b-n Okdaryo oraliğidagi Şaqrisabz-Kitob botigida, örtaça 685 m balandlikda joylaşgan. Qarşi — Kitob t. y. şoxobçasining oxirgi — Kitob st-yasidan 4 km, viloyat markazi — Qarşi ş.dan 130 km. Aholisi 34,9 ming kişi (2000).
Şahar nomi arabça katf — yelka, tojikça ob — suv sözlaridan kelib çiqqan deb taxmin qilinadi. K. örta asrlarda Ğarb b-n Şarq mamlakatlarini bir-biriga boğlagan yirik kar-von yöli yoqasida, Samarqand va Şahrisabz (Keş) ga yaqin joylaşganligi uçun yirik şaharga aylangan. Mayd. 40 ga, şaxar arki 1 ga dan köproq joyni egallagan. Ark xarobalari hozir Qalandartepa deb yuritiladi. Şahar devorining qalinligi 7,5 m. Bu devor taxmi-nan mil. av. 3-a.da qurilgan. Ötmişda K.ning jan.-ğarbiy tomonida kulolçilik mahallalari joylaşgan. Arxeologik qazişlar natijasida oçilgan madaniy qatlamlardan katta marmar plitalar, bino qoldiqlari, turli şakldagi rangli sopol idişlar, mayda haykalçalar va b. buyumlar topilgan. Şahar bir qança vaqt tuşkunlikka tuşib, 6—7-a.larda qayta tiklangan. Arkdan taşqarida 2,5 ga yerga qal'a-qarorgoh qurilib, qalin devor b-n örab olingan. 9—17-a.larda şahar avvalgi mavqeini yöqotgan. 18-a.da K. beklik markaziga aylangaç, birmunça tiklangan. Öşa davrda K.da 6 şahar darvozasi, bir neça ön guzar, 2 karvonsaroy, bozor, hammom, 4 qabriston bölgan. i
Hoz. K. Qaşqadaryo viloyatining yirik madaniy va iqtisodiy markazlarilan. Paxta tozalaş, vino z-dlari va b. korxonalar mavjud. K. kenglik st-yasi jahondagi 5 ta şunday st-yaning biridir (q. Kitob balandtoğ rasadxonalar majmuasi). K.da tuman hokimiyati binosi, aloqa bölimi, mehmonxona, madaniyat uyi, umumiy ta'-lim maktablari, avtostansiya, madaniyat va istirohat bogi, stadion va tennis korti, tuman markaziy kasalxonasi, poliklinika, dorixonalar, savdo va maişiy xizmat şoxobçalari bor.
K. Katta Özbekiston trakti orqali Şahrisabz, Samarqand va b. şahar hamda tumanlar b-n boğlangan.
Q.: Kitob balandtoğ rasadxonalar majmuasi
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КИТОБ — Қашқадарё вилояти Китоб туманидаги шаҳар. Туманнинг маъмурий маркази. Қашқадарё б-н Окдарё оралиғидаги Шақрисабз-Китоб ботигида, ўртача 685 м баландликда жойлашган. Қарши — Китоб т. й. шохобчасининг охирги — Китоб ст-ясидан 4 км, вилоят маркази — Қарши ш.дан 130 км. Аҳолиси 34,9 минг киши (2000).
Шаҳар номи арабча катф — елка, тожикча об — сув сўзларидан келиб чиққан деб тахмин қилинади. К. ўрта асрларда Ғарб б-н Шарқ мамлакатларини бир-бирига боғлаган йирик кар-вон йўли ёқасида, Самарқанд ва Шаҳрисабз (Кеш) га яқин жойлашганлиги учун йирик шаҳарга айланган. Майд. 40 га, шахар арки 1 га дан кўпроқ жойни эгаллаган. Арк харобалари ҳозир Қаландартепа деб юритилади. Шаҳар деворининг қалинлиги 7,5 м. Бу девор тахми-нан мил. ав. 3-а.да қурилган. Ўтмишда К.нинг жан.-ғарбий томонида кулолчилик маҳаллалари жойлашган. Археологик қазишлар натижасида очилган маданий қатламлардан катта мармар плиталар, бино қолдиқлари, турли шаклдаги рангли сопол идишлар, майда ҳайкалчалар ва б. буюмлар топилган. Шаҳар бир қанча вақт тушкунликка тушиб, 6—7-а.ларда қайта тикланган. Аркдан ташқарида 2,5 га ерга қалъа-қароргоҳ қурилиб, қалин девор б-н ўраб олинган. 9—17-а.ларда шаҳар аввалги мавқеини йўқотган. 18-а.да К. беклик марказига айлангач, бирмунча тикланган. Ўша даврда К.да 6 шаҳар дарвозаси, бир неча ўн гузар, 2 карвонсарой, бозор, ҳаммом, 4 қабристон бўлган. i
Ҳоз. К. Қашқадарё вилоятининг йирик маданий ва иқтисодий марказларилан. Пахта тозалаш, вино з-длари ва б. корхоналар мавжуд. К. кенглик ст-яси жаҳондаги 5 та шундай ст-янинг биридир (қ. Китоб баландтоғ расадхоналар мажмуаси). К.да туман ҳокимияти биноси, алоқа бўлими, меҳмонхона, маданият уйи, умумий таъ-лим мактаблари, автостанция, маданият ва истироҳат боги, стадион ва теннис корти, туман марказий касалхонаси, поликлиника, дорихоналар, савдо ва маиший хизмат шохобчалари бор.
К. Катта Ўзбекистон тракти орқали Шаҳрисабз, Самарқанд ва б. шаҳар ҳамда туманлар б-н боғланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.