Kiyev viloyati

Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 339–340-b. — ziyouz.com

Kiyev viloyati — Ukrainadagi viloyat. 1932 y. 27 fev.da taşkil etilgan. Mayd. 28,1 ming km2. Aholisi 4510 ming kişi (1997), asosan, ukrainlar, şuningdek, rus, yahudiy, belorus, polyak va b. millat vakillari ham yaşaydi. 25 tumanga bölingan; 22 şahar, 29 şaharça bor. Markazi — Kiyev ş.

K.v. Polesye va Dnepr böyi pasttekisliklari, jan. va jan.-ğarbda Dnepr böyi qirlarida joylaşgan. Yer yuzasi, asosan tekislik. Foydali qazilmalari: mineral quriliş materiallari, torf, qönğir kömir. Iqlimi mö'tadil kontinental. Yanv.ning örtaça t-rasi şim.da —6,5° dan jan.-ğarbida —5,5° gaça, iyulniki şim.da 17,5°, jan.-ğarbida 20°. Yiliga 500—600 mm yoğin tuşadi. Asosiy daryosi — Dnepr. Tuprogi şim. qismida çimli podzol, jan.da podzollaşgan qoratuproq.

K.v. sanoatida maşinasozlik va metallsozlik, kimyo va neft kimyosi, oziq-ovqat va yengil sanoat yetakçi örinda. Viloyat sanoati Kiyev GES, Kiyev gidroakkumulyativ elektrstansiyasi, Tripol GRES, qisman Çernobil AES va b.da işlaydi. Maşinasozlik va metallsozlik sanoatida kimyoviy jihozlar (Fastov), q.x. maşinalari (Belaya Serkov), ekskavatorlar (Borodyanka), torf qaziş texnikasi (Irpen), oziq-ovqat sanoati uçun jihozlar (Brovari, Grebyonki), uy-rözğor sovutkiçlari va elektr dazmollar (Vasilkov), elektrotexnika (Fastov, Belaya Serkov), sanitariya texnikasi jihozlari (Rjişçev) va b. işlab çiqariladi. Brovarida kukun metallurgiyasi z-di işlab turibdi. Sanoat majmuasida oziq-ovqat sanoati, qisman şakarqand, sut, moy-sir, spirt (Trilesi, Krasnaya Slobodka, Stadnitsa), göşt, sabzavot konserva (Belaya Serkov) z-dlari salmoqli örin tutadi. Yengil sanoatining tikuvçilik, trikotaj, töqimaçilik, kön poyabzal, ziğir tola kabi tarmoqlari, kimyo va neft kimyosi sanoatida Belaya Serkov şina va rezina asbest buyumlari işlab çiqariş birlaşmasi, Brovari plastmassa z-di, Nemeşayevoda biokimyo preparatlari z-di bor. Yoğoçsozlik, jumladan, mebel sanoati ança rivojlangan. Temir-beton buyumlari (Belaya Serkov, Vişgorod), ğişt (Stayki, Belaya Serkov, Buça), oyna-şişa (Babinsi, Buça va b.) işlab çiqariladi, granitga işlov beriladi (Buça). Badiiy keramika, badiiy kaştaçilik rivoj topgan.

Q.x.da, asosan, ğalla yetiştiradi. Texnika ekinlari, kartoşka va sabzavot ekiladi. Çorvaçiligi sut-göşt yetiştirişga ixtisoslaşgan. Şahar atrofida sabzavot-sut xöjaligi keng taraqqiy etgan. Kuzgi buğdoy, qand lavlagi, kartoşka, tolali ziğir, sabzavot ekiladi. Boğdorçilik va rezavor mevaçilik rivojlangan. Qoramolçilik, çöçqaçilik, parrandaçilik, şuningdek, asalariçilik, ipakçilik, baliqçilik rivojlanmokda. T.y. va avtomobil transporti yöllari, aeroport bor. K.v.da Belaya Serkov q.x. in-ti, bir neça ilmiy tadqiqot in-tlari joylaşgan.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

КИЕВ ВИЛОЯТИ — Украинадаги вилоят. 1932 й. 27 фев.да ташкил этилган. Майд. 28,1 минг км2. Аҳолиси 4510 минг киши (1997), асосан, украинлар, шунингдек, рус, яҳудий, белорус, поляк ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. 25 туманга бўлинган; 22 шаҳар, 29 шаҳарча бор. Маркази — Киев ш.

К.в. Полесье ва Днепр бўйи пасттекисликлари, жан. ва жан.-ғарбда Днепр бўйи қирларида жойлашган. Ер юзаси, асосан текислик. Фойдали қазилмалари: минерал қурилиш материаллари, торф, қўнғир кўмир. Иқлими мўътадил континентал. Янв.нинг ўртача т-раси шим.да —6,5° дан жан.-ғарбида —5,5° гача, июлники шим.да 17,5°, жан.-ғарбида 20°. Йилига 500—600 мм ёғин тушади. Асосий дарёси — Днепр. Тупроги шим. қисмида чимли подзол, жан.да подзоллашган қоратупроқ.

К.в. саноатида машинасозлик ва металлсозлик, кимё ва нефть кимёси, озиқ-овқат ва енгил саноат етакчи ўринда. Вилоят саноати Киев ГЭС, Киев гидроаккумулятив электрстанцияси, Трипол ГРЭС, қисман Чернобиль АЭС ва б.да ишлайди. Машинасозлик ва металлсозлик саноатида кимёвий жиҳозлар (Фастов), қ.х. машиналари (Белая Церковь), экскаваторлар (Бородянка), торф қазиш техникаси (Ирпень), озиқ-овқат саноати учун жиҳозлар (Бровари, Гребёнки), уй-рўзғор совуткичлари ва электр дазмоллар (Васильков), электротехника (Фастов, Белая Церковь), санитария техникаси жиҳозлари (Ржишчев) ва б. ишлаб чиқарилади. Броварида кукун металлургияси з-ди ишлаб турибди. Саноат мажмуасида озиқ-овқат саноати, қисман шакарқанд, сут, мой-сир, спирт (Трилеси, Красная Слободка, Стадница), гўшт, сабзавот консерва (Белая Церковь) з-длари салмоқли ўрин тутади. Енгил саноатининг тикувчилик, трикотаж, тўқимачилик, кўн пойабзал, зиғир тола каби тармоқлари, кимё ва нефть кимёси саноатида Белая Церковь шина ва резина асбест буюмлари ишлаб чиқариш бирлашмаси, Бровари пластмасса з-ди, Немешаевода биокимё препаратлари з-ди бор. Ёғочсозлик, жумладан, мебель саноати анча ривожланган. Темир-бетон буюмлари (Белая Церковь, Вишгород), ғишт (Стайки, Белая Церковь, Буча), ойна-шиша (Бабинци, Буча ва б.) ишлаб чиқарилади, гранитга ишлов берилади (Буча). Бадиий керамика, бадиий каштачилик ривож топган.

Қ.х.да, асосан, ғалла етиштиради. Техника экинлари, картошка ва сабзавот экилади. Чорвачилиги сут-гўшт етиштиришга ихтисослашган. Шаҳар атрофида сабзавот-сут хўжалиги кенг тараққий этган. Кузги буғдой, қанд лавлаги, картошка, толали зиғир, сабзавот экилади. Боғдорчилик ва резавор мевачилик ривожланган. Қорамолчилик, чўчқачилик, паррандачилик, шунингдек, асаларичилик, ипакчилик, балиқчилик ривожланмокда. Т.й. ва автомобиль транспорти йўллари, аэропорт бор. К.в.да Белая Церковь қ.х. ин-ти, бир неча илмий тадқиқот ин-тлари жойлашган.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.