Klavdiy Galen
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 54-b. — ziyouz.com
Galen Klavdiy GALEN (Galenus) Klavdiy (taxm. 129, Pergam — 201, Rim) — qad. rim vraçi va tabiatşunosi. Şarkda Jolinus hakim nomi b-n maşhur. Tibbiyot va falsafaga oid köplab asarlar muallifi. «Inson tanasining qismlari haqida»gi mumtoz asarida birinçi marta bir butun organizmni anatomikfiziologik jihatdan tasvir-lab bergan. Hay-vonlarda ötkazil-gan viviseksiya tajribalarini tibbiyotga joriy kilgan. G. şifobaxş dorilar (q. Galen preparatlari) deb ataluvçi dori-darmonlarni hayvon va ösimlik xom aşyolaridan tayyorlagan. Tabobat tarixida qon aylaniş töğrisidagi dastlabki ğoyalarni ilgari surgan. Odam anatomiyasi va fiziologiyasi ilmiy diagnostika, davolaş va profilaktikaning asosi ekanligini körsatib bergan. G. antik tibbiyot haqidagi tasavvurlarni yagona ta'limot tarzida umumlaştirib, 15—16-a.larga qadar tabiatşunoslikning rivojlanişiga katta ta'sir körsatgan. G. faylasuf sifatida sezgilardan taşqari aql ham biliş va haqiqat man-baidir, deb hisoblagan. Peripatetiklar ta'limoti b-n stoiklar ta'limotini boğlab olib borgan. Özining nomi b-n ataluvçi sillogizmning törtinçi figurasi hamda tört mizoj haqidagi ta'limoti maşhur. Uning «Falsafa tarixya» asari olim vafotidan keyin taxm. 500-y.da tuzilgan bölib, u tibbiyot talabalari uçun darslik hisoblangan. G. ta'limoti çerkov tomonidan qonunlaştirilgan va u tibbiyotda köp asrlar mobaynida hukm surgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГАЛЕН (Galenus) Клавдий (тахм. 129, Пергам — 201, Рим) — қад. рим врачи ва табиатшуноси. Шаркда Жолинус ҳаким номи б-н машҳур. Тиббиёт ва фалсафага оид кўплаб асарлар муаллифи. «Инсон танасининг қисмлари ҳақида»ги мумтоз асарида биринчи марта бир бутун организмни анатомикфизиологик жиҳатдан тасвир-лаб берган. Ҳай-вонларда ўтказил-ган вивисекция тажрибаларини тиббиётга жорий килган. Г. шифобахш дорилар (қ. Гален препаратлари) деб аталувчи дори-дармонларни ҳайвон ва ўсимлик хом ашёларидан тайёрлаган. Табобат тарихида қон айланиш тўғрисидаги дастлабки ғояларни илгари сурган. Одам анатомияси ва физиологияси илмий диагностика, даволаш ва профилактиканинг асоси эканлигини кўрсатиб берган. Г. антик тиббиёт ҳақидаги тасаввурларни ягона таълимот тарзида умумлаштириб, 15—16-а.ларга қадар табиатшуносликнинг ривожланишига катта таъсир кўрсатган. Г. файласуф сифатида сезгилардан ташқари ақл ҳам билиш ва ҳақиқат ман-баидир, деб ҳисоблаган. Перипатетиклар таълимоти б-н стоиклар таълимотини боғлаб олиб борган. Ўзининг номи б-н аталувчи силлогизмнинг тўртинчи фигураси ҳамда тўрт мизож ҳақидаги таълимоти машҳур. Унинг «Фалсафа тарихя» асари олим вафотидан кейин тахм. 500-й.да тузилган бўлиб, у тиббиёт талабалари учун дарслик ҳисобланган. Г. таълимоти черков томонидан қонунлаштирилган ва у тиббиётда кўп асрлар мобайнида ҳукм сурган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.