Köçatzor
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 888-b. — ziyouz.com
Köçatzor — mevali, rezavor-mevali va b. ösimliklar köçatlar yetiştiriladigan yer uçastkasi. Odatda, K. Z bölimdan iborat böladi. Birinçi bölimda uruğdan payvandtag yetiştiriladi. Buning uçun olma, nok va behi uruğlari gektariga 30—40 kg normada ekiladi. Tok, anor, anjir, smorodina, malina va b. mevalar köçatlari ham qalamçasidan şu bölimda yetiştiriladi. Uruğdan çiqqan niholdar kelgusi yil erta bahorda ikkinçi bölimga köçiriladi (qator orasini 70—75 sm, qatordagi tup orasini 20— 25 sm qilib ekiladi), tana yöğonligi 0,8—1 sm ga yetganlari iyul—sent.da kurtak payvand qilinadi. Danakli meva niholdari uruğli meva niholdariga qaraganda tez ösganidan, ularning danaklari (gektariga örik danagi 180— 800 kg, şaftoli danagi 500—700 kg, olça, gilos danagi 60— 150 kg) töğridan-töğri K.ning ikkinçi bölimiga ekiladi, öşa yiliyoq uruğli meva nihollari b-n bir vaqtda payvand qilinadi. Kelasi yili erta köklamda payvand qilingan joyning ustki qismi kesib taşlanadi, kurtakdan kökargan novdaga şakl beriladi (yana q. Payvandlaş). Şunday qilib, K.da qalamçasidan yetiştirilgan köçatlar bir yilda, danakli meva köçatlari 2 yilda va uruğli meva köçatlari 3 yilda ötqazişga tayyor böladi. K.ning uçinçi bölimida payvandtag yetiştiriş uçun uruğ, payvandtagga ulaş va vegetativ köpaytiriş uçun qalamça olinadigan daraxtlar va butalar östiriladi. Keyingi yillarda 3-bölimda dusen, paradizka va jaydari behi köçatlari östirilmoqda. Ularga payvandlangan meva daraxtlari pakana bölib, barvaqt hosilga kiradi. Özbekistonda akad. R. R. Şreder nomidagi Boğdorçilik, uzumçilik va vinoçilik i.t. in-tining viloyatlarda joylaşgan filiallarida yirik K.lar mavjud. Şuningdek, şirkat, pudrat va yakka xöjaliklardagi K.larda turli xil mevalar köçatlari yetiştiriladi.
Ad.: Mir za yev M. M., Sobirov M. K,., Meva va tok köçatlari yetiştiriş, T., 1982; Mirzayev M., Sobirov M. Q., Özbekistonda tokçilik, T., 1979.
Reimboy Maşaripov.
Q.: Payvandlaş, Payvandlaş
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КЎЧАТЗОР — мевали, резавор-мевали ва б. ўсимликлар кўчатлар етиштириладиган ер участкаси. Одатда, К. З бўлимдан иборат бўлади. Биринчи бўлимда уруғдан пайвандтаг етиштирилади. Бунинг учун олма, нок ва беҳи уруғлари гектарига 30—40 кг нормада экилади. Ток, анор, анжир, смородина, малина ва б. мевалар кўчатлари ҳам қаламчасидан шу бўлимда етиштирилади. Уруғдан чиққан ниҳолдар келгуси йил эрта баҳорда иккинчи бўлимга кўчирилади (қатор орасини 70—75 см, қатордаги туп орасини 20— 25 см қилиб экилади), тана йўғонлиги 0,8—1 см га етганлари июль—сент.да куртак пайванд қилинади. Данакли мева ниҳолдари уруғли мева ниҳолдарига қараганда тез ўсганидан, уларнинг данаклари (гектарига ўрик данаги 180— 800 кг, шафтоли данаги 500—700 кг, олча, гилос данаги 60— 150 кг) тўғридан-тўғри К.нинг иккинчи бўлимига экилади, ўша йилиёқ уруғли мева ниҳоллари б-н бир вақтда пайванд қилинади. Келаси йили эрта кўкламда пайванд қилинган жойнинг устки қисми кесиб ташланади, куртакдан кўкарган новдага шакл берилади (яна қ. Пайвандлаш). Шундай қилиб, К.да қаламчасидан етиштирилган кўчатлар бир йилда, данакли мева кўчатлари 2 йилда ва уруғли мева кўчатлари 3 йилда ўтқазишга тайёр бўлади. К.нинг учинчи бўлимида пайвандтаг етиштириш учун уруғ, пайвандтагга улаш ва вегетатив кўпайтириш учун қаламча олинадиган дарахтлар ва буталар ўстирилади. Кейинги йилларда 3-бўлимда дусен, парадизка ва жайдари беҳи кўчатлари ўстирилмоқда. Уларга пайвандланган мева дарахтлари пакана бўлиб, барвақт ҳосилга киради. Ўзбекистонда акад. Р. Р. Шредер номидаги Боғдорчилик, узумчилик ва виночилик и.т. ин-тининг вилоятларда жойлашган филиалларида йирик К.лар мавжуд. Шунингдек, ширкат, пудрат ва якка хўжаликлардаги К.ларда турли хил мевалар кўчатлари етиштирилади.
Ад.: Мир за ев М. М., Собиров М. К,., Мева ва ток кўчатлари етиштириш, Т., 1982; Мирзаев М., Собиров М. Қ., Ўзбекистонда токчилик, Т., 1979.
Реимбой Машарипов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.