Kompas
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 530-b. — ziyouz.com
Kompas (ital. compasso — ölçayman)— geografik (haqiqiy) yoki magnit meridianining yönalişini aniqlaşda qöllaniladigan asbob. Magnitli, giroskopik K., quyoş K.i, radio va astroradio K.i bölişi mumkin. Magnitli K . magnitlangan milning şimol-jan. yönalişida magnit meridiani böylab joylaşişi xossasiga, giroskopik K. erkin osilgan va maxsus moslama yordamida tez aylanadigan rotorning öqi geografik meridian tekisligida mustaqil joylaşa olişiga, quyo ş K.i (yoki astronom i k K.) Quyoş harakatini uzluksiz közatib turişga, rad i okom pas radiost-yalar tarqatadigan radiotölqinlarni ma'lum yönalişda qabul qilişga, astroradiokompas Quyoşdan tarqaladigan radionurlarni qabul qilişga asoslangan. Bölar orasida magnitli K. eng qadimiysi. Uning asosiy kamçiligi şuki, hamma vaqt magnit va geografik qutblar yönalişlari farqini hisobga oliş kerak böladi. Qutblarda uni işlatib bölmaydi. K. dengizda suzişda, aviatsiya, geodeziya, topografiya, kon va harbiy işlarida qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОМПАС (итал. compasso — ўлчайман)— географик (ҳақиқий) ёки магнит меридианининг йўналишини аниқлашда қўлланиладиган асбоб. Магнитли, гироскопик К., қуёш К.и, радио ва астрорадио К.и бўлиши мумкин. Магнитли К . магнитланган милнинг шимол-жан. йўналишида магнит меридиани бўйлаб жойлашиши хоссасига, гироскопик К. эркин осилган ва махсус мослама ёрдамида тез айланадиган роторнинг ўқи географик меридиан текислигида мустақил жойлаша олишига, қуё ш К.и (ёки астроном и к К.) Қуёш ҳаракатини узлуксиз кўзатиб туришга, рад и оком пас радиост-ялар тарқатадиган радиотўлқинларни маълум йўналишда қабул қилишга, астрорадиокомпас Қуёшдан тарқаладиган радионурларни қабул қилишга асосланган. Бўлар орасида магнитли К. энг қадимийси. Унинг асосий камчилиги шуки, ҳамма вақт магнит ва географик қутблар йўналишлари фарқини ҳисобга олиш керак бўлади. Қутбларда уни ишлатиб бўлмайди. К. денгизда сузишда, авиация, геодезия, топография, кон ва ҳарбий ишларида қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.