Asosiy mazmunga ötiş

Nima yangi v1.6.4 · 25-oktabr

Hamma versiyalar →
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Konsert

    Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 594-b. — ziyouz.com

    Konsert (lot. concerto — musobaqalaşaman) — 1) oldindan e'lon qilingan dastur asosida san'atkorlarning maxsus joy (zal, sahna)da çiqişi; musiqa, adabiy, estrada asarlarini ommaviy ijro etiş. K. dastlab mumtoz (simfonik, kamer, yakkaxon vokal hamda yakkanavoz çolğu va b.) musiqa asarlarini ijro etilişi hamda tinglanişi uçun taşqil etilgan jamoa tadbiri sifatida namoyon bölgan. Birinçi K.lar 1672—78 y.larda Londonda skripkaçi J.Banister tomonidan uyuştirilgan. 19-a.da esa K.larni turli musiqa jamiyatlari, filarmoniyapar tomonidan taşqil etilişi rivoj topgan. Hozirda K. atamasi badiiy mazmuniga hamda namoyon böliş joyiga qarab — adabiy, raqs, kino, estrada K.lari, radio—K.i va b.

    ma'nolarda talqin etiladi. Özbekistonda K.larni «Özbeknavo», «Özbekraqs», «Özbekteatr» davlat birlaşmalari, Özteleradiokompaniyasi, Madaniyat işlari vazirligi va b. uyuştiradi; 2) Yevropa mumtoz çolğu musiqasi janri, bir yoki bir neça yakkanavoz sozlar va orkestr uçun yozilgan musiqa asari. 17- a. oxiri — 18-a. 1-yarmida Yevropa san'atida vujudga kelgan (A.Vivaldinnt skripka va orkestr uçun K.lari). Yakkanavoz çolğu b-n orkestr (yoki çolğu guruhlari) örtasida ijo-diy musobaqa, munozara K.ning öziga xos xususiyatidir. Vena klassik maktabi vakillari ijodida K.ning sonata -simfonik turkumidan iborat yuksak namunalari yuzaga kelgan. L. Betxoven K.ning simfoniyalaşuvini boşlab berdi. F.List bir qismli K. şaklini ijod qildi. K. janri, ayniqsa, 19-(N.Paganini, F.Şopen, R.Şuman, I.Brams, K.Sen-Sans, P.Çaykovskiy va b.) va 20-a.lar (B.Bartok, S.Prokofyev, M.Ravel, S.Raxmaninov, Ya.Sibelius, I.Stravinskiy, P.Xindemit, D.Şostakoviç, A.Xaçaturyan, Q.Qorayev, A.Şnitke va b.) da keng rivoj topdi. Özbekistonda K.ning ilk namunalari 1940-y.larda paydo böldi (G.Muşelning fortepiano K.lari). Keyinçalik Ik.Akbarov, B.Giyenko, F.Yanov-Yanovskiy, S.Jalil, R.Abdullayev, N.Ğiyosov, A.Ergaşev va b.ning ayrim sozlar, turli orkestrlar uçun yaratilgan K.lari diqqatga sazovor. I.Hamroyev, M.Bafoyev, P.Xoliqov, A.Otajonov va b. özbek xalq çolğulari uçun K.lar yaratişgan.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    КОНЦЕРТ (лот. concerto — мусобақалашаман) — 1) олдиндан эълон қилинган дастур асосида санъаткорларнинг махсус жой (зал, саҳна)да чиқиши; мусиқа, адабий, эстрада асарларини оммавий ижро этиш. К. дастлаб мумтоз (симфоник, камер, яккахон вокал ҳамда якканавоз чолғу ва б.) мусиқа асарларини ижро этилиши ҳамда тингланиши учун ташқил этилган жамоа тадбири сифатида намоён бўлган. Биринчи К.лар 1672—78 й.ларда Лондонда скрипкачи Ж.Банистер томонидан уюштирилган. 19-а.да эса К.ларни турли мусиқа жамиятлари, филармонияпар томонидан ташқил этилиши ривож топган. Ҳозирда К. атамаси бадиий мазмунига ҳамда намоён бўлиш жойига қараб — адабий, рақс, кино, эстрада К.лари, радио—К.и ва б.

    маъноларда талқин этилади. Ўзбекистонда К.ларни «Ўзбекнаво», «Ўзбекрақс», «Ўзбектеатр» давлат бирлашмалари, Ўзтелерадиокомпанияси, Маданият ишлари вазирлиги ва б. уюштиради; 2) Европа мумтоз чолғу мусиқаси жанри, бир ёки бир неча якканавоз созлар ва оркестр учун ёзилган мусиқа асари. 17- а. охири — 18-а. 1-ярмида Европа санъатида вужудга келган (А.Вивальдиннт скрипка ва оркестр учун К.лари). Якканавоз чолғу б-н оркестр (ёки чолғу гуруҳлари) ўртасида ижо-дий мусобақа, мунозара К.нинг ўзига хос хусусиятидир. Вена классик мактаби вакиллари ижодида К.нинг соната -симфоник туркумидан иборат юксак намуналари юзага келган. Л. Бетховен К.нинг симфониялашувини бошлаб берди. Ф.Лист бир қисмли К. шаклини ижод қилди. К. жанри, айниқса, 19-(Н.Паганини, Ф.Шопен, Р.Шуман, И.Брамс, К.Сен-Санс, П.Чайковский ва б.) ва 20-а.лар (Б.Барток, С.Прокофьев, М.Равель, С.Рахманинов, Я.Сибелиус, И.Стравинский, П.Хиндемит, Д.Шостакович, А.Хачатурян, Қ.Қораев, А.Шнитке ва б.) да кенг ривож топди. Ўзбекистонда К.нинг илк намуналари 1940-й.ларда пайдо бўлди (Г.Мушелнинг фортепиано К.лари). Кейинчалик Ик.Акбаров, Б.Гиенко, Ф.Янов-Яновский, С.Жалил, Р.Абдуллаев, Н.Ғиёсов, А.Эргашев ва б.нинг айрим созлар, турли оркестрлар учун яратилган К.лари диққатга сазовор. И.Ҳамроев, М.Бафоев, П.Холиқов, А.Отажонов ва б. ўзбек халқ чолғулари учун К.лар яратишган.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.