Konstitutsiyaviy sud
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 573-b. — ziyouz.com
Konstitutsiyaviy sud - bir qança davlatlarda yagona yoki asosiy işi konstitutsiyaviy nazoratii amalga oşiriş bölgan alohida organ. Birinçi marta 1920 y. Avstriyada ta'sis kilingan. Şundan e'tiboran bu tartibot Ğarbiy va Şarqiy Yevropada keng yoyildi, şuningdek, Osiyo, Afrika va Amerikaning ayrim mamlakatlarida qabul qilingan. K.s. odatdagi oliy sudlardan farq qilib, umumiy yurisdiksiya sudlari tizimiga kirmaydi. Ba'zi mamlakatlarda (mas, RF) K.s. alohida toifadagi sud hisoblanadi va şunga köra sud tizimiga kiradi, boşqa mamlakatlarda (GFR, Italiya, Ruminiya, Bolgariya, Mongoliya) — sud hokimiyatiga aloqasi yöq alohida nazorat organi hisoblanadi. K.s. a'zolari parlament tomonidan saylanadi (GFR, Xorvatiya) yoki davlat boşliği tomonidan tayinlanadi (Kipr); ba'zida K.s. a'zolarini parlament va hokimiyat hamda adliyaning boşqa organlari tayinlaydi (mas, Italiya K.s.ni teng mikdorda prezident, parlament va magistratura tayinlaydi). K.s. konstitutsiyaviy nazoratni amalga oşiriş b-n bir qatorda turli mamlakatlarda konstitutsiyaga şarh beriş huquqiga ega, siyosiy partiyalarning faoliyati konstitutsiyaga muvofiq keliş-kelmasligi masalasini hal qila-di, vakolatlar b-n boğliq nizolarni körib çiqadi va h.k. Özbekiston Respublikasi K.s. sud tizimiga kirib, qonunlar va b. hujjatlarning ÖzR Konstitutsiyasiga mosligini aniqlaydi, Konstitutsiya himoyaçisi hisoblanadi. Uning faoliyati maxsus K.s. töğrisidagi qonun b-n tartibga solinadi (yana q. Özbekiston Respublikasining Konstitutsiyaviy sudi).
Q.: Özbekiston Respublikasining Konstitutsiyaviy sudi
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОНСТИТУЦИЯВИЙ СУД - бир қанча давлатларда ягона ёки асосий иши конституциявий назоратии амалга ошириш бўлган алоҳида орган. Биринчи марта 1920 й. Австрияда таъсис килинган. Шундан эътиборан бу тартибот Ғарбий ва Шарқий Европада кенг ёйилди, шунингдек, Осиё, Африка ва Американинг айрим мамлакатларида қабул қилинган. К.с. одатдаги олий судлардан фарқ қилиб, умумий юрисдикция судлари тизимига кирмайди. Баъзи мамлакатларда (мас, РФ) К.с. алоҳида тоифадаги суд ҳисобланади ва шунга кўра суд тизимига киради, бошқа мамлакатларда (ГФР, Италия, Руминия, Болгария, Монголия) — суд ҳокимиятига алоқаси йўқ алоҳида назорат органи ҳисобланади. К.с. аъзолари парламент томонидан сайланади (ГФР, Хорватия) ёки давлат бошлиғи томонидан тайинланади (Кипр); баъзида К.с. аъзоларини парламент ва ҳокимият ҳамда адлиянинг бошқа органлари тайинлайди (мас, Италия К.с.ни тенг микдорда президент, парламент ва магистратура тайинлайди). К.с. конституциявий назоратни амалга ошириш б-н бир қаторда турли мамлакатларда конституцияга шарҳ бериш ҳуқуқига эга, сиёсий партияларнинг фаолияти конституцияга мувофиқ келиш-келмаслиги масаласини ҳал қила-ди, ваколатлар б-н боғлиқ низоларни кўриб чиқади ва ҳ.к. Ўзбекистон Республикаси К.с. суд тизимига кириб, қонунлар ва б. ҳужжатларнинг ЎзР Конституциясига мослигини аниқлайди, Конституция ҳимоячиси ҳисобланади. Унинг фаолияти махсус К.с. тўғрисидаги қонун б-н тартибга солинади (яна қ. Ўзбекистон Республикасининг Конституциявий суди).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.