Kontraktatsiya şartnomasi
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 582–583-b. — ziyouz.com
Kontraktatsiya şartnomasi -q.x. sohasidagi oldi-sotdi şartnomasi turlaridan biri. Unga köra, q.x. mahsulotini yetiştiruvçi şaxs öz mahsulotini qayta işlaş yoki sotiş uçun xarid qiladigan tayyorlovçiga şartla-şilgan muddatda topşiriş, tayyorlovçi esa bu mahsulotni qabul qiliş, haqini şartlaşilgan muddatda muayyanbahoda tölaş majburiyatini oladi. K.ş. paxta, ğalla, jun, pilla, meva-sabzavot va şu kabi q.x. mahsulotlari yuzasidan tuziladi. Bozor munosabatlari tizimida K.ş. agrar sohada iqtisodiyotni rivojlantiruvçi eng qulay yuridik vositadir. Uning an'anaviy oldi-sotdi şartnomasidan farqi şundaki, K.ş.da xaridor va sotuvçi örtasida uzoq muddatli şartnomaviy aloqalar mavjud böladi, bu mavsumiylik b-n boğliq q.x.da mahsulot işlab çiqaruvçini öz mahsuloti xaridori b-n özaro hamkorlikda bölişini taqazo etadi. Mulkçilik şakli va idoraviy böysunişidan qati nazar q.x. mahsulotlarini xarid qiluvçi taşqilot, korxonalar (tayyorlov, savdo, qayta işlovçi va b.) bilan-q.x. korxonalari, şu jumladan, şirkat, fermer (dehqon) xöjaliklari mazkur şartnoma iştirokçilari hisoblanadi. Agar q.x. mahsuloti davlat ehtiyoji uçun xarid qilinsa, u holda q.x. korxonasi, tayyorlovçi va ularga xizmat qiluvçi banklar şartnoma subyektlari böladi. Şartnomada quyidagilar körsatiladi: mahsulot nomi, assortimenti, miqdori (mahsulot turlari böyiça), sifati, narxi, şartnomaning umumiy summasi, yetkazib beriş tartibi va şartlari, mahsulotni topşiriş, qabul qiliş punktlari va davrlari (muddatlari), hisob-kitoblar tartibi, şartnoma şartlarini buzganlik uçun javobgarlik va h.k. Şartnoma 1—5 y.gaça muddatga tuziladi. U q.x. korxonasi joylaşgan joyda, 3 nusxada tuziladi va imzolanadi. K.ş.ni tuziş, ijro etiş va taraflarning javobgarligi böyiça munosabatlar ÖzR Fuqarolik kodeksining 465—467-moddalari, ÖzR Vazirlar Mahkamasining 1994 y. 29 avg. da 438-sonli qarori b-n tasdiqlangan «Q.x. mahsulotlari kontraktatsiya şartnomalarini tuziş va bajariş tartibi töğrisida nizom» b-n tartibga solinadi.
Ad.: Abdusalomov M. A., Otaxonov F., Kontraktatsiya şartnomasi, T., 1997.
Omon Oqyuyaov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОНТРАКТАЦИЯ ШАРТНОМАСИ -қ.х. соҳасидаги олди-сотди шартномаси турларидан бири. Унга кўра, қ.х. маҳсулотини етиштирувчи шахс ўз маҳсулотини қайта ишлаш ёки сотиш учун харид қиладиган тайёрловчига шартла-шилган муддатда топшириш, тайёрловчи эса бу маҳсулотни қабул қилиш, ҳақини шартлашилган муддатда муайянбаҳода тўлаш мажбуриятини олади. К.ш. пахта, ғалла, жун, пилла, мева-сабзавот ва шу каби қ.х. маҳсулотлари юзасидан тузилади. Бозор муносабатлари тизимида К.ш. аграр соҳада иқтисодиётни ривожлантирувчи энг қулай юридик воситадир. Унинг анъанавий олди-сотди шартномасидан фарқи шундаки, К.ш.да харидор ва сотувчи ўртасида узоқ муддатли шартномавий алоқалар мавжуд бўлади, бу мавсумийлик б-н боғлиқ қ.х.да маҳсулот ишлаб чиқарувчини ўз маҳсулоти харидори б-н ўзаро ҳамкорликда бўлишини тақазо этади. Мулкчилик шакли ва идоравий бўйсунишидан қатьи назар қ.х. маҳсулотларини харид қилувчи ташқилот, корхоналар (тайёрлов, савдо, қайта ишловчи ва б.) билан-қ.х. корхоналари, шу жумладан, ширкат, фермер (деҳқон) хўжаликлари мазкур шартнома иштирокчилари ҳисобланади. Агар қ.х. маҳсулоти давлат эҳтиёжи учун харид қилинса, у ҳолда қ.х. корхонаси, тайёрловчи ва уларга хизмат қилувчи банклар шартнома субъектлари бўлади. Шартномада қуйидагилар кўрсатилади: маҳсулот номи, ассортименти, миқдори (маҳсулот турлари бўйича), сифати, нархи, шартноманинг умумий суммаси, етказиб бериш тартиби ва шартлари, маҳсулотни топшириш, қабул қилиш пунктлари ва даврлари (муддатлари), ҳисоб-китоблар тартиби, шартнома шартларини бузганлик учун жавобгарлик ва ҳ.к. Шартнома 1—5 й.гача муддатга тузилади. У қ.х. корхонаси жойлашган жойда, 3 нусхада тузилади ва имзоланади. К.ш.ни тузиш, ижро этиш ва тарафларнинг жавобгарлиги бўйича муносабатлар ЎзР Фуқаролик кодексининг 465—467-моддалари, ЎзР Вазирлар Маҳкамасининг 1994 й. 29 авг. да 438-сонли қарори б-н тасдиқланган «Қ.х. маҳсулотлари контрактация шартномаларини тузиш ва бажариш тартиби тўғрисида низом» б-н тартибга солинади.
Ад.: Абдусаломов М. А., Отахонов Ф., Контрактация шартномаси, Т., 1997.
Омон Оқюяов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.