Kontuziya
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 585–586-b. — ziyouz.com
Kontuziya (lot. contusio — lat yeyiş) — zarba natijasida şikastlaniş; butun a'zoi badan (yoki tananing köp qismi) lat yeganda organizmning umumiy şikastlanişi. K. köproq havoda yoki suvda kuçli portlaş röy berganda yuzaga keladigan qattiq tölqin ta'sirida paydo böladi: Qattiq narsa b-n urganda, zarang yerga yiqilganda, qattiq kaltaklaş natijasida (köz K.si), atmosfera bosimi va vibratsiyaning keskin özgarişlarida ham K. holati kuzatiladi. Mahalliy va umumiy, şuningdek, yengil va oğir K. farq qilinadi. Uning asosiy belgisi markaziy va periferik nerv sistemasining zararlanişi, eshuşning yöqolişidir. K. yengil keçganda odam karaxt bölib, qisqa muddatga (bir neça min.ga), oğir K.da butunlay va uzoq vaqt (soatlab va hatto sutkalab) huşini yöqotadi, hatto koma vujudga keladi, aksari yurak va nafas faoliyati böziladi,
içki a'zolarga putur yetadi, amneziya röy beradi. K. ga yöliqqan bemor öziga kelgaç, kuçli boş oğrigi va boş ay-lanişidan bezovtalanadi, heç narsa eşitmaydi, gapira olmaydi (q. Gunglik). K. holati 1—4 kundan 1—2 haftagaça davom etib, keyin barça alomatlar ötib ketadi yoki uning ayrimlari (toliqiş, uyqusizlik, qiziqqonlik, iştaha yöqolişi kabi astenik sindrom belgilari) surunkali tus oladi. Boş miya K.sida miya çayqalişida uçraydigan belgilar b-n bir qatorda falajlaniş, sezuvçanlikning buzilişi, harakat muvozanatining özgarişi va h.k. kuzatiladi. Bemor darhol kasalxonaga yotqiziladi va tinç şaroit yaratiladi, uning ahvoli va jarohatlaniş jarayoniga qarab zarur dori-darmonlar buyuriladi; zaruriyat bölsa, operatsiya qilinadi.
Q.: Gunglik
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОНТУЗИЯ (лот. contusio — лат ейиш) — зарба натижасида шикастланиш; бутун аъзои бадан (ёки тананинг кўп қисми) лат еганда организмнинг умумий шикастланиши. К. кўпроқ ҳавода ёки сувда кучли портлаш рўй берганда юзага келадиган қаттиқ тўлқин таъсирида пайдо бўлади: Қаттиқ нарса б-н урганда, заранг ерга йиқилганда, қаттиқ калтаклаш натижасида (кўз К.си), атмосфера босими ва вибрациянинг кескин ўзгаришларида ҳам К. ҳолати кузатилади. Маҳаллий ва умумий, шунингдек, енгил ва оғир К. фарқ қилинади. Унинг асосий белгиси марказий ва периферик нерв системасининг зарарланиши, эсҳушнинг йўқолишидир. К. енгил кечганда одам карахт бўлиб, қисқа муддатга (бир неча мин.га), оғир К.да бутунлай ва узоқ вақт (соатлаб ва ҳатто суткалаб) ҳушини йўқотади, ҳатто кома вужудга келади, аксари юрак ва нафас фаолияти бўзилади,
ички аъзоларга путур етади, амнезия рўй беради. К. га йўлиққан бемор ўзига келгач, кучли бош оғриги ва бош ай-ланишидан безовталанади, ҳеч нарса эшитмайди, гапира олмайди (қ. Гунглик). К. ҳолати 1—4 кундан 1—2 ҳафтагача давом этиб, кейин барча аломатлар ўтиб кетади ёки унинг айримлари (толиқиш, уйқусизлик, қизиққонлик, иштаҳа йўқолиши каби астеник синдром белгилари) сурункали тус олади. Бош мия К.сида мия чайқалишида учрайдиган белгилар б-н бир қаторда фалажланиш, сезувчанликнинг бузилиши, ҳаракат мувозанатининг ўзгариши ва ҳ.к. кузатилади. Бемор дарҳол касалхонага ётқизилади ва тинч шароит яратилади, унинг аҳволи ва жароҳатланиш жараёнига қараб зарур дори-дармонлар буюрилади; зарурият бўлса, операция қилинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.