Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Koşiy

    Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 680–681-b. — ziyouz.com

    Koşiy (Al-Koşiy), Ğiyosiddin Jamşid (taxm. 1430 y. la Samarqandda vafot ettan) — atoqli matematik va astronom. Asli Eronging Koşon ş.dan bölib, boşlangiç matematik ma'lumotni şu yerda olgan na 15-a. boşida Uluğbekning taklifi b-n Samarqandga kelgan; bu yerda Qozizoda Rumiy b-n birga Uluğbek rasalxonasi va madrasasi qurilişiga rahbarlik qilgan. K. Uluğbek qöl ostida işlagan Husayn Birjoniy, Aş Quşçi na b.ning kamolotga yetişişiga katta qissa qöşgap. K. astronomiyaga oil «Ziji Hoqoniy dar takmili ziji Elxoniy» («Elxoniy astronomik jadvalini takomillaştirişda Hoqoniy astronomik jadvalining ahamiyati»), «Sullam us-samo» («Osmon narvoni»), «Nözxat ul-xadoiq» («Boğlar sayri») va mat.ga oil «Risola al-muhitiyya» («Aylana xaqida risola»), «Risola ul-atvor nal-jayb» («Vatarlar va sinus haqida risola»), «Miftoh ulhisob» («Arifmetika kaliti») asarlarini yozgan. K. birinçi bölib mat.ga pozitsion asosla önli kasrlarni kiritdi va nazariy asosdagi, ixtiyoriy körsatkiçli ildiz çiqarişda qozir «Ruffini — Gorner» usuli leb ataladigan usulni pa «Nyuton binomi»ning koeffiniyentlarini topişda formulaga tögri keladigan adlitin usulni qölladi. K. sin G na l (pi) so-nini önlik sistemada 17 xona aniqlik b-n hisobladi. K. Örta asr Şarq mat.sini yuqori bosqiçga kötarişga katta hissa qöşdi.

    Al.: Yuşke i mç A. P.. Istoriya matematiki peredniye veka. M.. 1961; Magiiye ne kaya G. P.. Uçeniye o çisle na srednevekovom Blijnem i Srednem Vostoke, T.. 1967.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    КОШИЙ (Ал-Коший), Ғиёсиддин Жамшид (тахм. 1430 й. ла Самарқандда вафот эттан) — атоқли математик ва астроном. Асли Эронгинг Кошон ш.дан бўлиб, бошлангич математик маълумотни шу ерда олган на 15-а. бошида Улуғбекнинг таклифи б-н Самарқандга келган; бу ерда Қозизода Румий б-н бирга Улуғбек расалхонаси ва мадрасаси қурилишига раҳбарлик қилган. К. Улуғбек қўл остида ишлаган Ҳусайн Биржоний, Аш Қушчи на б.нинг камолотга етишишига катта қисса қўшгап. К. астрономияга оил «Зижи Ҳоқоний дар такмили зижи Элхоний» («Элхоний астрономик жадвалини такомиллаштиришда Ҳоқоний астрономик жадвалининг аҳамияти»), «Суллам ус-само» («Осмон нарвони»), «Нўзхат ул-хадоиқ» («Боғлар сайри») ва мат.га оил «Рисола ал-муҳитийя» («Айлана хақида рисола»), «Рисола ул-атвор нал-жайб» («Ватарлар ва синус ҳақида рисола»), «Мифтоҳ улҳисоб» («Арифметика калити») асарларини ёзган. К. биринчи бўлиб мат.га позицион асосла ўнли касрларни киритди ва назарий асосдаги, ихтиёрий кўрсаткичли илдиз чиқаришда қозир «Руффини — Горнер» усули леб аталадиган усулни па «Ньютон биноми»нинг коэффиниентларини топишда формулага тўгри келадиган адлитин усулни қўллади. К. sin Г на л (пи) со-нини ўнлик системада 17 хона аниқлик б-н ҳисоблади. К. Ўрта аср Шарқ мат.сини юқори босқичга кўтаришга катта ҳисса қўшди.

    Ал.: Юшке и мч А. П.. История математики передние века. М.. 1961; Магиие не кая Г. П.. Учение о числе на средневековом Ближнем и Среднем Востоке, Т.. 1967.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.