Kosibçilik
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 637-b. — ziyouz.com
Kosibçilik (arab. - kasbkorlik) — 1)tor ma'noda — çarmdan kovuş, maxsi, şippak, etik va b. oyoq kiyimlarini qölda tikiş b-n şuğullaniş. Asosan, çorvaçilik paydo bölganidan söng (mil. av. 4—3 ming yillik) xom teridan oyoq kiyimlari «tikila» boşlagaç, K. şakllana borgan, lekin hali juda ibtidoiy körinişda bölgan. Asta-sekin odamlar hayvon terisini oşlaşni, undan kön tayyorlaşni, köndan çarm olişni, çarmdan esa kiyim-boş, poyabzal tikişni örganişgan. K. 19-a. oxirlari, 20-a. boşlarida Toşkent, Samarqand, Buxoro va ayniqsa, Farğona vodiysi şaharlarida ança rivojlangan. Bu şaharlarda yuzlarça K. dökonlari bölgan. Sanoat asta-sekin rivojlanib, artel va f-kalar paydo böla boşlagaç, K. b-n şuğullanuvçilar ham artel va f-kalarga uyuşa boşladi. Lekin K. b-n şuğullanuvçi yakka şaxslar ham saqlanib qoldi. K. butun dunyoda, ayniqsa, Şarkda, şu jumladan, Örta Osiyoda keng taraqqiy etgan. Özbekistonning şahar va qişloqlarida, ayniqsa, Farğona vodiysida hozir K. xalq hunarmandçiligining uzviy turi sifatida yana rivojlana boşladi. K.da faqat poyabzal tikiş b-n çeklanib qolinmaydi, balki telpak, ot-ulov abzallari, qayiş, piçoq qini kabi buyumlar tayyorlaş b-n ham şuğullaniladi;
2) keng ma'noda — qölda bajariladigan işlar b-n şuğullaniladigan kasblarning umumiy nomi (degrezlik, duradgorlik, zargarlik, kaştadözlik, kulollik, könçilik, miskarlik, rixtagarlik, temirçilik, tikuvçilik, tunukasozlik, töquvçilik, öymakorlik va b.). K. b-n, asosan, oddiy mehnat qurollari yordamida yakka tartibda şuğullaniladi. K. insonning i. ç. faoliyati b-n boğliqravişda asta-sekin rivojlangan (yana q. Hunarmandçilik).
Q.: Hunarmandçilik
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОСИБЧИЛИК (араб. - касбкорлик) — 1)тор маънода — чармдан ковуш, махси, шиппак, этик ва б. оёқ кийимларини қўлда тикиш б-н шуғулланиш. Асосан, чорвачилик пайдо бўлганидан сўнг (мил. ав. 4—3 минг йиллик) хом теридан оёқ кийимлари «тикила» бошлагач, К. шакллана борган, лекин ҳали жуда ибтидоий кўринишда бўлган. Аста-секин одамлар ҳайвон терисини ошлашни, ундан кўн тайёрлашни, кўндан чарм олишни, чармдан эса кийим-бош, пойабзал тикишни ўрганишган. К. 19-а. охирлари, 20-а. бошларида Тошкент, Самарқанд, Бухоро ва айниқса, Фарғона водийси шаҳарларида анча ривожланган. Бу шаҳарларда юзларча К. дўконлари бўлган. Саноат аста-секин ривожланиб, артель ва ф-калар пайдо бўла бошлагач, К. б-н шуғулланувчилар ҳам артель ва ф-каларга уюша бошлади. Лекин К. б-н шуғулланувчи якка шахслар ҳам сақланиб қолди. К. бутун дунёда, айниқса, Шаркда, шу жумладан, Ўрта Осиёда кенг тараққий этган. Ўзбекистоннинг шаҳар ва қишлоқларида, айниқса, Фарғона водийсида ҳозир К. халқ ҳунармандчилигининг узвий тури сифатида яна ривожлана бошлади. К.да фақат пойабзал тикиш б-н чекланиб қолинмайди, балки телпак, от-улов абзаллари, қайиш, пичоқ қини каби буюмлар тайёрлаш б-н ҳам шуғулланилади;
2) кенг маънода — қўлда бажариладиган ишлар б-н шуғулланиладиган касбларнинг умумий номи (дегрезлик, дурадгорлик, заргарлик, каштадўзлик, кулоллик, кўнчилик, мискарлик, рихтагарлик, темирчилик, тикувчилик, тунукасозлик, тўқувчилик, ўймакорлик ва б.). К. б-н, асосан, оддий меҳнат қуроллари ёрдамида якка тартибда шуғулланилади. К. инсоннинг и. ч. фаолияти б-н боғлиқравишда аста-секин ривожланган (яна қ. Ҳунармандчилик).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.