Kötariş kuçi
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 887-b. — ziyouz.com
Kötariş kuçi - 1) gidrostatik (Arximed) K. k. — suyuqlik yoki gazlarga botirilgan jiyemga ta'sir etuvçi kuç (q. Arximed qonuni); 2) aerodinamik (gidrodinamik) K. k.— suyuqlik yoki gazlarning ularda harakatlanayotgan jiyemga ta'sir etuvçi kuçi. K. k. jismning harakat yönalişiga tik ta'sir qiladi. Muhit (gaz yoki suyuqlik)ning jism (mas, samolyot) orqali nosimmetrik oqib ötişi tufayli K. k. vujudga keladi. Quyidagi formula orqali topiladi:
bunda, V— kötariş kuçi, r — muhitning ziçligi, — jism tezligi, S — xarakterli yuzi (mas, samolyot qanotining kundalang profil yuzi), S, — jism şakliga boğliq bölgan ölçamsiz koeffitsiyent. Samolyotda K. k. quyidagiça hosil böladi. Samolyot qanoti havo oqimiga parallel yoki unga nisbatan kiçik burçak (ataka burçagi) ostida qiyaroq örnatilsa, havo oqimi qanot profilidan ötadi. Bunda kanotning ustki tomonidagi havo pastki tomonidagi havodan tezroq harakat qiladi va qanotning pastki tomonidagi havo bosimi ustkisidan ortiqroq böladi, natijada samolyot yuqoriga kötariladi. Ataka burçagi 15° dan ortganda K. k. kamaya boradi. K. k. uçiş apparatlari, kemalar, öqaviy kompressorlar, turbina va b. kötaruvçi sirtlarining muhim xarakteristikasi xisoblanadi.
Q.: Arximed qonuni
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КЎТАРИШ КУЧИ - 1) гидростатик (Архимед) К. к. — суюқлик ёки газларга ботирилган жиемга таъсир этувчи куч (қ. Архимед қонуни); 2) аэродинамик (гидродинамик) К. к.— суюқлик ёки газларнинг уларда ҳаракатланаётган жиемга таъсир этувчи кучи. К. к. жисмнинг ҳаракат йўналишига тик таъсир қилади. Муҳит (газ ёки суюқлик)нинг жисм (мас, самолёт) орқали носимметрик оқиб ўтиши туфайли К. к. вужудга келади. Қуйидаги формула орқали топилади:
бунда, V— кўтариш кучи, р — муҳитнинг зичлиги, ь — жисм тезлиги, S — характерли юзи (мас, самолёт қанотининг кундаланг профил юзи), С, — жисм шаклига боғлиқ бўлган ўлчамсиз коэффициент. Самолётда К. к. қуйидагича ҳосил бўлади. Самолёт қаноти ҳаво оқимига параллел ёки унга нисбатан кичик бурчак (атака бурчаги) остида қияроқ ўрнатилса, ҳаво оқими қанот профилидан ўтади. Бунда канотнинг устки томонидаги ҳаво пастки томонидаги ҳаводан тезроқ ҳаракат қилади ва қанотнинг пастки томонидаги ҳаво босими усткисидан ортиқроқ бўлади, натижада самолёт юқорига кўтарилади. Атака бурчаги 15° дан ортганда К. к. камая боради. К. к. учиш аппаратлари, кемалар, ўқавий компрессорлар, турбина ва б. кўтарувчи сиртларининг муҳим характеристикаси хисобланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.