Kutaisi

Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 808-b. — ziyouz.com

Kutaisi (qad. gruzin tilida «Kutatisi») — Gruziyaning ğarbidagi şahar. Imeretiyaning ma'muriy markazi. Iqtisodiy mavqei va kattaligi jihatidan Tbilisidan keyin 2-örinda turadi. Rioni daryosining har ikkala sohilida, 150 m balandlikda, joylaşgan. T.y. stansiyasi K. şosse yöllari orqali Tbilisi, Suxumi, Batumi va Şim. Kavkaz (Osetiya harbiy yöli) b-n boğlangan. K.dan Tbilisigaça 220 km, eng yaqin dengiz porti Poti (100 km narida). Mayd. 70 km2. Aholisi qariyb 250 ming kişi (2002), asosan, gruzinlar (95%). Şuningdek, gruzin yahudiylari, rus ukrain, arman, grek va b. millat vakillari ham yaşaydi.

Maşinasozlik (avtomobilsozlik, elektromexaniqa, kiçik gabaritli traktorlar va b.), kimyo, yengil, oziq-ovqat, quriliş materiallari, i.ç. korxonalari bor. 10 ga yaqin oliy öquv yurti (şu jumladan, un-t, bir neçta xususiy oliy öquv yurti, diniy akademiya va b.), umumiy ta'lim maktablari, litsey, gimvaziya, kollejlar, 3 teatr, filarmoniya, tarix-etnografiya muzeyi, Kutaisi-Gelat muzey-qöriqxonasi, bir qança uymuzeylar, telekompaniyalar, suratlar galereyasi faoliyat körsatadi. Rioni va Gumati GESlari qurilgan. Maşhur Sxaltubo kurorti ham K. yaqinida joylaşgan.

Tarixiy va me'moriy yodgorliklardan qad. şahar qal'asi (minoralar, darvozalar, qal'a devori), köpriklar, podşo saroyi, çerkov va movastirlar, Imeretiya podşolarining qarorgohi — «Okros çardaxi», Gegutidagi katta podşo saroyi (18-a.), Motsamet monastiri (11-a.), Vardsixe (Rodopolis) ş.ning xarobalari, 20-a. me'moriy yodgorliklardan K. davlat un-ti, davlat drama teatri, hokimiyat binolari, Rioni daryosi köpriklari va b. bor.

K. Kolxida podşoligining eng qad. şahri (mil. av. 8—3-a.lar). 8—10-a.larda Ğarbiy Gruziya (Egris-Abxaz davlati) ning, 978—1122 y. larda birlaşgan Gruziya podşoligining poytaxti. 13-a.dan Imeretiya podşoligining markazi. 17-a. ning 60 y.larida turklarga qaram bölgan. 1810 y. da Rossiya bosib olgan.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

КУТАИСИ (қад. грузин тилида «Кутатиси») — Грузиянинг ғарбидаги шаҳар. Имеретиянинг маъмурий маркази. Иқтисодий мавқеи ва катталиги жиҳатидан Тбилисидан кейин 2-ўринда туради. Риони дарёсининг ҳар иккала соҳилида, 150 м баландликда, жойлашган. Т.й. станцияси К. шоссе йўллари орқали Тбилиси, Сухуми, Батуми ва Шим. Кавказ (Осетия ҳарбий йўли) б-н боғланган. К.дан Тбилисигача 220 км, энг яқин денгиз порти Поти (100 км нарида). Майд. 70 км2. Аҳолиси қарийб 250 минг киши (2002), асосан, грузинлар (95%). Шунингдек, грузин яҳудийлари, рус украин, арман, грек ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди.

Машинасозлик (автомобилсозлик, электромеханиқа, кичик габаритли тракторлар ва б.), кимё, енгил, озиқ-овқат, қурилиш материаллари, и.ч. корхоналари бор. 10 га яқин олий ўқув юрти (шу жумладан, ун-т, бир нечта хусусий олий ўқув юрти, диний академия ва б.), умумий таълим мактаблари, лицей, гимвазия, коллежлар, 3 театр, филармония, тарих-этнография музейи, Кутаиси-Гелат музей-қўриқхонаси, бир қанча уймузейлар, телекомпаниялар, суратлар галереяси фаолият кўрсатади. Риони ва Гумати ГЭСлари қурилган. Машҳур Цхалтубо курорти ҳам К. яқинида жойлашган.

Тарихий ва меъморий ёдгорликлардан қад. шаҳар қалъаси (миноралар, дарвозалар, қалъа девори), кўприклар, подшо саройи, черков ва мовастирлар, Имеретия подшоларининг қароргоҳи — «Окрос чардахи», Гегутидаги катта подшо саройи (18-а.), Моцамет монастири (11-а.), Вардцихе (Родополис) ш.нинг харобалари, 20-а. меъморий ёдгорликлардан К. давлат ун-ти, давлат драма театри, ҳокимият бинолари, Риони дарёси кўприклари ва б. бор.

К. Колхида подшолигининг энг қад. шаҳри (мил. ав. 8—3-а.лар). 8—10-а.ларда Ғарбий Грузия (Эгрис-Абхаз давлати) нинг, 978—1122 й. ларда бирлашган Грузия подшолигининг пойтахти. 13-а.дан Имеретия подшолигининг маркази. 17-а. нинг 60 й.ларида туркларга қарам бўлган. 1810 й. да Россия босиб олган.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.