Kutikula
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 808–809-b. — ziyouz.com
Kutikula (lot. cuticula — teri) — 1) epiteliy hujayrasi sirtini qoplab turadigan pişiqqanat. Umurtqasiz hayvonlarda K. gipoderma (bir qanat epiteliy)dan hosil bölib, asosan, tayanç va himoya funksiyasini bajaradi. Böğimoyoqlilar K.si qattiq bölib, ularning ösişiga xalaqit beradi. Şuning uçun ular tullab (pust taşlab) ösadi (q. Tullaş). K. tarkibiga xitin, oqsil, lipid va mineral moddalar kiradi. Xitin va oqsillar K. ning pişiqligini, lipidlar uning suv ötkazmasligini ta'minlaydi. K. dastlab yassi çuvalçanglarda paydo bölgan. Tangaçalar, qalqonlar, tuklar, qillar K.dan vujudga keladi. Umurtqali hayvonlar va odamda K. içki organlar (içak, nafas va siydik yöllari)ning içki yuzasini qoplab turadigan epiteliy hujayralari sirtidagi mikrovorsinkalardan iborat; 2)1 ösimliklarda — yer usti organlari (barg, poya, ayrim mevalar) sirtini qoplab turadigan yog modda (kutin)dan iborat. Epidermis hujayralarida sintezlangan kutin
sirtga çiqib, K. hosil qiladi va qisman hujayra qobiği taşqi devoriga ham şimiladi. K. va u şimilgan hujayra qobiği kompleksi sellyuloza, pektin, kutin, mum va b. moddalardan iborat bölib, köp qanat hosil qiladi. Kserofitlar K.si ayniqsa yaxşi rivojlangan bölib, mum kristallari b-n qoplangan.
Q.: Tullaş
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КУТИКУЛА (лот. cuticula — тери) — 1) эпителий ҳужайраси сиртини қоплаб турадиган пишиққанат. Умуртқасиз ҳайвонларда К. гиподерма (бир қанат эпителий)дан ҳосил бўлиб, асосан, таянч ва ҳимоя функциясини бажаради. Бўғимоёқлилар К.си қаттиқ бўлиб, уларнинг ўсишига халақит беради. Шунинг учун улар туллаб (пуст ташлаб) ўсади (қ. Туллаш). К. таркибига хитин, оқсил, липид ва минерал моддалар киради. Хитин ва оқсиллар К. нинг пишиқлигини, липидлар унинг сув ўтказмаслигини таъминлайди. К. дастлаб ясси чувалчангларда пайдо бўлган. Тангачалар, қалқонлар, туклар, қиллар К.дан вужудга келади. Умуртқали ҳайвонлар ва одамда К. ички органлар (ичак, нафас ва сийдик йўллари)нинг ички юзасини қоплаб турадиган эпителий ҳужайралари сиртидаги микроворсинкалардан иборат; 2)1 ўсимликларда — ер усти органлари (барг, поя, айрим мевалар) сиртини қоплаб турадиган ёг модда (кутин)дан иборат. Эпидермис ҳужайраларида синтезланган кутин
сиртга чиқиб, К. ҳосил қилади ва қисман ҳужайра қобиғи ташқи деворига ҳам шимилади. К. ва у шимилган ҳужайра қобиғи комплекси целлюлоза, пектин, кутин, мум ва б. моддалардан иборат бўлиб, кўп қанат ҳосил қилади. Ксерофитлар К.си айниқса яхши ривожланган бўлиб, мум кристаллари б-н қопланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.