Kuvez
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 748–749-b. — ziyouz.com
Kuvez (frans. couveuse — inkubator) — ma'lum haroratli, havosi namlangan va kislorodga boy moslama (apparat); çala va nimjon tuğilgan çaqaloqlarning tana haroratini bir maromda saqlaş uçun qöllanadi. K.ning oçiq (felka-karavot) va yopiq (tibbiy inkubator) xillari bor. Kadimda çala tuğilgan çaqalokdarni issiq jun mato yoki paxta va şunga öxşaşlarga örabçirmab telpakka solib parvarişlaşgan. 19-a. ning 2- yarmidan boşlab Rossiya, Avstriya, Fransiya, Şvetsiya va b. mamlakatlarda ança takomillaştirilgan K. işlab çiqarila boşlandi. Ulardan keng tarqalgani Kredes vannoçkasi bölib, uning devorlari ikki qanat metalldan yasalgan, tubida sovuq suv çiqib ketadigan yöli bölgan. Devorlari orasiga vaqt-vaqti b-n voronka orqali issiq suv quyib turilgan. Uning ançagiva kamçiliklari ham bölgan. 1878 y.da Parijda yoğoçdan yasalgan K.lar rasm böldi. Keyinçalik elektr K.lar işlab çiqarila boşlandi. Bölar metalldan yasalgan bölib, devorlari orasida K. içidagi haroratni bir xil uşlab turadigan moslamalar mavjud, ular yordamida taşqaridan turib içkaridagi çaqaloqlarga mos va xos iqlimni yaratiş mumkin böladi. Bu K.larning yuqori qismi oçiq bölgani bois, çaqaloqlar çoyşabga öralib töğridan-töğri K. içiga yotqiziladi, söngra hamşira kerakli muolajani bemalol bajaraverişi va hatto uni çömiltirişi ham mumkin. ÖzRning tuğ-ruq komplekslari va şifoxonalarning bolalar bölimlarida çala tuğilgan çaqaloqlar bölimi mavjud, ular barça qulayliklari bor K.larda parvariş qilinadi. Xususan, hozir mamlakat tuğruqxonalarida Yaponiyaning «Xitaçi» firmasidan grant asosida olingan K.lardan foydalanilmokda. Bu K.lar hoz. zamon talabiga javob beradigan barça moslamalar (mö'tadil harorat, namlik, kislorod, çaqaloq vaznini ölçaş tarozlari, kvars lampalari va h. k.) b-n jihozlangan. Moslamalar orqali şifokor qöllari b-n K.ning old devoridagi eşikçalardan bolani tekşirişi, muolajalar qilişi va vaqt-vaqti b-n ketliklarini yangilaşi, tarozida tortib oğirligini nazorat qilib turişi mumkin. K. de-vorlari oyvasimon plastmassadan yasalgan, bu bola holatini közatib turiş imkonini beradi. K. içida çaqaloq yalanğoç holatda maxsus karavotçada yotadi. K. ni steril tarzda uşlab turiş mumkin, buning uçun uning devorlari yuviladi, içi esa kvars lampasi orqali mikroblardan tozalanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КУВЕЗ (франц. couveuse — инкубатор) — маълум ҳароратли, ҳавоси намланган ва кислородга бой мослама (аппарат); чала ва нимжон туғилган чақалоқларнинг тана ҳароратини бир маромда сақлаш учун қўлланади. К.нинг очиқ (фелка-каравот) ва ёпиқ (тиббий инкубатор) хиллари бор. Кадимда чала туғилган чақалокдарни иссиқ жун мато ёки пахта ва шунга ўхшашларга ўрабчирмаб телпакка солиб парваришлашган. 19-а. нинг 2- ярмидан бошлаб Россия, Австрия, Франция, Швеция ва б. мамлакатларда анча такомиллаштирилган К. ишлаб чиқарила бошланди. Улардан кенг тарқалгани Кредес ванночкаси бўлиб, унинг деворлари икки қанат металлдан ясалган, тубида совуқ сув чиқиб кетадиган йўли бўлган. Деворлари орасига вақт-вақти б-н воронка орқали иссиқ сув қуйиб турилган. Унинг анчагива камчиликлари ҳам бўлган. 1878 й.да Парижда ёғочдан ясалган К.лар расм бўлди. Кейинчалик электр К.лар ишлаб чиқарила бошланди. Бўлар металлдан ясалган бўлиб, деворлари орасида К. ичидаги ҳароратни бир хил ушлаб турадиган мосламалар мавжуд, улар ёрдамида ташқаридан туриб ичкаридаги чақалоқларга мос ва хос иқлимни яратиш мумкин бўлади. Бу К.ларнинг юқори қисми очиқ бўлгани боис, чақалоқлар чойшабга ўралиб тўғридан-тўғри К. ичига ётқизилади, сўнгра ҳамшира керакли муолажани бемалол бажаравериши ва ҳатто уни чўмилтириши ҳам мумкин. ЎзРнинг туғ-руқ комплекслари ва шифохоналарнинг болалар бўлимларида чала туғилган чақалоқлар бўлими мавжуд, улар барча қулайликлари бор К.ларда парвариш қилинади. Хусусан, ҳозир мамлакат туғруқхоналарида Япониянинг «Хитачи» фирмасидан грант асосида олинган К.лардан фойдаланилмокда. Бу К.лар ҳоз. замон талабига жавоб берадиган барча мосламалар (мўътадил ҳарорат, намлик, кислород, чақалоқ вазнини ўлчаш тарозлари, кварц лампалари ва ҳ. к.) б-н жиҳозланган. Мосламалар орқали шифокор қўллари б-н К.нинг олд деворидаги эшикчалардан болани текшириши, муолажалар қилиши ва вақт-вақти б-н кетликларини янгилаши, тарозида тортиб оғирлигини назорат қилиб туриши мумкин. К. де-ворлари ойвасимон пластмассадан ясалган, бу бола ҳолатини кўзатиб туриш имконини беради. К. ичида чақалоқ яланғоч ҳолатда махсус каравотчада ётади. К. ни стерил тарзда ушлаб туриш мумкин, бунинг учун унинг деворлари ювилади, ичи эса кварц лампаси орқали микроблардан тозаланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.