Laşkar quşbegi
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 56–57-b. — ziyouz.com
Laşkar quşbegi (? - 1842) -Toşkent hokimi (1810—40); Çitrol viloyatidan çiqqan eroniy qullardan. Köqon xonligi davrida yuqori lavozimlarni egallagan. 1809 y.da Olimxon Toşkentni bosib olgaç, L.q.ni devonbegi lavozimida şahar hokimi etib tayinlagan. 1810 y. Olimxon öldirilgaç, taxtga utirgan Umarxonni Toşkent zodagonlari sovğalar b-n dabdabali kutib olişgan. Laşkar devonbegi va uning öğillari xon tomonidan alohida taqdirlangan. Xon unga quşbegi unvonini bergan. 1816 y. Turkiston ş.ni Umarxon tomonidan egallanişida L.q. muhim rol uynagan. L.q. qozoklardan taşkil topgan qöşini b-n 1818 y.da Umarxonning Öratepa va Jizzaxga (1819) qilgan yurişida qatnaşgan. 1830 y. sent.da L.q. 15 ming quşini b-n Muhammad Alixonning Qaşqarga qilgan yurişida iştirok etgan. Qöqon qöşini Şarqiy Turkistondagi Yangi Hisor, Yorkend, Xötan ş.larini egallab Oqsuv va Uçturfonga qadar yetganlar, kup qiyinçiliklardan sung Qaşqar viloyatidagi Gulboğni qamal qilişgan. 3 oy davom etgan qamaldan söng, köp sonli Xitoy köşini yaqinlaşayotganidan xabar topgan qöqonliklar 70 ming qaşqarlikni uzlari b-n olib qaytganlar. L.q. ularning bir qismini Toşkentga keltirib joylaştirgan (şaharning Qaşqar mahallasi nomi şundan). 1841 y.da Qöqonda umumxalq qözğoloni boşlangan. Xalq aybdorlarni jazolaşni sörab turgan vaqtda, xonning qabulida Toşkentdan kelgan L.q. bölgan. Xon Gadoyboy parvonaçi b-n L.q.dan har qanday yöl b-n bölsa ham xalqni tinçlantirişni söragan. Xonning özi esa qoçgan. L.q. va Gadoyboy parvonaçi xalqqa soxta va'dalar berib tinçlantirganlar. Şu vaqtda Buxoro amiri Nasrullaxon Qöqonga yuriş qilgani haqida xabar kelgan. Xalq uz kuçini şaharning mudofaasiga yönaltirgan. L.q. 1842 y. Buxoro xoni Nasrullaxon Qöqonni egallagan paytda öldirilgan. U Sirdaryo böylarida Qöqon xonligiga qaraşli bölgan Çöloq, Sözoq va Oqmaçit qal'alariga asos solgan. L.q. davrida Toşkentda keng kölamda obodonçilik, quriliş işlari amalga oşirilgan (Beklarbegi madrasasi, Qöqon ördasi, L.q. saroyi va b. qurilgan). Yangi mahallalar (Qaşqar mahallasi, Quşbegi, Devonbegi va b.) vujudga kelgan. Şahar mudofaa devorlari ta'mirlanib yangi darvozalar (Qaşqar, Qöqon, Qöymas) örnatilgan, şahar hududi kengaytirilgan. L.q. Anhor kanalining çap sohili (taxm. hoz. «Anhor» kafesi örni va uning yon atrofi)da yangi Örda qurdirgan. Ad.h Beysembiyev T.K., «Ta'rix-i Şax-ruxi» kak istoriçeskiy istoçnik, Alma-Ata, 1987; Materiali po istorii Sredney i Sentralnoy Azii X—XIX vv., T., 1988; Istoriya Uzbekistana, T., 1993. Maşhura Şaripova.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛАШКАР ҚУШБЕГИ (? - 1842) -Тошкент ҳокими (1810—40); Читрол вилоятидан чиққан эроний қуллардан. Кўқон хонлиги даврида юқори лавозимларни эгаллаган. 1809 й.да Олимхон Тошкентни босиб олгач, Л.қ.ни девонбеги лавозимида шаҳар ҳокими этиб тайинлаган. 1810 й. Олимхон ўлдирилгач, тахтга утирган Умархонни Тошкент зодагонлари совғалар б-н дабдабали кутиб олишган. Лашкар девонбеги ва унинг ўғиллари хон томонидан алоҳида тақдирланган. Хон унга қушбеги унвонини берган. 1816 й. Туркистон ш.ни Умархон томонидан эгалланишида Л.қ. муҳим роль уйнаган. Л.қ. қозоклардан ташкил топган қўшини б-н 1818 й.да Умархоннинг Ўратепа ва Жиззахга (1819) қилган юришида қатнашган. 1830 й. сент.да Л.қ. 15 минг қушини б-н Муҳаммад Алихоннинг Қашқарга қилган юришида иштирок этган. Қўқон қўшини Шарқий Туркистондаги Янги Ҳисор, Ёркенд, Хўтан ш.ларини эгаллаб Оқсув ва Учтурфонга қадар етганлар, куп қийинчиликлардан сунг Қашқар вилоятидаги Гулбоғни қамал қилишган. 3 ой давом этган қамалдан сўнг, кўп сонли Хитой кўшини яқинлашаётганидан хабар топган қўқонликлар 70 минг қашқарликни узлари б-н олиб қайтганлар. Л.қ. уларнинг бир қисмини Тошкентга келтириб жойлаштирган (шаҳарнинг Қашқар маҳалласи номи шундан). 1841 й.да Қўқонда умумхалқ қўзғолони бошланган. Халқ айбдорларни жазолашни сўраб турган вақтда, хоннинг қабулида Тошкентдан келган Л.қ. бўлган. Хон Гадойбой парвоначи б-н Л.қ.дан ҳар қандай йўл б-н бўлса ҳам халқни тинчлантиришни сўраган. Хоннинг ўзи эса қочган. Л.қ. ва Гадойбой парвоначи халққа сохта ваъдалар бериб тинчлантирганлар. Шу вақтда Бухоро амири Насруллахон Қўқонга юриш қилгани ҳақида хабар келган. Халқ уз кучини шаҳарнинг мудофаасига йўналтирган. Л.қ. 1842 й. Бухоро хони Насруллахон Қўқонни эгаллаган пайтда ўлдирилган. У Сирдарё бўйларида Қўқон хонлигига қарашли бўлган Чўлоқ, Сўзоқ ва Оқмачит қалъаларига асос солган. Л.қ. даврида Тошкентда кенг кўламда ободончилик, қурилиш ишлари амалга оширилган (Бекларбеги мадрасаси, Қўқон ўрдаси, Л.қ. саройи ва б. қурилган). Янги маҳаллалар (Қашқар маҳалласи, Қушбеги, Девонбеги ва б.) вужудга келган. Шаҳар мудофаа деворлари таъмирланиб янги дарвозалар (Қашқар, Қўқон, Қўймас) ўрнатилган, шаҳар ҳудуди кенгайтирилган. Л.қ. Анҳор каналининг чап соҳили (тахм. ҳоз. «Анҳор» кафеси ўрни ва унинг ён атрофи)да янги Ўрда қурдирган. Ад.ҳ Бейсембиев Т.К., «Та’рих-и Шах-рухи» как исторический источник, Алма-Ата, 1987; Материалы по истории Средней и Центральной Азии X—XIX вв., Т., 1988; История Узбекистана, Т., 1993. Машҳура Шарипова.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.