Lat yeyiş
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 44-b. — ziyouz.com
Lat yeyiş — teri yuzasining butunligiga zarar yetmasdan turib, yumşoq töqimalarning mexanik şikastlani-şi. Kişini zarb b-n urganda yoki u qattiq joyga yiqilganda lat yeydi. Yengil, örtaça va oğir L. ye. kuzatiladi, uning yengil yoki oğirligi mexanik ta'sir qiluvçi jism yuzasining ulçami va ta'sir tezligiga, şuningdek, tökimaning tuzilişiga boğliq. Köpinça teri va teri osti yoğ qatlami, muskullar, suyak pardasi, boldirning oldingi qismi, kalla suyagi gumbazi lat yeydi. Şikastlangan joyda oğriq va şiş paydo bulişi L. ye.ning asosiy belgisi hisoblanadi. Şiş kattalaşib, atrofga tarqalgan sari oğriq kuçayişi mumkin. L. ye. hayot funksiyalarining vaqtinçalik buzilişiga sabab böladi, mas, kukrak qafasi qattiq lat yeganda nafas oliş qiyinlaşadi. Boşning L.ye.i miya çaykalişiga olib keladi yoki quyilgan qon miyani ezib köyadi (q. Miya çayqalişi). Korin lat yeganda jigar va içak yorilişi mumkin. Şikastlangandan söng töqimalarga kon quyilişining oldini oliş uçun lat yegan joyga sovuq narsa qöyiş (muz xalta yoki sovuq suvga lat-ta hullab bosiş) kerak. Şikastlangan a'zoni qimirlatmay, mahkam qilib boğlaş lozim. Qattiq lat yeganda (boş, kökrak qafasi, qorin şikastlanganda) kuçli oğriq paydo buladi, bemorning umumiy ahvoli oğirlaşib, boşi oğriydi, köngli aynib, qayt qiladi. Bunda şikastlangan kişini darhol vraçga körsatiş lozim.
Q.: Miya çayqalişi
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛАТ ЕЙИШ — тери юзасининг бутунлигига зарар етмасдан туриб, юмшоқ тўқималарнинг механик шикастлани-ши. Кишини зарб б-н урганда ёки у қаттиқ жойга йиқилганда лат ейди. Енгил, ўртача ва оғир Л. е. кузатилади, унинг енгил ёки оғирлиги механик таъсир қилувчи жисм юзасининг улчами ва таъсир тезлигига, шунингдек, тўкиманинг тузилишига боғлиқ. Кўпинча тери ва тери ости ёғ қатлами, мускуллар, суяк пардаси, болдирнинг олдинги қисми, калла суяги гумбази лат ейди. Шикастланган жойда оғриқ ва шиш пайдо булиши Л. е.нинг асосий белгиси ҳисобланади. Шиш катталашиб, атрофга тарқалган сари оғриқ кучайиши мумкин. Л. е. ҳаёт функцияларининг вақтинчалик бузилишига сабаб бўлади, мас, кукрак қафаси қаттиқ лат еганда нафас олиш қийинлашади. Бошнинг Л.е.и мия чайкалишига олиб келади ёки қуйилган қон мияни эзиб кўяди (қ. Мия чайқалиши). Корин лат еганда жигар ва ичак ёрилиши мумкин. Шикастлангандан сўнг тўқималарга кон қуйилишининг олдини олиш учун лат еган жойга совуқ нарса қўйиш (муз халта ёки совуқ сувга лат-та ҳуллаб босиш) керак. Шикастланган аъзони қимирлатмай, маҳкам қилиб боғлаш лозим. Қаттиқ лат еганда (бош, кўкрак қафаси, қорин шикастланганда) кучли оғриқ пайдо булади, беморнинг умумий аҳволи оғирлашиб, боши оғрийди, кўнгли айниб, қайт қилади. Бунда шикастланган кишини дарҳол врачга кўрсатиш лозим.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.