Asosiy mazmunga ötiş

Nima yangi v1.6.4 · 25-oktabr

Hamma versiyalar →
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Leonardo da Vinçi

    Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 84-b. — ziyouz.com

    Leonardo da Vinçi (Leonardo da Vinci, 1452.15.4, Vinçi, Florensiya yaqinida — 1519.2.5, Turen, Fransiya) — italiyalik rassom, haykalta-roş va olim; Uyğoniş davrining yirik namoyandasi. A. Verrokkodan ta'lim olgan (1467— 72). L. da V. öz davrining insonparvarlik ğoyalariga javob beradigan mukammal inson qiyofasini yaratdi; ilk asarlaridayoq mayin nur-soya vositasida şaklning oquvçan hajmini körsatdi. Asarlarida diniy mazmunni xilma-xil insoniy hissiyotlar közgusiga aylantiradi. Hisobsiz kuzatişlari natijalarini turli usullarda bajarilgan çizgilarida muhrlagan. Ayniqsa, yuz ifodasini berişda katta mahoratga erişdi. Ba'zan taşki köriniş (yuzdagi zörğa ilğab olinadigan tabassum) b-n odamlar çehrasini jonlantirib, ularning içki dunyosi (nozik köngil holati)ni ifodalaydi: «Madonna Benua» (taxm. 1478), «Qoyadagi madonna» (1483—94, 2-nusxasi 1497—1511), «Maxfiy keçalar» devoriy rasmi (1495—97), «Angyari jangi» (1503—06), «Mona Liza» («Jokonda» nomi b-n maşhur, taxm. 1503), «Ioann Krestitel» (taxm. 1513—17); dunyo halokati ifodalangan «Toşqin» rasmlar turkumi (taxm. 1514— 16)da tabiatning dahşatli ofatlari oldida insonning ojizligi, tabiiy jarayenlarning takrorlanişini akliy tasavvuri b-n uygunlaştiradi.

    L. da V. dunyoqaraşini örganişda uning yon daftari va qölyozmalari (taxm. 7 ming varaq), şogirdlaridan F. Melsi tomonidan uning yozmalari asosida tuzilgan «Rangtasvir haqida risola»si Yevropa amaliyoti va nazariyasiga ta'sir körsatgan muhim manbadir.

    Me'mor sifatida L. da V. «ideal» şahar va gumbazli ibodatxonaning turli xil loyihalarini işlab çiqdi. Olim va muhandis sifatida öz davri fanining barça sohalarini boyitdi, ayniqsa, e'tiborni mexanikaga qaratdi. Yaratişga bölgan ehtiros uni öz davridan ilgarilab ketişiga olib keldi: yer kavlaydigan maşina, uçiş apparatlari, suv osti kemasi, bosma, töquvçilik va b. dastgohlar loyihalari şular jumlasidan.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ЛЕОНАРДО ДА ВИНЧИ (Leonardo da Vinci, 1452.15.4, Винчи, Флоренция яқинида — 1519.2.5, Турень, Франция) — италиялик рассом, ҳайкалта-рош ва олим; Уйғониш даврининг йирик намояндаси. А. Верроккьодан таълим олган (1467— 72). Л. да В. ўз даврининг инсонпарварлик ғояларига жавоб берадиган мукаммал инсон қиёфасини яратди; илк асарларидаёқ майин нур-соя воситасида шаклнинг оқувчан ҳажмини кўрсатди. Асарларида диний мазмунни хилма-хил инсоний ҳиссиётлар кўзгусига айлантиради. Ҳисобсиз кузатишлари натижаларини турли усулларда бажарилган чизгиларида муҳрлаган. Айниқса, юз ифодасини беришда катта маҳоратга эришди. Баъзан ташки кўриниш (юздаги зўрға илғаб олинадиган табассум) б-н одамлар чеҳрасини жонлантириб, уларнинг ички дунёси (нозик кўнгил ҳолати)ни ифодалайди: «Мадонна Бенуа» (тахм. 1478), «Қоядаги мадонна» (1483—94, 2-нусхаси 1497—1511), «Махфий кечалар» деворий расми (1495—97), «Ангьяри жанги» (1503—06), «Мона Лиза» («Жоконда» номи б-н машҳур, тахм. 1503), «Иоанн Креститель» (тахм. 1513—17); дунё ҳалокати ифодаланган «Тошқин» расмлар туркуми (тахм. 1514— 16)да табиатнинг даҳшатли офатлари олдида инсоннинг ожизлиги, табиий жараенларнинг такрорланишини аклий тасаввури б-н уйгунлаштиради.

    Л. да В. дунёқарашини ўрганишда унинг ён дафтари ва қўлёзмалари (тахм. 7 минг варақ), шогирдларидан Ф. Мельци томонидан унинг ёзмалари асосида тузилган «Рангтасвир ҳақида рисола»си Европа амалиёти ва назариясига таъсир кўрсатган муҳим манбадир.

    Меъмор сифатида Л. да В. «идеал» шаҳар ва гумбазли ибодатхонанинг турли хил лойиҳаларини ишлаб чиқди. Олим ва муҳандис сифатида ўз даври фанининг барча соҳаларини бойитди, айниқса, эътиборни механикага қаратди. Яратишга бўлган эҳтирос уни ўз давридан илгарилаб кетишига олиб келди: ер кавлайдиган машина, учиш аппаратлари, сув ости кемаси, босма, тўқувчилик ва б. дастгоҳлар лойиҳалари шулар жумласидан.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.