Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Lev Davidoviç Trotskiy

    Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 664–665-b. — ziyouz.com

    Trotskiy Lev Davidoviç TROTSKIY (haqiqiy familiyasi Bronşteyn) Lev Davidoviç (1879.26.10, Xerson gubernyasi, Yanovka qişloği — 1940.21.8, Mexikoning Koyoakana çorboği) — siyosat va davlat arbobi. 1896 y.dan sotsialdemokratik harakatda. 1904 y.dan bolöiyeviklar va menşeviklar fraksiyalarini birlaştiriş uçun kuraşdi. 1905 y. «permanent» (uzluksiz) inqilob nazariyasini işlab çikdi. T.ning fikriça, Rossiya proletariati burjua inqilobini amalga oşirgaç, inqilobning sotsialistik bosqiçini boşlaydi, bu inqilob jahon proletariatining yordami bilangina ğalaba qozonadi. RSDRPning eng radikal qanotiga mansub bölgan. 1908—12 y.larda «Pravda» gaz. muxarriri. 1917 y. Petrograd harbiy inqilobiy komiteta raisi sifatida Oktyabr töntarişinn amalga oşirişning asosiy taşabbuskori va rahbarlaridan biri. RSFSR taşqi işlar xalq komissari (1917. 25.10— 1918.22.2). Qizil armiyaning asosçilaridan, Fuqarolar uruşining köp frontlarida bu armiyaning xarakatlariga şaxsan rahbarlik qilgan, repressiyalarni keng qöllagan. 1917—27 y.larda MK a'zosi. 1917 i. okt. va 1919—26 y.larda MK Siyosiy Byurosi a'zosi. Yetakçi böliş uçun I.V. Stalin bilan keçgan keskin kuraş T.ning mağlubiyati bilan tugagan (1924 y.). T.ning qaraşlari (trotskizm) RKP(b) dagi «mayda burjuaça oğiş» deb e'lon kilingan. 1927 y. T. 75 nafar faol tarafdori (L. B. Kamenev, G. Ye. Zinovyev va b.) bilan birga partiyadan öçirilgan, Olmaotaga surgun qilingan, 1929 y. çet elga çikarib yuborilgan. Turkiya (1929—32), Fransiya (193335) Norvegiya (193537), Meksika (1937—40)da yaşagan. I.V. Stalinga qarşi ğoyaviy kuraş olib borib, uni Oktyabr ğoyalarining xoini deb atagan. 1938 y. 4Internatsional tuziş taşabbusi bilan çiqqan. Asosiy asarlari: «Yangi yöl» (1924), «Lenin haqida» (1924), «Oktyabr saboklari» (1924), «Rus inqilobi tarixi» (1931— 33), «Permanent inqilob» (1928—29), «Adabiyot va inqilob» (1923), «Mening xayotim» (1930), «Stalin» (1940) va b.

    NKVD agenti R. Merkoder (ispan) tomonidan öldirilgan.

    T. Turkistonni sovetlaştirişga alohida e'tibor qaratgan şöro arboblaridan edi. U Farğona viloyatiga kelgaç (1922 y. 10 iyun), istiqlolçilarga qarşi boşlangan qizil armiyaning jang harakatlarini şaxsan boşqarib, qörboşilarga qarşi şafqatsiz jazo çoralarini qöllatgan. T.ning buyruği bilan istiqlolçilarni tormor etiş uçun Qurolli kuçlar Oliy boş qömondoni S. S. Kamenev Farğona vodiysi va Buxoroga (1921—23 y.), S. M. Budyonnöy Andijonga (1922 y. avg.) yuborilgan. T.ning Turkistondan söng Afğoniston orqali Hindistonni bosib oliş va Şarkda ommaviy inqilob uyuştiriş ğoyasi bor edi.

    Ad.: Arxiv Trotskogo [Kommunistiçeskaya oppozitsiya v SSSR (19231927)], t. 14, M., 1980; Doyçer I., Trotskiy v izgnanii, M., 1991; Vasetskiy N. A., Trotskiy. Opit politiçeskoy biografii, M., 1992.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ТРОЦКИЙ (ҳақиқий фамилияси Бронштейн) Лев Давидович (1879.26.10, Херсон губерняси, Яновка қишлоғи — 1940.21.8, Мехиконинг Койоакана чорбоғи) — сиёсат ва давлат арбоби. 1896 й.дан социалдемократик ҳаракатда. 1904 й.дан болўиевиклар ва меньшевиклар фракцияларини бирлаштириш учун курашди. 1905 й. «перманент» (узлуксиз) инқилоб назариясини ишлаб чикди. Т.нинг фикрича, Россия пролетариати буржуа инқилобини амалга оширгач, инқилобнинг социалистик босқичини бошлайди, бу инқилоб жаҳон пролетариатининг ёрдами билангина ғалаба қозонади. РСДРПнинг энг радикал қанотига мансуб бўлган. 1908—12 й.ларда «Правда» газ. мухаррири. 1917 й. Петроград ҳарбий инқилобий комитета раиси сифатида Октябрь тўнтаришинн амалга оширишнинг асосий ташаббускори ва раҳбарларидан бири. РСФСР ташқи ишлар халқ комиссари (1917. 25.10— 1918.22.2). Қизил армиянинг асосчиларидан, Фуқаролар урушининг кўп фронтларида бу армиянинг харакатларига шахсан раҳбарлик қилган, репрессияларни кенг қўллаган. 1917—27 й.ларда МК аъзоси. 1917 и. окт. ва 1919—26 й.ларда МК Сиёсий Бюроси аъзоси. Етакчи бўлиш учун И.В. Сталин билан кечган кескин кураш Т.нинг мағлубияти билан тугаган (1924 й.). Т.нинг қарашлари (троцкизм) РКП(б) даги «майда буржуача оғиш» деб эълон килинган. 1927 й. Т. 75 нафар фаол тарафдори (Л. Б. Каменев, Г. Е. Зиновьев ва б.) билан бирга партиядан ўчирилган, Олмаотага сургун қилинган, 1929 й. чет элга чикариб юборилган. Туркия (1929—32), Франция (193335) Норвегия (193537), Мексика (1937—40)да яшаган. И.В. Сталинга қарши ғоявий кураш олиб бориб, уни Октябрь ғояларининг хоини деб атаган. 1938 й. 4Интернационал тузиш ташаббуси билан чиққан. Асосий асарлари: «Янги йўл» (1924), «Ленин ҳақида» (1924), «Октябрь сабоклари» (1924), «Рус инқилоби тарихи» (1931— 33), «Перманент инқилоб» (1928—29), «Адабиёт ва инқилоб» (1923), «Менинг хаётим» (1930), «Сталин» (1940) ва б.

    НКВД агенти Р. Меркодер (испан) томонидан ўлдирилган.

    Т. Туркистонни советлаштиришга алоҳида эътибор қаратган шўро арбобларидан эди. У Фарғона вилоятига келгач (1922 й. 10 июнь), истиқлолчиларга қарши бошланган қизил армиянинг жанг ҳаракатларини шахсан бошқариб, қўрбошиларга қарши шафқатсиз жазо чораларини қўллатган. Т.нинг буйруғи билан истиқлолчиларни тормор этиш учун Қуролли кучлар Олий бош қўмондони С. С. Каменев Фарғона водийси ва Бухорога (1921—23 й.), С. М. Будённўй Андижонга (1922 й. авг.) юборилган. Т.нинг Туркистондан сўнг Афғонистон орқали Ҳиндистонни босиб олиш ва Шаркда оммавий инқилоб уюштириш ғояси бор эди.

    Ад.: Архив Троцкого [Коммунистическая оппозиция в СССР (19231927)], т. 14, М., 1980; Дойчер И., Троцкий в изгнании, М., 1991; Васецкий Н. А., Троцкий. Опыт политической биографии, М., 1992.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.