Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Limon kislota

    Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 123-b. — ziyouz.com

    Limon kislota LIMON KISLOTA, 2-gidroksi-1,2,3 — propantrikarbon kislota (HOOCCH2)2 S(ON)SOON - uç asosli organik kislota; tiniq kristallardan iborat rangeiz, hidsiz modda. Mol.m. 192,12, ziçligi 1,665 kg/m3, suyuqlaniş t-rsi 153,5°. Suv va spirtda yaxşi, köpçilik organik erituvçilarda yomon eriydi. 175° da bir molekula suv ajralib, akonit va 3-ketoglutar kislotalar aralaşmasi hosil böladi. L.k. hujayra nafasini yuzaga çiqaradigan biokimyoviy reaksiyalar sistemasida zarur komponentdir (q. Trikarbon kislotalar sikli). L.k.ning boşka funksiyalaridan biri organizmda kislota-işqor muvozanatini saqlaşdan iborat. Limon, krijovnik, malina, uzum va b. mevalarda uçraydi. Sitrus mevalarida 6—8%, tamaki barglarida 8—14%, ğözapoyada, ba'zi madaniylaştirilgan bakteriyalar suyukliklarida 10% gaça L.k. böladi. Sanoatda şakarni Aspergillus niger ştammi b-n bij-ğitib, şuningdek, tamaki barglaridan (nikotinni ajratib olingandan söng) olinadi. L.k. va uning tuzlari oziq-ovqat sanoatida, tibbiyotda, metallar yuzalarini qurum va zangdan tozalaşda va organik sintezda qöllanadi.

    Q.: Trikarbon kislotalar sikli

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ЛИМОН КИСЛОТА, 2-гидрокси-1,2,3 — пропантрикарбон кислота (НООССН2)2 С(ОН)СООН - уч асосли органик кислота; тиниқ кристаллардан иборат рангеиз, ҳидсиз модда. Мол.м. 192,12, зичлиги 1,665 кг/м3, суюқланиш т-рси 153,5°. Сув ва спиртда яхши, кўпчилик органик эритувчиларда ёмон эрийди. 175° да бир молекула сув ажралиб, аконит ва 3-кетоглутар кислоталар аралашмаси ҳосил бўлади. Л.к. ҳужайра нафасини юзага чиқарадиган биокимёвий реакциялар системасида зарур компонентдир (қ. Трикарбон кислоталар цикли). Л.к.нинг бошка функцияларидан бири организмда кислота-ишқор мувозанатини сақлашдан иборат. Лимон, крижовник, малина, узум ва б. меваларда учрайди. Цитрус меваларида 6—8%, тамаки баргларида 8—14%, ғўзапояда, баъзи маданийлаштирилган бактериялар суюкликларида 10% гача Л.к. бўлади. Саноатда шакарни Aspergillus niger штамми б-н биж-ғитиб, шунингдек, тамаки баргларидан (никотинни ажратиб олингандан сўнг) олинади. Л.к. ва унинг тузлари озиқ-овқат саноатида, тиббиётда, металлар юзаларини қурум ва зангдан тозалашда ва органик синтезда қўлланади.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.