Madina
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 58–59-b. — ziyouz.com
Madina (arab, nomi — Madinat Rasulilloh yoki Madinat un-Nabi — payğambar şahri) — Saudiya Arabistonidagi şahar, mamlakatning ğarbiy qismida, Hijoz viloyatida, Qizil dengizdan 250 km şarqdagi vohada joylaşgan. Aholisi 750 ming kişiga yaqin (2002). Şaharga asos solingan vaqt ma'lum emas. Şahar Madinai-Munavvara — Nurafşon şahar, al-Islom, Qalb al-Islom, Dor al-Islom, Dor as-Sunna kabi 95 dan ortiq nom b-n uluğlanadi. Qadimda Yasrib (Yatrib) deb atalgan. Ptolemey öz «Geografiya»sida bu şaharni «Yatrippa», vizantiyalik Stefan esa «Yatrippa polis» deb bergan. Yasrib nomi b-n u Qur'oni karimda ham qayd qilinadi. 622 y.da Yasribga Muhammad payğambar boşçiligida musulmonlar köçib ötdi. M.da musulmon davlatçiligiga asos solindi va u birinçi poytaxt sifatida e'tirof etildi. 7-a.dan boşlab M. musulmonlarning Makkayaan keyingi eng katta ziyoratgohi. 632—661-y. lar M. — Roşidiyn xalifalar davlati deb nom olgan mamlakatning poytaxti. Umaviylar va Abbosiylar davrida Hijozning ma'muriy markazi. 10-a.dan Misrga tobe bölgan. Misr turklar tasarrufiga ötgaç (1517), Usmonli turk saltanati, keyinroq Hijoz podşoligiga (1919) qöşib olingan. 1927 y. M.ni Ibn Sa'ud qöşinlari zabt etdi, 1932 y.dan Saudiya Arabistoni tarkibida.
Asrlar davomida M. öz ahamiyatini saqlab kelmoqda. Qur'oni karimning eng katta suralari (Baqara, Oli-Imron, Niso, Moida va b.) M.da nozil bölgan. Şaharda Podşoh Fahdning Qur'on çop etiladigan maxsus bosmaxona majmuasi bor. M. markazida Muhammad payğambar uyi örniga Katta Masjid (656) qurilgan. Şahardagi suv minorasi diqqatga sazovor joy. Minoraning yuqori qismidagi maydondan şaharning aksariyat qismi körinib turadi.
M. aholisi, asosan, ziyoratçilarga xizmat qiliş, ibodat uçun zarur buyumlar (tasbeh, joynamoz, maxsus kiyimlar) i.ç. b-n şuğullanadi, şahar çetida dehqonçilik va boğdorçilik mahsulotlari (xurmo va sabzavot) yetiştiriladi. M.da öquv muassasalaridan kollejlar, Madrasa va bilim yurtlari, Islom un-ti (1961) bor.
M. atrofida uçta aylanma yöl qurilgan, eng zamonaviy aloqa vositalari mavjud. Şahar avtomobil yöllari orqali Makka, Najaf (Iroq), Ammon (Iordaniya), Yanbo va Jidda ş.lari b-n boğlangan. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Dengiz suvini çuçuklaştirib beruvçi inşoot qurilgan.
Ad.: Hasanov A. A., Makka va Madina tarixi, T., 1992; Inoğomov S. R., Saudiya Arabistoni podşohligi, T., 1998.
Ahadjon Hasanov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАДИНА (араб, номи — Мадинат Расулиллоҳ ёки Мадинат ун-Наби — пайғамбар шаҳри) — Саудия Арабистонидаги шаҳар, мамлакатнинг ғарбий қисмида, Ҳижоз вилоятида, Қизил денгиздан 250 км шарқдаги воҳада жойлашган. Аҳолиси 750 минг кишига яқин (2002). Шаҳарга асос солинган вақт маълум эмас. Шаҳар Мадинаи-Мунаввара — Нурафшон шаҳар, ал-Ислом, Қалб ал-Ислом, Дор ал-Ислом, Дор ас-Сунна каби 95 дан ортиқ ном б-н улуғланади. Қадимда Ясриб (Ятриб) деб аталган. Птолемей ўз «География»сида бу шаҳарни «Ятриппа», византиялик Стефан эса «Ятриппа полис» деб берган. Ясриб номи б-н у Қуръони каримда ҳам қайд қилинади. 622 й.да Ясрибга Муҳаммад пайғамбар бошчилигида мусулмонлар кўчиб ўтди. М.да мусулмон давлатчилигига асос солинди ва у биринчи пойтахт сифатида эътироф этилди. 7-а.дан бошлаб М. мусулмонларнинг Маккаяан кейинги энг катта зиёратгоҳи. 632—661-й. лар М. — Рошидийн халифалар давлати деб ном олган мамлакатнинг пойтахти. Умавийлар ва Аббосийлар даврида Ҳижознинг маъмурий маркази. 10-а.дан Мисрга тобе бўлган. Миср турклар тасарруфига ўтгач (1517), Усмонли турк салтанати, кейинроқ Ҳижоз подшолигига (1919) қўшиб олинган. 1927 й. М.ни Ибн Саъуд қўшинлари забт этди, 1932 й.дан Саудия Арабистони таркибида.
Асрлар давомида М. ўз аҳамиятини сақлаб келмоқда. Қуръони каримнинг энг катта суралари (Бақара, Оли-Имрон, Нисо, Моида ва б.) М.да нозил бўлган. Шаҳарда Подшоҳ Фаҳднинг Қуръон чоп этиладиган махсус босмахона мажмуаси бор. М. марказида Муҳаммад пайғамбар уйи ўрнига Катта Масжид (656) қурилган. Шаҳардаги сув минораси диққатга сазовор жой. Миноранинг юқори қисмидаги майдондан шаҳарнинг аксарият қисми кўриниб туради.
М. аҳолиси, асосан, зиёратчиларга хизмат қилиш, ибодат учун зарур буюмлар (тасбеҳ, жойнамоз, махсус кийимлар) и.ч. б-н шуғулланади, шаҳар четида деҳқончилик ва боғдорчилик маҳсулотлари (хурмо ва сабзавот) етиштирилади. М.да ўқув муассасаларидан коллежлар, Мадраса ва билим юртлари, Ислом ун-ти (1961) бор.
М. атрофида учта айланма йўл қурилган, энг замонавий алоқа воситалари мавжуд. Шаҳар автомобиль йўллари орқали Макка, Нажаф (Ироқ), Аммон (Иордания), Янбо ва Жидда ш.лари б-н боғланган. Аэропорти халқаро аҳамиятга эга. Денгиз сувини чучуклаштириб берувчи иншоот қурилган.
Ад.: Ҳасанов А. А., Макка ва Мадина тарихи, Т., 1992; Иноғомов С. Р., Саудия Арабистони подшоҳлиги, Т., 1998.
Аҳаджон Ҳасанов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.